Αρχική > πολιτική > Κεντροαριστερά: Και τώρα τι;

Κεντροαριστερά: Και τώρα τι;

clip_image001

Левитан Исаак   Ильич

На озере. (Тверская губерния) 1893

Του Νίκου Τσούλια

Εφόσον είναι ο πολιτικός φορέας που σήκωσε το βάρος της εφαρμογής των Μνημονίων, είναι φυσικό και επόμενο να βρεθεί σε φάση ευρείας εκλογικής ήττας και κρίσης στρατηγικής. Το μεγάλο λάθος της ήταν ότι δεν έθεσε έστω τα γενικά χαρακτηριστικά των πολιτικών που απέρρεαν από τα Μνημόνια στην κρίση της λαϊκής βούλησης, αλλά εφάρμοσε ένα πρόγραμμα με αντίθετα στοιχεία από εκείνα που διακήρυξε κατά την προτελευταία προεκλογική περίοδο.

Τώρα το πολιτικό της μέλλον εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και φυσικά και από «εξωγενείς» παράγοντες. Εν πρώτοις από την ίδια την πορεία της χώρας. Θα παραμείνει η Ελλάδα εντός της ευρωπαϊκής ζώνης; Θα διατηρηθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση; Θα υπερβεί την κρίση η Ελλάδα σε κάποιο ορατό μέλλον; Πού θα οδηγήσει το σημερινό ιδιότυπο κυβερνητικό σχήμα στο οποίο έχει μια όψη συμμετοχής και η κεντροαριστερά;

Αλλά υπάρχουν σημεία που αφορούν αυτό καθαυτό το πολιτικό μόρφωμα της κεντροαριστεράς, τα οποία προφανώς συναρθρώνονται με τους εξωγενείς παράγοντες. Υπάρχει και η παράμετρος του χρόνου. Θέλει χρόνο για να υπερβεί τη σημερινή κρίση της η κεντροαριστερά. Δεν μπορεί να γίνει ούτε με μια έντονη βουλησιαρχική διάθεση ούτε με οργανωτικές αναδιαρθρώσεις. Και υπάρχει – κατά τη γνώμη μου – ένα κρίσιμο στοιχείο. Στο νέο σχήμα της, το οποίο προφανώς δεν συναρτάται με τον τίτλο ή με τα σύμβολα – αυτά προφανώς δεν ευθύνονται σε τίποτα -, δεν μπορεί να έχει στο βασικό της κορμό τα ιστορικά στελέχη που ούτως ή άλλως συνδέθηκαν τόσο με τις πολιτικές των Μνημονίων όσο και με τις πολιτικές που οδήγησαν στα Μνημόνια. Αυτό είναι κύριο πολιτικό πρόβλημα, είναι ακόμα πρόβλημα ψυχολογικό και συναισθηματικό. Και αυτό έχει την εξήγησή του, γιατί έχουν κοπεί οι πρωτογενείς άρρηκτοι ψυχικοί δεσμοί που συνέδεαν τους πολίτες – που δεν ήταν απλοί ψηφοφόροι του – με το κόμμα αυτό.

Ο μετασχηματισμός της κεντροαριστεράς δεν θα γίνει intramuros, θα είναι αργός και ολοκληρωτικός και φυσικά θα γίνεται με βάση τις κοινωνικές διεργασίες, τις οικονομικές εξελίξεις και ακόμα και με τους πολιτισμικούς αναπροσδιορισμούς του ελληνικού λαού. Ο μετασχηματισμός αυτός θα επηρεαστεί ακόμα και από ιστορικά στοιχεία. Η πολιτική ιστορία μάς αναδεικνύει δύο βασικά στοιχεία για τον χώρο αυτό, ένα με θετικό πρόσημα και ένα με αρνητικό. Το θετικό στοιχείο είναι ότι καθ’ όλη τη διάρκεια του περασμένου αιώνα – και πάντως με πολύ έντονο τρόπο μετά τη δεκαετία του 1960 -, η κεντροαριστερά γίνεται κυρίαρχο πολιτικό ρεύμα, ακριβώς γιατί στηρίζεται σε μια ευρεία κοινωνική πλειοψηφία του ελληνικού λαού που έχει μεταρρυθμιστικά – προοδευτικά πολιτικά χαρακτηριστικά. Και εδώ στηρίζεται η πολύχρονη πολιτική υπεροχή της κεντροαριστεράς. Το αρνητικό στοιχείο είναι το γεγονός της πολυδιάσπασης του χώρου αυτού, στοιχείο που θα σταματήσει να λειτουργεί μετά τον καταλυτικό και ηγετικό ρόλο του Α. Παπανδρέου από τη δεκαετία του 1980 και αφού έχει επικρατήσει από την προηγούμενη δεκαετία του 1970 επί του άλλου πόλου της κεντροαριστεράς, την «Ένωση Κέντρου» του Γ. Μαύρου.

Αλλά οι εξελίξεις στην κεντροαριστερά συνάπτονται πλέον και με τις διεργασίες που θα γίνουν εφεξής και στον ΣΥΡΙΖΑ. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ο μεγάλος κερδισμένος κομματικός φορέας των τελευταίων εκλογών, έχει ένα σημαντικό ζήτημα να αντιμετωπίσει, τη διαχείριση της μαζικής μετακίνησης ψηφοφόρων της κεντροαριστεράς προς αυτόν. Γεύεται τα επινίκια μιας βαθιά λαϊκίστικης προεκλογικής τακτικής, την ταυτόχρονη σύλληψη μιας δήθεν «κυβερνητικής πρότασης» με την παράλληλη θεμελιώδη λειτουργία μιας κομμουνιστικής και πλήρως ανεδαφικής εκδοχής της πολιτικής.

Ένα είναι σίγουρο, οι μετριοπαθείς πολίτες της κεντροαριστεράς μπορεί να μετακινήθηκαν – συγκυριακά ή όχι θα φανεί –, αλλά δεν πρόκειται να δεχθούν αντιλήψεις που αγγίζουν τις ιδεολογίες και τις πρακτικές των σταλινικών «ιδεωδών», δεν πρόκειται να δεχτούν τις πρακτικές των πολύχρονων παρακμιακών και αδιέξοδων πρακτικών των καταλήψεων σχολείων και πανεπιστημίων, που έχουν βλάψει πολύ την υπόθεση της δημόσιας εκπαίδευσης, δεν πρόκειται να δεχτούν τον αριστερίστικης έμπνευσης ακτιβισμό που φέρνει πίσω την αποτελεσματικότητα των κοινωνικών κινημάτων. Ο ΣΥΡΙΖΑ ή θα εκφράσει τον πέραν της κεντροαριστεράς χώρο που συμπεριλαμβάνει και τα αριστερίστικα σχήματα ή θα μετατοπιστεί προς το πολιτικό κέντρο. Δεν μπορεί να συνεκφράσει δύο πολιτικά αντιτιθέμενα κοινωνικά ρεύματα.

Και για να επανέλθουμε στον χώρο της κεντροαριστεράς, οφείλουμε να εξετάσουμε ένα κρίσιμο ερώτημα. Είναι αναγκαίος ο ιδεολογικός αναπροσανατολισμός του χώρου αυτού, απαιτείται μετασχηματισμός του ιστορικού αξιακού φορτίου του; Αν και εύκολα μπορεί να απαντηθεί ότι το ιδεολογικό και πολιτισμικό στερέωμα του χώρου αυτού δεν ευθύνεται για την κρίση της ταυτότητάς του, μπορούμε να ισχυριστούμε ταυτόχρονα ότι η ιδεολογία πάντα έχει ωραιοπλαστική σύλληψη της πραγματικότητας και κυρίως του σχεδιαζόμενου πολιτικά μέλλοντος, αλλά δεν είναι αυτή που διαμορφώνει τις πολιτικές εξελίξεις. Αντίθετα, συχνά λειτουργεί και παραπλανητικά αφού παίρνει τη μορφή ενός συλλογικού μύθου και μιας ιδεατής – φαντασιακής σύλληψης μιας κοινωνίας, που ποτέ δεν πρόκειται να αναδυθεί ή παίρνει την όψη μιας δήθεν στρατηγικής ή και οραματικής  σύλληψης της κοινωνικής πραγματικότητας, που όμως ποτέ δεν συνάπτεται με την καθημερινή πολιτική πράξη και τα βιώματα των πολιτών.

Ως απόρροια της κρίσης της κεντροαριστεράς είναι και το γεγονός της έκρηξης δημιουργίας πολλών συγγενών πολιτικών κινήσεων, όπως και το γεγονός ότι αρκετοί πολίτες αισθάνονται πολιτικά άστεγοι, ενώ πάντα ήταν (και είναι) ενεργοί στα πολιτικά πράγματα της χώρας. Οι πολλαπλές ζυμώσεις και η πολιτική αμηχανία μπορούν να αποτελέσουν τη μαγιά για τον ουσιαστικό μετασχηματισμό της κεντροαριστεράς. Τα βασικά σημεία της πολιτικής της πρότασης είναι – κατά τη γνώμη μου – γνωστά: ευρωπαϊκός προσανατολισμός, προοδευτικό περιεχόμενο στην άσκηση της διακυβέρνησης, μεταρρυθμιστική πολιτική κουλτούρα, ανοικτή κοινωνία, ανταγωνιστική οικονομία, κοινωνικό κράτος και κράτος δικαίου, ανάπτυξη μορφωτικού – πολιτισμικού ρεύματος, πολιτικός πλουραλισμός και διακυβέρνηση συνεργασίας κλπ.

Ωστόσο το ουσιαστικό ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι πώς αυτά τα στοιχεία θα μετουσιώνονται σε πράξη επί του πεδίου της εφαρμοσμένης πολιτικής, λαμβάνοντας υπόψη και τη φοβερή και άκρως διδακτική εμπειρία του παρελθόντος, πρόσφατου και απώτερου. Για παράδειγμα, είναι δυνατόν να υπάρξει και πού μπορεί να στηριχτεί ένα βιώσιμο κράτος πρόνοιας, όταν δεν υπάρχει καν σχέδιο μιας δίκαιης φορολογικής πολιτικής και οργιάζει η φοροδιαφυγή; Είναι δυνατόν να υπάρξει ανταγωνιστική εθνική οικονομία όταν η οικονομία αποπαραγωγικοπείται, όταν τροφοδοτείται με την άσκηση της πολιτικής η υποκουλτούρα του καταναλωτισμού;

Οι επόμενες εκλογές θα είναι κλειδί για το μέλλον της κεντροαριστεράς, γιατί θα είναι εκλογές κυρίως για το αύριο και όχι για το χθες. Και αν η κρίση έχει μεγάλο χρονικό ορίζοντα, τότε είναι σχεδόν βέβαιο – από τις διδαχές της ιστορίας αλλά και από την τρέχουσα πολιτική θεωρία – ότι θα ενισχυθούν οι ακραίες πολιτικές έως και αντι-πολιτικές αντιλήψεις (ρατσισμός, λαϊκισμός, εθνικισμός) και το πολιτικό κέντρο και η κεντροαριστερά θα μειώσουν σημαντικά το πεδίο αναφοράς τους.

Αν η κεντροαριστερά κατορθώσει να επαναπατρίσει το μεγάλο μέρος της – που ουσιαστικά το ανάγκασε η ηγεσία της κεντροαριστεράς να την εγκαταλείψει -, τότε θα ξαναπαίξει κεντρικό ρόλο και στις επόμενες δεκαετίες. Ωστόσο και επειδή θεωρώ ότι οι μεταβολές και οι εξελίξεις γενικότερα στη διεθνή σκηνή θα είναι ραγδαίες, ότι η κρίση θα επηρεάσει πολύχρονες γεωστρατηγικές των περισσότερων χωρών, ότι το τοπίο στην Ευρώπη δεν θα είναι τόσο ομαλό κλπ, χρειάζεται βαθύτερη ανάλυση για τη συγκρότηση μιας πραγματικά εθνικής στρατηγικής. Αλλά αυτό δεν είναι και η ίδια η έννοια αλλά και η γοητεία της σύλληψης της πολιτικής, δηλαδή ο σχεδιασμός ενός μέλλοντος που θα σε «περιλαμβάνει» και θα σε εκφράζει;

Σχολείο

Διαβάστε επίσης:

Η αριστερά στις εκλογές (γ)

Η αριστερά και οι εκλογές (β)

Η Αριστερά και οι εκλογές (α)

 

clip_image002

Wright, Magnus von, Annankatu on a Cold Winter Morning, 1868

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: