Αρχική > βιβλία > Εξώφυλλα προπολεμικών σχολικών βιβλίων

Εξώφυλλα προπολεμικών σχολικών βιβλίων

clip_image001

clip_image002

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Του Νίκου Τσούλια

Μακρινές εποχές, δύσκολοι καιροί, η Ελλάδα της ανέχειας και της μεγάλης εθνικής προσπάθειας, η Ελλάδα της σκληρής δοκιμασίας του κοινοβουλευτισμού και του πολιτικού συστήματος. Στην εκπαίδευση και στο σχολείο εναποθέτουν οι Έλληνες πολλές ελπίδες του. Αλλά η “ασάφεια” του πολιτικού συστήματος και οι στείρες διαμάχες και κυρίως το διαρκές έλλειμμα της δημοκρατίας μεταφέρονται και στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Απτό παράδειγμα πολιτικής καταδυνάστευσης του σχολείου είναι το λεγόμενο γλωσσικό πρόβλημα. Τα πράγματα δεν είναι από μόνα τους δύσκολα, τα κάνει και πιο δύσκολα η “πολιτική ανωριμότητα”.

Πώς μπορεί κανείς να αξιολογήσει τα σχολικά βιβλία ή και ακόμα να τα διαβάσει αν δεν έχει υπόψη του το συγκείμενο, το πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον; Πώς μπορεί κανείς να περιπλανηθεί στους εκπαιδευτικούς αναβαθμούς περιδιαβαίνοντας τις σελίδες των σχολικών βιβλίων; Αλλά και από την άλλη πλευρά του λόφου, πώς μπορούμε να κατανοήσουμε το εκπαιδευτικό μας σύστημα, το ελληνικό σχολείο, αν δεν γνωρίζουμε – έστω σε γενικές γραμμές – τα βασικά σημεία της εξέλιξής του;

Συχνά θεωρούμε την ιστορία ως μια υπόθεση για τις ελεύθερες ώρες ή για να θυμόμαστε έτσι γενικά και αόριστα. Ξεχνάμε να αντιληφθούμε το γενετικό ρόλο της ιστορίας, δεν συνειδητοποιούμε ότι η γνώση του σήμερα προϋποθέτει τη γνώση του χθες, τη γνώση που οδηγεί στο σήμερα. Δυστυχώς δεν έχουμε μάθει τους δρώντες μηχανισμούς της ιστορίας, δεν έχουμε επίγνωση των νόμων της ιστορίας, δεν ξέρουμε πώς κινείται η ιστορία, δηλαδή η κοινωνική μας ζωή. Και αυτό αποδεικνύεται περίτρανα στο εθνικό – συλλογικό ξάφνιασμά μας ως προς την εμφάνιση της σημερινής κρίσης. Και για να μην θεωρούμε ότι η πολιτική ανωριμότητα είναι υπόθεση του παρελθόντος, ας αναλογιστούμε ότι για να γίνει συνεργασία των κομμάτων για κάποιας μορφής κυβερνητικού σχήματος συνεργασίας έπρεπε η Ελλάδα να βρεθεί εντός της ζώνης της πτώχευσης.

Σχολικά βιβλία λοιπόν για εποχές πριν από του μεγάλους πολέμους που αφάνισαν εκατομμύρια ζωές. Σχολικά βιβλία δύσκολων καιρών αλλά και φωτεινής ελπίδας. Η ζωή και η εκπαίδευση έχουν την ψυχή τους στη δημιουργία

 

1868 clip_image001[14]

Κάποια χρόνια μετά την απελευθέρωση, την λειψή απελευθέρωση γιατί μεγάλα μέρη της χώρας μας είναι αδούλωτα. Το μεγάλο εκπαιδευτικό έλλειμμα της πολύχρονης δουλείας θα επιχειρηθεί να καλυφθεί από τα κείμενα των αρχαίων.
Η δύναμη του λόγου του Δημοσθένη είναι πάντα μια διαχρονική και πάντα επίκαιρη υπόθεση. 

 

 

 

clip_image00216

1894

 

Η Γραμματική είναι το βασικό πεδίο συγκρότησης της γλώσσας, του ανθρώπου.
Εδώ θα δοθεί μεγάλο βάρος. Εδώ  θα αρχίσουν να διαμορφώνονται οι κανόνες της γλώσσας ενός λαού που ζητά την ελευθερία, το απόλυτο αγαθό του ανθρώπου. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

clip_image002141910

Αλλάζει ο αιώνας, φαίνεται να απομακρυνόμαστε από το 1821, αλλά η αλλαγή είναι φαινομενική, τα προβλήματα είναι μεγάλα. Το σχολείο υποφέρει από ελλείψεις επί ελλείψεων. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

clip_image00161921

Να και τα πρώτα χρώματα στα εξώφυλλα, αργότερα θα εισέλθουν και στις μέσα σελίδες. Πώς θα χάζευαν άραγε εκείνα τα παιδιά που το μάτι τους αγγίζει για πρώτη φορά τα χρώματα και τις όμορφες εικόνες;

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

clip_image00112

1922

Τριγωνομετρία, η τρίτη της παρέας, έχουν εμφανιστεί η Άλγεβρα / Αριθμητική και η Γεωμετρία. Ανεβαίνει το επίπεδο της εκπαίδευσης. Παράξενο το βλέμμα του δασκάλου που κάνει αυτά τα μαθήματα. Δεν τα συναντάμε αυτά τα μαθήματα και έξω από το σχολείο και τα βλέπουμε λίγο μουδιασμένα. 

 

 

 

 

 

 

 

clip_image00181927

 

Ήλθε και η Μικρασιατική Καταστροφή και τα προβλήματα του έθνους και του λαού πολλαπλασιάστηκαν, η πρόοδος κοιτάζει προς τα πίσω, γεννιέται και ο διχασμός. Η Ελλάδα σε νέες περιπέτειες.
Τα βιβλία εκεί στις επάλξεις: τα γράμματα θα συμφιλιώσουν τους Έλληνες; θα ενώσουν τις δυνάμεις τους; Δεν φαίνεται. Το γλωσσικό πρόβλημα γεννήθηκε ως πολιτικό πρόβλημα και καταδυναστεύει την προσπάθεια του λαού για μόρφωση. 

 

 

 

 

 

 

clip_image00110

1924

 

Να και ο εκσυγχρονισμός, καινούργια γνωστικά αντικείμενα, καινούργια βιβλία, πάντα το σχολείο βρίσκει τρόπους για φωτεινά ξέφωτα…

 

 

 

 

 

 

 

 

Κείμενο του ίδιου του βιβλίου

Πρακτική Γεωμετρία του 1939

clip_image001

Περιγραφή:

Ο άνθρωπος ασχολείται διαρκώς με πράγματα, τα οποία βλέπει και εγγίζει. Τα πράγματα αυτά ονομάζομεν υλικά σώματα ή απλώς σώματα. Κάθε σώμα καταλαμβάνει χώρον. Ο χώρος, τον οποίον καταλαμβάνει έν σώμα, λέγεται έκτασις αυτού.

Εξ άλλου τα διάφορα σώματα τελειώνουν εξωτερικώς κατά διαφόρους τρόπους. Ο τρόπος με τον οποίον τελειώνει εξωτερικώς έν σώμα, λέγεται σχήμα αυτού. Τα περισσότερα σώματα εις την φυσικήν των κατάστασιν έχουν σχήμα πολύπλοκον. Εις πολλά όμως εξ αυτών ο άνθρωπος δίδει σχήματα απλούστερα.

Από το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου

Συγγραφέας: Χρίστος Α. Μπαρμπαστάθης
Σελίδες: 165
Εκδόσεις: Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα 1939

 

 

 

clip_image002

1932

Μεταρρύθμιση – αντιμεταρρύθμιση, το γνωστή σχήμα της οδύσσειας της ελληνικής εκπαίδευσης. Τα βιβλία τα παίρνουμε από την εκδοτική αγορά. Δεν έχουμε το ένα και μοναδικό σχολικό βιβλίο αυτή την περίοδο. Η “Εστία” είναι παρούσα…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1938 clip_image002[4]

Δικτατορία Μεταξά, σκληρή περίοδος, φυλακίσεις, εξορίες, διωγμοί, κατατρεγμοί. Η Ελλάδα σε καθεστώς ανελευθερίας. Η δικτατορία χρησιμοποιεί τους εθνικούς πόθους για να νομιμοποιηθεί στις συνειδήσεις των Ελλήνων. 
Η εθνική αγωνία – ακόμα και με τα εξώφυλλα της Αγιάς – Σοφιάς – είναι κίβδηλη, είναι υποκριτική, είναι αντεθνική. Το σχολείο δεν καλλιεργεί την ελεύθερη σκέψη, έχει χάσει τη βασική του αποστολή, το λόγο ύπαρξής του. Τι να κάνουν τα βιβλία;   

 

 

 

 

 

 

 

1939 clip_image002[6]

 

Η δικτατορία αγκαλιάζει δήθεν το αγαθό της εργασίας. Καπηλεύεται καθετί για να αποκτήσει ερείσματα. Αλλά πώς μπορεί να γίνει αυτό, όταν τα παιδιά έχουν στο μυαλό τους τους φυλακισμένους γονείς ή συγγενείς, τους εξορισμένους γείτονες, τους αναστεναγμούς των μαυροφορεμένων γυναικών;

 

 

 

 

 

 

 

 

1934 clip_image002[10]

 

Και πάλι σχολικό βιβλίο από την εκδοτική αγορά. Γίνονταν σωστοί διαγωνισμοί; Όχι, οι παρεμβάσεις δίνουν και παίρνουν χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει και εξ ορισμού ότι όλα τα βιβλία δεν είναι κατάλληλα και ωραία.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

clip_image0014

1934

 

Μόνο 1500 αντίτυπα γράφει στο εξώφυλλο, ο αναλφαβητισμός ρίχνει βαριά σκιά. Γυμνάσιο πήγαινε ένα πολύ μικρό μέρος των παιδιών της αντίστοιχης ηλικίας. 
Τα άλλα παιδιά, τα πολλά ήταν στα χωράφια – μοναδικό τους όνειρο να αποκτήσουν δική τους περιουσία και να μην ξενοδουλέψουν ή στα πρόβατα – μοναδικό τους όνειρο να μεγαλώσουν τα κοπάδια τους. Η Ελλάδα της υπο- ανάπτυξης και της πολιτικής αστάθειας.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

clip_image00212

1933

 

Εμείς πάμε στα παλιά τα χρόνια και συναντάμε τα παλιά χρόνια των παλιών χρόνων. Η αρχαιότητα είναι πάντα πηγή αναφοράς, πηγή έμπνευσης και εθνικής ανάτασης. Μόνο που παραμονεύει και διαρκώς ευδοκιμεί στο έδαφός της η προγονοπληξία, για να στηριχτεί η επιβολή της καθαρεύουσας στο σχολείο, για να μην μορφωθούν τα στρώματα του λαού αλλά μόνο οι λίγοι και εκλεκτοί 

 

 

 

 

 

 

 

 

clip_image00218

1940

 

Ο Θεόκριτος δίνει την βιβλιοσχολική παρουσία του, αν και δύσκολα θα τον συναντήσουμε κι άλλες φορές στην ιστορία των σχολικών βιβλίων.
Θα είχε ξεχωριστό πάντως ενδιαφέρον να μελετήσουμε την παρουσία των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων στην σύγχρονη ιστορία της εκπαίδευσης μας και να την  αξιολογήσουμε με βάση το κοινωνικο-πολιτικό και ιδεολογικο – κοσμοθεωρητικό περιβάλλον κάθε εποχής.  

[Αν έχει γίνει σχετική μελέτη, θα ενδιέφερε τις σελίδες του “Ανθολογίου”] 

 

 

 

 

 

clip_image00220

1940

 

Γεωμετρία για τρεις τάξεις: Οικονομία στο χαρτί, οικονομία στη διανομή βιβλίων, λίγη η διδακτέα ύλη, επανάληψη κεφαλαίων;
Όταν γραφόταν το βιβλίο ο πόλεμος δεν είχε ξεκινήσει. Η δικτατορία όμως πάντα δικτατορία. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

clip_image00222

1940

 

Η αγροτική ζωή απαιτεί επιστημονικές γνώσεις για την καλύτερη παραγωγικότητα και την ανάπτυξη της χώρας. Και τα σχολικά βιβλία οφείλουν να βάλουν τις πρώτες βάσεις. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

clip_image00224

1941

 

 

Γραμματική νυν και αεί. Γραμματική της Δημοτικής, όχι για πολύ όμως. Οι δυνάμεις της αντίδρασης δεν το βάζουν κάτω. Θα επανέλθουν…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Στη συνέχεια βιβλία του 1939

clip_image002[8] clip_image004               

 

clip_image006 clip_image008

Κατηγορίες:βιβλία Ετικέτες: , ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: