Αρχική > πανεπιστήμιο > Το μετέωρο βήμα του πανεπιστημίου

Το μετέωρο βήμα του πανεπιστημίου

clip_image002[73]

 

Του Νίκου Τσούλια

Μαζί με τα ερευνητικά κέντρα το πανεπιστήμιο είναι ο θεσμός που όχι μόνο προσβλέπει στο μέλλον στο μεγαλύτερο μέρος της προσπάθειάς του, αλλά επιχειρεί να το ανιχνεύσει και να το δημιουργήσει. Είναι ο θεσμός που καλλιεργεί την αναζήτηση και την έρευνα ως συστατικά στοιχεία κάθε πολίτη που θα εισέλθει στο πεδίο του και παράγει έγκυρη επιστημονική γνώση, ιδιαίτερα σήμερα που η πληροφοριόσφαιρα απειλεί να πνίξει την ουσία της γνώσης και της εκπαίδευσης.

Το πανεπιστήμιο βρίσκεται εδώ και αρκετά χρόνια στη δίνη της φιλελευθεροποίησης της οικονομίας και του κύματος των ιδιωτικοποιήσεων. Η τριτοβάθμια εκπαίδευση θεωρείται από τον Ο.Ο.Σ.Α. και από τις κυβερνήσεις της Ε.Ε. εμπορικό αγαθό και όχι κοινωνικό δικαίωμα των πολιτών και υποχρέωση της πολιτείας και αυτό ανασχηματίζει όλο το επιστημονικό και εκπαιδευτικό σκηνικό. Ιδιαίτερα σήμερα που φαίνεται να εξαντλείται το βιομηχανικό μοντέλο ανάπτυξης, η έρευνα και η τριτοβάθμια εκπαίδευση καλούνται να παίξουν ρόλο αναζήτησης και προσδιορισμού των νέων κοινωνικών και παραγωγικών δομών της εποχής της γνώσης και της πληροφορίας. Ιδιαίτερα δε για τη χώρα μας η ανάγκη ανάπτυξης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης όσον αφορά την ποιότητα των σπουδών και της έρευνας γίνεται ακόμα μεγαλύτερη για την υπέρβαση της σημερινής πολύπλευρης και βαθιάς κρίσης της οικονομίας και της κοινωνίας μας.

Βέβαια η ελληνική πολιτεία έχει συνηθίσει να επενδύει σε εκείνους τους τομείς που τα οικονομικά οφέλη είναι άμεσα, έστω και αν δεν έχουν σαφή προοπτική και μόνιμα χαρακτηριστικά. Αν εξετάσουμε όμως κάποια ιστορικά στοιχεία, θα δούμε το φοβερό όφελος από την επένδυση στην παιδεία και στην έρευνα. Ας δούμε ένα απλό παράδειγμα. «Η Βραζιλία φαίνεται να γνωρίζει πως η συσχέτιση της εκπαίδευσης με την ανάπτυξη είναι ουσιαστική. Αναφερόμενο στα ιστορικά αποτελέσματα μιας τέτοιας επένδυσης το Economist υπογραμμίζει: “Τις δεκαετίες του ’60 και ’70 το κράτος της Βραζιλίας χρηματοδότησε διδακτορικά προγράμματα στο εξωτερικό σε τομείς όπως της εξερεύνησης πετρελαίου, της γεωργικής έρευνας και του σχεδιασμού αεροσκαφών. Η Βραζιλία είναι σήμερα παγκόσμιος ηγέτης και στους τρεις τομείς”»[i].

Ωστόσο, η αξιολόγηση του πανεπιστημίου δεν μπορεί να είναι τεχνοκρατική, δεν μπορεί να αποσκοπεί στην μονομερή ικανοποίηση των αναγκών της αγοράς και όχι ευρύτερα της κοινωνίας, γιατί τότε χάνει τον ουσιαστικό του ρόλο. Φυσικά αναπτύσσεται παράλληλα με την τεχνοκρατική σύλληψη της έρευνας και η αντίληψη ότι «η παραγωγή γνώσης του πανεπιστημίου θα πρέπει να είναι μετρήσιμη, διαφορετικά δεν είναι δυνατό να αξιολογηθεί η αποδοτικότητά του»[ii]. Και οφείλουμε να σημειώσουμε ότι η αξιολόγηση δεν είναι μια ουδέτερη ιδεολογικά λειτουργία, αλλά και εκτός αυτού η αξιολόγηση ουσιαστικά επικαθορίζει και τους προσανατολισμούς της έρευνας και της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Πολύ ορθά ο Ρ. Βρανάς επισημαίνει ότι «ο στόχος είναι ο αναπροσανατολισμός της ακαδημαϊκής γνώσης σε εξειδικευμένες τεχνοκρατικές κατευθύνσεις, που θα χρηματοδοτούνται από ιδιωτικές επιχειρήσεις και θα παράγουν στελέχη γι’ αυτές – κάτι που κάθε άλλο παρά αποτελεί εγγύηση για την ανεξαρτησία, την αμεροληψία και την αξιοπιστία των ερευνών και των σπουδών που θα παράγουν έτσι τα πανεπιστήμια, φυσικά με το αζημίωτο»[iii].

Θα πρέπει, όμως να επανεξετάσουμε μερικά στοιχεία της λειτουργίας των πανεπιστημίων, τα οποία έχουν εξαντλήσει τον ιστορικό τους ρόλο ή ανταποκρίνονται σε άλλες συγκυρίες. Θα πρέπει ακόμα να δούμε αρνητικά στοιχεία στις σημερινές όψεις των πανεπιστημίων. Έτσι, το θέμα το Διοίκησης δεν μπορεί να έχει τα χαρακτηριστικά της δεκαετίας του 1980 και πάντως η φοιτητική συμμετοχή στη Διοίκηση πρέπει να μειωθεί και να εκλογικευθεί να μη συνδέεται σε καμιά περίπτωση με παρακμιακές λειτουργίες συναλλαγής μεταξύ διδασκόντων και φοιτητικών παρατάξεων. Οι παρατεταμένες σπουδές στη χώρα μας έχουν πάρει ενδημικό χαρακτήρα και επιβαρύνουν σημαντικά το κόστος και το προσωπικό και το γενικότερο κοινωνικό. Ο έλεγχος κατά τη διαδικασία των γραπτών εξετάσεων πρέπει να είναι συστηματικός και αυστηρός. Η λαϊκίστικη αντίληψη της χαλαρότητας ζημιώνει ευθέως και εντόνως το πραγματικό συμφέρον των φοιτητών, του πανεπιστημίου και της κοινωνίας γενικότερα.

Η όλη διαδικασία των μεταπτυχιακών σπουδών πρέπει να αποκτήσει καθολικά στοιχεία αντικειμενικότητας, συστηματικής και επίπονης εργασίας. Το γεγονός ότι έχουν αναπτυχθεί επιχειρήσεις διεξαγωγής και γραφής των διδακτορικών διατριβών σε μεγάλη έκταση (οι ανακοινώσεις τους συναγωνίζονται στα πανεπιστήμια τις φοιτητικές αφίσες) έναντι χρηματικού ποσού είναι σημείο που προκύπτει και από τη μη σωστό έλεγχο και καθοδήγηση της έρευνας και σε κάθε περίπτωση συνιστούν μια φοβερά παρακμιακή λειτουργία στους θεμελιακούς θεσμούς της γνώσης, της διδασκαλίας και της αγωγής.

Τα πανεπιστήμια πρέπει να περάσουν από Συμπληγάδες, από τη μια ελλοχεύει ο μεγάλος κίνδυνος των ιδιωτικοποιήσεων και της απώλειας του ακαδημαϊκού και κοινωνικού χαρακτήρα τους και από την άλλη η υπεράσπιση της ακινησίας και της κατάστασης που δεν συμβαδίζει με τις ούτως ή άλλως πολλαπλές και πολυσύνθετες εξελίξεις μιας εποχής που το μέλλον δεν περιμένει και το παρόν διαρκώς συρρικνώνεται… Και γι’ αυτό δεν έχουν άλλη επιλογή από το να τολμήσουν να περάσουν από αυτή την πολιτική αντίφαση, αλλιώς θα δουν το ρόλο τους να απομειώνεται…


[i] Δ. Καρυαμπάς, Εκπαίδευση: κάν’ το όπως η Βραζιλία, Credit Risk Management, Exposure Analytics της Credit Suisse, ΤΟ ΒΗΜΑ, 24.3.12

[ii] Δ. Γράβαρης, Ν. Παπαδάκης (2005), Εκπαίδευση και εκπαιδευτική πολιτική, Αθήνα: Σαββάλας

[iii] Ρ. Βρανάς, Η γνώση είναι δύναμη, ΤΑ ΝΕΑ, 6.9.2011

 

clip_image002

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: