Αρχική > Ψυχολογία > Ο φόβος της μοναξιάς

Ο φόβος της μοναξιάς

 

Του Νίκου Τσούλια

 

Η μοναξιά είναι ένα καλό μέρος για να επισκεφτείς,
αλλά ένα άσχημο μέρος για να
μείνεις.

Josh Billings 1885

 

Είναι ο χειρότερος φόβος. Μάλλον γεννιέται και κατοικοεδρεύει μέσα μας και δεν μας επισκέπτεται προερχόμενος απ’ έξω, ίσως γιατί είναι απροσδιόριστο το πρόσωπό του, ίσως γιατί κανένας δεν μιλάει γι’ αυτόν, ίσως γιατί άμα σε αγκαλιάσει, δύσκολα σε αφήνει. Είναι ο φόβος της μοναξιάς. Και αναφερόμαστε σε εκείνη τη μορφή της μοναξιάς που κατατρώει την ανθρώπινη ύπαρξη και την υποβιβάζει σε ένα κενό εν πολλοίς περιεχομένου σώμα.

Σχετικές μελέτες δείχνουν ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Το 10% του πληθυσμού, δηλώνει ότι αισθάνεται συχνά μοναξιά και το 67%, ότι έχει νιώσει κάτι τέτοιο, κάποιες φορές στη ζωή του. Σίγουρα είναι ένα θλιβερό συναίσθημα απομόνωσης από τους άλλους ανθρώπους και συνοδεύεται από ψυχική κούραση, πικρία και συχνά απόγνωση. Σε αρκετές περιπτώσεις η μοναξιά μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη. Επίσης οι μελέτες δείχνουν ότι τα μοναχικά άτομα που δεν έχουν υποστήριξη, παρουσιάζουν υψηλά επίπεδα στρες, χαμηλό ανοσοποιητικό σύστημα, έχουν περισσότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν καρδιαγγειακά προβλήματα και πρόωρη θνησιμότητα[1].

Αλλά η ζωή μας δεν είναι μόνο όμορφη, είναι εκπληκτικά ανθεκτική, είναι απίθανα επεκτατική. Μπορεί να υπερασπίζεται τον εαυτό της και κάθε της πτυχή με θαυμαστή αποτελεσματικότητα. Δεν εμφανίστηκε σ’ αυτό τον μικρό πλανήτη χωρίς να περάσει την οδύσσειά της, χωρίς περιπέτειες και απίθανες δυσκολίες. Και όλοι αυτοί οι δρόμοι της περιπέτειάς της την έχουν δυναμώσει, της έχουν δώσει τη δυνατότητα να ανιχνεύει τα δύσβατα μονοπάτια και να τα προσπερνάει. Ας δούμε μόνο τους άπειρους, ευφάνταστους και φοβερά αποτελεσματικά μηχανισμούς αναπαραγωγής της ζωής των διάφορων έμβιων όντων, ας δούμε τις επινοήσεις της ζωής για να αποικίζει κάθε χώρο, για να πάρουμε μια μικρή γεύση του ισχυρότατου φαινόμενου της ζωής.

Ωστόσο η ζωή δεν υπερασπίζεται μόνο αυτή καθεαυτή την παρουσία της, αλλά χρωματίζει κάθε έκφρασή της, ενεργοποιεί κάθε ικμάδα της. Επιζητεί την πληρότητα και την αρτιότητα που θα προσδίδει ικανοποίηση στις μορφές της, επιδιώκει τη ζωντάνια εκείνη που θα οδηγεί κάθε πτυχή της σε δρόμους δημιουργίας. Αναπτύσσει μια γεύση μεγαλείου για τον εαυτό της και κάνει κάθε μορφή της να έχει ως υπέρτατο σκοπό την με οποιοδήποτε τρόπο παραμονή της στη ζωή με την ταυτόχρονη απόλαυση του φωτεινού μεγαλείου της ίδιας της ζωής.

Αλλά και η μοναξιά ξεπηδάει από χίλιες δυο μεριές: από την έλλειψη αγάπης, από την απόσταση μεταξύ των ανθρώπων, από την έλλειψη επικοινωνίας με τα οικεία πρόσωπα, από ερωτική απογοήτευση, από την αγωνία της αβεβαιότητας του μέλλοντος, από την οικονομική ανέχεια, από την απουσία νοήματος της ζωής, από παθολογικές αιτίες, από επαγγελματική αβεβαιότητα, από παρατεταμένη ανεργία, από εξουσιομανία, από εχθρότητα στην εικόνα του ανθρώπου, από κενότητα στην καθημερινή μας πράξη, από τη διαρκή απόρριψή μας από το περιβάλλον μας, από αποτυχημένες προσωπικές επιλογές συναισθηματικού κυρίως χρώματος, από πλευρές ψυχολογικής και συναισθηματικής ανωριμότητας, από αυξημένες ευαισθησίες απέναντι στα δεινά και στους ανορθολογισμούς της κοινωνίας, από έλλειμμα αυτογνωσίας ή αυτοπεποίθησης, από φόβο για την ίδια τη ζωή κλπ.

Συνήθως απορρέει από πολλά αίτια, που εν πολλοίς είναι απροσδιόριστα στο πώς δημιουργούνται και συλλειτουργούν. Μάλλον έχει συγκυριακό και όχι μόνιμο χαρακτήρα. Μπορεί να είναι «σύμπτωμα» ηλικιακό, στην παιδική ηλικία λόγω απομόνωσης του παιδιού από ένα εχθρικό περιβάλλον ή και από μια φαντασιακή απομόνωση, στην εφηβεία λόγω του έντονου στοιχείου του αυτοπροσδιορισμού του ατόμου – όπου εδώ οι εκδηλώσεις της θεωρούνται και φυσιολογικές -, στην τρίτη ηλικία λόγω αισθήματος παραμέλησης ή φόβου απέναντι στο θάνατο κλπ. Η μοναξιά μπορεί άλλωστε να είναι κατάσταση ή συναίσθημα ή και τα δύο.

Μπορεί επίσης να είναι απόρροια του γενικότερου τρόπου ζωής, της συναισθηματικής αποξήρανσης του ανθρώπου από τον τεχνολογικό ευδαιμονισμό, από την κουλτούρα της μηχανής, από τον άκρατο καταναλωτισμό, από τις πολιτισμικές αξίες και τα στερεότυπα που δημιουργούν αναντιστοιχία ανάμεσα στον κόσμο της βούλησης και στο πεδίο των δυνατοτήτων μας, από την επιβολή της ιδεολογίας των οικονομικά κυρίως επιτυχημένων. Μπορεί στον κόσμο της διανόησης και του στοχασμού να δημιουργείται από την ίδια τη μοναξιά του ανθρώπου ως κατοίκου της Γης και ως μοναδικού κατοίκου για τις γνωστές περιοχές του Διαστήματος, από την «παράλογη σιωπή του Σύμπαντος», κατά την εύστοχη παρατήρηση του Α. Καμύ.

Η επιστημονική βιβλιογραφία σε αυτό το ζήτημα είναι αρκετά πολύπλοκη, δεν έχει καταλήξει σε ασφαλή συμπεράσματα και αυτό δηλώνει – κατά τη γνώμη μου – και τη συνθετότητα της ίδιας της φύσης (και της ψυχής) του ανθρώπου και επομένως τη δυσκολία της πλήρους προσέγγισής της. Μπορεί επίσης η δυσκολία προσέγγισής της να δηλώνει και την αδυναμία της τυπολογίας των εννοιών με τις οποίες προσπαθούμε να κατανοήσουμε τις πτυχές της άγνωστης «πυκνής» πραγματικότητας. Μπορεί η δυσκολία αυτή να δηλώνει και την ελλειμματικότητα της επιστημονικής μεθοδολογίας και κυρίως του κρατούντος επιστημολογικού ρεύματος του αναγωγισμού, το οποίο μπορεί να θριαμβεύει στις φυσικές επιστήμες, αλλά δεν έχει αξιοσημείωτα αποτελέσματα στις αντίστοιχες κοινωνικές επιστήμες και πιο συγκεκριμένα στη μελέτη του ίδιου του ανθρώπου.

Αλλά, αν η μοναξιά προκύπτει τόσο εύκολα και από πολλαπλές πηγές, μήπως τελικά είναι σύμφυτη με την ίδια τη μορφή της κοινωνικής ζωής μας, η οποία μοναξιά απλώς εκφράζεται στο πρόσωπο του ανθρώπου ενώ είναι κοινωνικό φαινόμενο; Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ισχύει αυτή η εκδοχή, αρκεί να λάβουμε υπόψη μας ότι η μοναξιά ως ομαδικό / συλλογικό φαινόμενο είναι σύμπτωμα κυρίως του εξαστισμού του πολιτισμού της νεωτερικότητας που πήρε μάλιστα επιδημικές μορφές εξάπλωσης στις σύγχρονες κοινωνίες της εμπορευματοποίησης κάθε πτυχής της ζωής μας, του καταναλωτισμού και της τεχνολογικής λατρείας. Η μοναξιά παίρνει τις πιο άγριες μορφές της όταν ο άνθρωπος είναι πλήρως αλλοτριωμένος, όταν αισθάνεται ανέστιος ακόμα και μέσα στην προσωπική εστία του, όταν το βλέμμα του δεν συναντάει το βλέμμα του άλλου ανθρώπου.

Αλλά οι πιο σημαντικές επιπτώσεις δύσκολα προσμετρώνται και βιώνονται συχνά με τη μορφή του προσωπικού μαρτυρίου. Άλλωστε, από τη στιγμή που μπορεί να προσεγγιστεί το όλο φαινόμενο της μοναξιάς, σημαίνει ότι έχουμε προκαλέσει ρωγμές στα τείχη του και η μαρτυρία της ίδιας της μοναξιάς μέσα από μια μορφή διαλόγου και ουσιαστικής «συνάντησης» των ανθρώπων είναι μάλλον οδός διαφυγής.

 

Αν αισθάνεσαι μοναξιά όταν είσαι μόνος,
έχεις κακή παρέα
.

Jean Paul Sartre 1980


[1] http://www.entertv.gr/2012/05/13/below-photo-slider-left/monaxia/

 

Κατηγορίες:Ψυχολογία Ετικέτες: , ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: