Αρχική > νέες τεχνολογίες > Ψηφιοποίηση; Ναι, αλλά…

Ψηφιοποίηση; Ναι, αλλά…

clip_image001

Robert Havell Snr,
Ferry of Perama, Entrance to the Southern Passage of Corfu, and Homers Island called "The Ship of Ulysses".

 

Του Νίκου Τσούλια

Ψηφιοποίηση παντού: στη γνώση και στην έρευνα, στον πολιτισμό, στην οικονομία, στις υπηρεσίες, στις επικοινωνίες, στη βιομηχανία… Είναι ο νέος μας κόσμος ή, μάλλον, μια όψη του νέου κόσμου μας. Είναι η δυνατότητα της ανθρωπότητας να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της, ένα διάπλατο παράθυρο στο μέλλον της, να διευρύνει τους ορίζοντές της, να πολλαπλασιάσει τις επιλογές της.

Και προφανώς δεν μπορούν να υπάρχουν αντιρρήσεις για τις αναγκαιότητες και τις προοπτικές που συνδέονται με τον ψηφιακό κόσμο. Ένα νέο κύμα στη συνολική επικοινωνία του ανθρώπου – μετά από εκείνο το βήμα της τυπογραφίας του Γουτεμβέργιου – έρχεται με ορμή για να καθορίσει τις εξελίξεις, για να μας δώσει ένα νέο ξέφωτο, για να τροποποιήσει όλη την εικόνα του παλιού, του μη ψηφιακού κόσμου.

Το «αλλά» στον τίτλο δεν συνδέεται με κανενός είδους αμφισβήτηση της ψηφιακής εποχής. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να συμβεί αυτό, όταν έχεις σχεδόν τα πάντα στα χέρια σου ανά πάσα στιγμή, όταν ταξιδεύεις στα άπειρα σημεία του κόσμου σε χρόνο απειροστό; Πώς θα μπορούσε να καλλιεργηθεί νοοτροπία αντίρρησης όταν μπορείς να προσεγγίσεις άπειρες πηγές γνώσης και πληροφορίας και να μάθεις ό,τι επιθυμεί η ψυχή σου;

Το «αλλά» συνδέεται με το πώς μπορούμε να ουσιαστικοποιήσουμε την παρέμβασή μας επί του περιεχομένου του νέου ψηφιακού κόσμου και να μην εξαντλείται η δράση μας μόνο ή, κυρίως, επί της δομής και της λειτουργίας του. Συνδέεται με τον εκδημοκρατισμό της «ψηφιακής εικόνας» του σύγχρονου πολιτισμού, γιατί στο λυκαυγές της νέας εποχής φαίνεται να βαθαίνουν οι ανισότητες και να διαφοροποιείται όλο και περισσότερο το φωτεινό μέρος του πλανήτη από το διαρκώς διευρυνόμενο σκοτεινό τμήμα του. Συνδέεται με το πιο ουσιαστικό ερώτημα της νέας συγκυρίας, της σημερινής ιστορικότητας: θα συναφθεί η ψηφιακή εποχή με έναν νέου τύπου ηλεκτρονικό διαφωτισμό, όπως συνέβη με τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό της Αναγέννησης (και της τυπογραφίας) – το διαφωτισμό που γέννησε τη διττή επανάσταση, τη Γαλλική και τη Βιομηχανική και επηρέασε όλη την περίοδο της νεωτερικότητας – ή απλώς θα αυξηθεί η τεχνολογική μας πανοπλία χωρίς να δώσει νέα πνοή στα μεγάλα ρεύματα της ανθρώπινης σκέψης και δράσης, στον ουμανισμό και στη δημοκρατία;

Εδώ θα κριθεί το «τελικό εκβάν» της ψηφιακής εποχής. Θα δώσει λύσεις στα μεγάλα προβλήματα του ανθρώπου, στα προβλήματα της πείνας και της φτώχειας, της ειρήνης και της δημοκρατίας, των ανισοτήτων και των διακρίσεων, της αλλοτρίωσης και της χειραγώγησης; Το να επικοινωνούμε με έναν άλλο άνθρωπο στην άλλη άκρη της Γης είναι φοβερά όμορφο, αλλά αυτή η επικοινωνία θα συνδεθεί και με ένα περιεχόμενο καλύτερο κατανόησης, συνεννόησης και συνεργασίας; Το μήνυμα δεν είναι το μέσο ή, τουλάχιστον, όχι πάντα. Το να έχουμε όλα τα σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία δεν σημαίνει ότι προσεγγίζουμε καλύτερα τους τόπους της ευτυχίας…

Και, επειδή τίποτα δεν γίνεται σε πολιτικό και σε κοινωνικό κενό, οφείλουμε να θέσουμε την κύρια πρόκληση όχι στο φαίνεσθαι αλλά στο είναι της ιστορικής μας πραγματικότητας. Η παγκοσμιοποίηση γίνεται με τη σφραγίδα του άγριου καπιταλισμού, του χυδαίου καπιταλισμού, του μη παραγωγικού, του καπιταλισμού που ρημάζει κοινωνίες, λαούς, ανθρώπους και φυσικό περιβάλλον με μοναδικό στόχο τη συσσώρευση πλούτου σε όλο και λιγότερα χέρια. Μπορεί λοιπόν σε τέτοιες συνθήκες να υπάρξει εκδημοκρατισμός των σύγχρονων κρατών; Μπορούν οι νέες τεχνολογίες και η ψηφιοποίηση να αποτελέσουν εργαλεία αμφισβήτησης της κρατούσας τάξης πραγμάτων ή θα είναι απλά και μόνο όργανα αναπαραγωγής της τάξης αυτής;

Η παραδοσιακή αριστερή άποψη δίνει απόλυτη απάντηση και ισχυρίζεται ότι οι νέες τεχνολογίες είναι όργανα αναπαραγωγής της άρχουσας τάξης και τίποτα άλλο. Η παραδοσιακή δεξιά άποψη ή είναι συντεταγμένη με τη σημερινή τροπή των πραγμάτων ή δεν ενδιαφέρεται για τέτοια «θεωρητικά» ζητήματα. Υπάρχει και η ενδιάμεση προσέγγιση, η μεταρρυθμιστική άποψη, η προσέγγιση που ισχυρίζεται ότι καθετί νέο είναι ταυτόχρονα και όργανο αναπαραγωγής και όργανο αμφισβήτησης της καθεστηκυίας τάξης, ότι καθετί νέο αποτελεί και ένα νέο πεδίο αγώνων και αντιπαράθεσης, ιδεολογικής και πολιτικής, ότι καθετί νέο, κάθε νέα φάση της ιστορίας μας «δεν πέφτει από τον ουρανό», αλλά αποτελεί και συνέχεια και ρήξη με το παλιό.

Η διαπίστωση μάλλον είναι κοινή: βρήκαμε το «μέσο», το νέο «μέσο» που είναι φοβερό εργαλείο. Το ερώτημα σίγουρα δεν είναι κοινό: αναζητούμε το μήνυμα (ή έστω το περιεχόμενο) του μέσου ή θα κάνουμε το μέσο μήνυμα ελλείψει καθαυτού μηνύματος;

 

clip_image001[5]

Edward Lear, Phigaleia

  1. 26/07/2012 στο 12:13 ΠΜ

    Ενδιαφέρον το θέμα της ανάρτησης και ενδιαφέρουσα η ανάλυση που κάνετε. Οπωσδήποτε πάντως η τεχνολογία από μόνη της δεν μπορεί να απελευθερώσει τους ανθρώπους (μάλιστα το σημερινό συμβάν της χρήσης του twitter για να εκφραστούν δημόσια απόψεις προσβλητικές για ομάδες ανθρώπων δείχνει πώς η ελευθερία γίνεται ελευθεριότητα – αν μη τι άλλο βέβαια για τη συγκεκριμένη περίπτωση) και αυτό δυστυχώς γίνεται σε μεγάλο βαθμό στο σημερινό κόσμο του χυδαίου και άγριου καπιταλισμού, όπως γράφετε ο ίδιος. Ας μου επιτρέψετε να σημειώσω ότι τα παραπάνω αφορούν κύρια την «ηλεκτρονικοποίηση», μιας και η «ψηφιοποίηση» αφορά περισσότερο την μετατροπή σε ψηφιακή μορφή (ψηφιακοποίηση), και εδώ πάλι έχουμε πολλά να σημειώσουμε. Όμως, επιτρέψτε μου τέλος να υποστηρίξω ότι η αριστερά δεν είναι και δεν ήταν ποτέ τεχνοφοβική ούτε θεωρεί ότι οι νέες τεχνολογίες εξ ορισμού αναπαράγουν τις ιδέες και τις αρχές της άρχουσας τάξης. Το ζήτημα είναι πώς η τεχνολογία χρησιμοποιείται κάθε φορά.

    • N.T.
      26/07/2012 στο 8:37 ΠΜ

      Σωστή η διάκριση που κάνετε μεταξύ των εννοιών «ηλεκτρονικοποίησης» και «ψηφιακοποίησης», αν και εγώ στο κείμενό μου τις «ενοποιώ», αφού τελικά μάλλον συνεκφράζονται… Όσον αφορά τη στάση της αριστεράς ως προς τις νέες τεχνολογίες, σαφώς και η αριστερά δεν είναι τεχνοφοβική, θα έλεγα το αντίθετο. Ωστόσο, οι νέες τεχνολογίες – ως μέσο παραγωγής πλέον – δεν παύουν να είναι κύριο εργαλείο της «κυρίαρχης τάξης πραγμάτων» και για τα μέσα παραγωγής η αριστερά – τουλάχιστον η «βασική» της πλευρά – έχει μια ιστορική και απόλυτη άποψη.
      Ευχαριστώ για τις παρατηρήσεις σας.

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: