Αρχική > πολιτική > Πολιτική και ιδεολογία

Πολιτική και ιδεολογία

clip_image002

Apollinariy Vasnetsov: The Vsehvyatskiy Stone Bridge. Moscow at the End of the 16th century (1901)

 

Όσο καιρό ο καπιταλισμός ήταν σχετικά … απλόχερος, τότε μιλούσαμε για πολιτική με διαχειριστική εκδοχή. Τώρα που ο καπιταλισμός γίνεται διαρκώς και πιο άγριος και συσσωρεύει τα χρήματα σε όλο και πιο λίγα χέρια, η πολιτική αναγκαστικά θα πρέπει να συνδεθεί με την ιδεολογία, αλλιώς δεν είναι πολιτική…

  Επιμέλεια: Ν.Τ.

Νίκος Άγουρος, ΤΟ ΒΗΜΑ 29.4.12

Ραφαέλε Σιμόνε: Ο πλανήτης χρειάζεται κάτι σοσιαλιστικό

Ο ιταλός γλωσσολόγος και διανοητής μιλάει για το μέλλον της Αριστεράς στη Δύση, για το ενδεχόμενο η Ελλάδα να υπονομεύσει τη νοοτροπία της «νέας Δεξιάς» και για τους «κακούς δασκάλους» που παραμονεύουν

Ραφαέλε Σιμόνε: Ο πλανήτης χρειάζεται κάτι σοσιαλιστικό

«Η "νέα Δεξιά" δεν είναι κόμμα. Είναι πολιτισμικό και ψυχικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ο καθένας από εμάς ζει, κολυμπάει, αναπνέει, ανθεί» λέει ο Ραφαέλε Σιμόνε

Αν υπάρχει κάποιος που μπορεί να απαντήσει γρήγορα, πειστικά και τεκμηριωμένα στο ερώτημα γιατί η Αριστερά έχασε την επαφή της με τους πολίτες και τα τεκταινόμενα της παγκόσμιας δημόσιας σφαίρας, αυτός δεν είναι άλλος από τον Ραφαέλε Σιμόνε. Ο ιταλός συγγραφέας του βιβλίου Το μειλίχιο τέρας: γιατί η Δύση δεν πηγαίνει προς τα αριστερά (Εκδόσεις Πόλις), εκτός από καθηγητής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο La Sapienza της Ρώμης, είναι ένας διαυγής αναλυτής θεμάτων πολιτικής φιλοσοφίας και πολιτισμού.

Κεντρική θέση στη θεωρία του έχουν η χαρτογράφηση της νοοτροπίας της «νέας Δεξιάς», την οποία παρομοιάζει με ένα μειλίχιο τέρας, και η ερμηνεία για το πώς η Αριστερά σπατάλησε την ιδεολογική περιουσία της, αφήνοντας σε ένα κατ’ εξοχήν νεοφιλελεύθερο πολιτιστικό μόρφωμα να διαχειριστεί όλα τα κρίσιμα θέματα της εποχής.

Λέτε ότι οι πολίτες βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν άγριο καπιταλισμό που φοράει τη μάσκα μιας καθησυχαστικής κουλτούρας. Μήπως, όμως, στην Ελλάδα η μάσκα αυτή έχει πέσει;

«Οχι, δεν πιστεύω ότι έχει πέσει. Η νέα Δεξιά, όπως την αποκαλώ, δεν έχει κανέναν λόγο να προβάλλει ένα αυταρχικό πρόσωπο. Από τη στιγμή που η εύθυμη κατανάλωση ως κυρίαρχος τρόπος ζωής παραμένει ο σκοπός της, επιδιώκει την ηρεμία, την ειρήνη και την κοινωνική αρμονία. Από την άλλη, όμως, η αύξηση των διαδηλώσεων σε διεθνές επίπεδο αποδεικνύεται μια απρόβλεπτη καινοτομία».

Η Αριστερά μπορεί να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων;

«Πιστεύω ότι η Αριστερά στον δυτικό κόσμο είναι εκτός τόπου και χρόνου, παρωχημένη και σε πολλά σημεία εξοργιστική. Τα συνθήματα, οι στόχοι και η ιστορία της δημιουργούν μάλλον αποστροφή παρά έλξη – ακόμη και φόβο – εξαιτίας των έκπτωτων κομμουνιστικών καθεστώτων. Ομως ο πλανήτης χρειάζεται κάτι σοσιαλιστικό. Σε αντίθετη περίπτωση κινδυνεύει να καταπέσει και να καταστραφεί. Ολοι γνωρίζουν την υποχώρηση της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής προς όφελος του δυτικού και του κινεζικού καπιταλισμού. Αν έχουν έτσι τα πράγματα η Αριστερά έχει τώρα την πιο κρίσιμη αποστολή στην ιστορία της: να σώσει τον πλανήτη και να δημιουργήσει εκ νέου στον κόσμο κλίμα σεβασμού και ανθρωπισμού, πολεμώντας ενάντια στην εκμετάλλευση των ανθρώπων και του φυσικού περιβάλλοντος. Με τόσο κατεπείγουσα αποστολή, η Αριστερά πρέπει να ανανεώσει ριζικά τις αρχές, τους στόχους, τα συνθήματα και το προσωπικό της».

Εχετε διατυπώσει τη θεωρία ότι η Αριστερά έπαψε να είναι ελκυστική στους πολίτες γιατί δεν κατόρθωσε να αντισταθεί και η ίδια στο zeitgeist. Τώρα, όμως, που στην Ευρώπη η ανεργία αυξάνεται, η Δύση θα αναζητήσει την Αριστερά;

«Είχα ελπίδες γι’ αυτό, αλλά τα γεγονότα επιβεβαιώνουν ότι η ελπίδα μου ήταν αστήρικτη. Θα συνόψιζα την κατάσταση που έχουμε σήμερα ως εξής: παρά την τεράστια οικονομική κρίση που επηρεάζει ολόκληρο τον δυτικό κόσμο, οι άνθρωποι φαίνεται να προτιμούν τα δεξιόστροφα κόμματα – το μειλίχιο τέρας! Και μάλιστα όταν τα μέτρα που απαιτούνται και τελικά υιοθετούν οι κυβερνήσεις είναι αριστερόστροφα: η δημόσια χρηματοδότηση των τραπεζών είναι σοσιαλιστικό μέτρο. Αυτό και μόνο δείχνει ξεκάθαρα ότι το "μειλίχιο τέρας" έχει εισχωρήσει τόσο στη σκέψη μας, ώστε ακόμη και μια κρίση που δημιουργεί εξαθλίωση δεν επαρκεί για να το εξαλείψει».

Τότε ποια είναι η άποψή σας για κινήματα όπως το «Occupy Wall Street» και των Αγανακτισμένων;

«Ενστικτωδώς τρέφω ισχυρή συμπάθεια. Αλλά έπειτα από σκέψη έρχονται πολλές αμφιβολίες και απορίες στο μυαλό μου. Κατ’ αρχάς πρόκειται για αντι-κομματικά κινήματα και αυτό δεν είναι καλό, αφού δεν γνωρίζουμε κάποιο καλύτερο σύστημα από τα κόμματα ως διαμεσολαβητές ανάμεσα στους ανθρώπους και στην εξουσία. Επομένως, ως αντι-κομματικά, μπορεί άνετα να μεταμορφωθούν σε αντι-δημοκρατικά κινήματα. Επίσης, ακριβώς επειδή αποτελούν κινήματα, είναι ρευστά και όχι στέρεα, περισσότερο αποδομημένα παρά καλά οργανωμένα, ακέφαλα και χωρίς σαφή κατεύθυνση. Τέλος, ενσωματώνουν την ανάγκη για άμεση, ακόμη και "ακραία" δημοκρατία, η οποία, όπως είχε διαπιστώσει ο Μοντεσκιέ, είναι η τέλεια προϋπόθεση για την τυραννία. Η ταραχή είναι απλώς ψευδαίσθηση δράσης».

Πώς πιστεύετε ότι θα απαντήσει η «νέα Δεξιά» στην Ελλάδα, αν η Αριστερά σημειώσει υπολογίσιμη εκλογική δύναμη;

«Η "νέα Δεξιά" δεν είναι κόμμα. Είναι πολιτισμικό και ψυχικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ο καθένας από εμάς ζει, κολυμπάει, αναπνέει, ανθίζει. Συνεπώς τα δεξιά πολιτικά κόμματα είναι μονομερής έκφραση της "νέας Δεξιάς". Θεωρητικά, φανταστείτε ότι μπορούμε ακόμη και να έχουμε μια αριστερή κυβέρνηση στην εξουσία με όρους συμπάθειας απέναντι στο κλίμα της "νέας Δεξιάς"»

Αν όμως, όπως λέτε, η δύναμη της «νέας Δεξιάς» είναι περισσότερο πολιτισμική παρά πολιτική, ποια θα ήταν η ενδεδειγμένη πολιτιστική αντίδραση στη σκληρότητά της;

«Μια ισχυρή απάντηση θα μπορούσε να είναι η γενική υιοθέτηση μιας στάσης ζωής εμπνευσμένης από τη θεωρία της "αποανάπτυξης". Να αρνηθούμε δηλαδή ότι ο εθιστικός κύκλος της κατανάλωσης αποτελεί την αναπόφευκτη μοίρα του κόσμου μας».

Πιστεύτε ότι τα social media υπονομεύουν την πολιτική;

«Είναι εντελώς ουδέτερα, αφού μπορούν να μεταφέρουν με την ίδια αποτελεσματικότητα ταυτόχρονα τις πιο απεχθείς και το πιο γενναιόδωρες πολιτικές στάσεις. Επομένως θεωρώ εσφαλμένη την καλοπροαίρετη στάση εκείνων που θεωρούν το Internet ένα δημοκρατικό και φιλελεύθερο μέσο. Δεν είναι καθόλου».

Είστε αισιόδοξος για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ενωσης;

«Είμαι σχετικά απαισιόδοξος».

«Ανησυχώ για έξαρση της επαναστατικής βίας»
Ανησυχεί τον Ραφαέλε Σιμόνε μια ενδεχόμενη πολιτισμική και πολιτική ταξική αντιπαράθεση στις χώρες της Νότιας Ευρώπης; «Δεν μπορώ να προβλέψω κάτι τέτοιο. Αυτό που αισθάνομαι όμως είναι σοβαρές και εξαιρετικά ανησυχητικές "δονήσεις" εκείνου που θα αποκαλούσα επαναστατική βία».

Ακούγεται έντονα ότι η αριστερή τρομοκρατία θα μπορούσε να εμφανιστεί εκ νέου στην Ελλάδα. Πιστεύετε ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβεί και στην Ιταλία;

«Ναι, το πιστεύω. Μου φαίνεται προφανές και εξαιρετικά ανησυχητικό το γεγονός ότι το ρίσκο της εξέγερσης έξυπνα διεγείρει και γίνεται προϊόν εκμετάλλευσης από τρομοκράτες».

Υπάρχει, λέτε, ακόμη χρόνος για την Αριστερά να προτείνει έξοδο από την κρίση;

«Η ιστορία έχει πάντα χρόνο. Αλλά χρειάζονται και ορισμένες προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, η ψυχρή συνειδητοποίηση της τρέχουσας κρίσης, η ανάγκη για επίκαιρες ιδέες, η ανανέωση του πολιτικού προσωπικού προωθώντας το ενδιαφέρον των επόμενων γενεών για την πολιτική».

Η τεχνοκρατική κυβέρνηση του Μάριο Μόντι έχει κερδίσει τα εύσημα για τη γρήγορη πραγματοποίηση των στόχων, σε αντίθεση με την ελληνική κυβέρνηση, που συναντά αντίσταση και δυσπιστία. Πιστεύετε τελικά ότι αντιμετωπίζουμε ένα «ελληνικό ζήτημα»;

«Δεν θα τολμούσα να εκφράσω την άποψή μου για μια χώρα που τη γνωρίζω απλώς ως τουρίστας. Αλλά, αν η Ελλάδα θεωρεί την ιταλική κυβέρνηση πρότυπο μοντέλο διακυβέρνησης, τότε αυτό δείχνει ότι αντιμετωπίζετε μια κρίση ισχυρότερη από τη δική μας».

Σχολείο

Αγγελος Αθανασόπουλος, ΤΟ ΒΗΜΑ 29.4.12

Οι ηγέτες ψεύδονται, οι πολίτες τούς ψηφίζουν

Ο αμερικανός καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Τζον Μερσχάιμερ αναλύει τους λόγους για τους οποίους οι πολιτικοί λένε ψέματα – και όχι μόνο για εσωτερική κατανάλωση

Οι ηγέτες ψεύδονται, οι πολίτες τούς ψηφίζουν

Ο Τζον Μερσχάιμερ κατατάσσει τα ψεύδη των πολιτικών σε πέντε κατηγορίες: ψεύδη μεταξύ κρατών, κινδυνολογία, στρατηγική συγκάλυψη, εθνικιστικοί μύθοι και φιλελεύθερα ψεύδη

Είναι η πολιτική απλώς η τέχνη του εφικτού ή μήπως είναι και η τέχνη του ψέματος; Ο Τζον Μερσχάιμερ μας αποδεικνύει ότι μπορεί να συμβεί και αυτό. Στο βιβλίο του Γιατί οι πολιτικοί λένε ψέματα: Η αλήθεια για το θέμα στη διεθνή πολιτική σκηνή ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου του Σικάγου εξηγεί ότι, σε αντίθεση με την εσωτερική, η εξωτερική πολιτική είναι ένας διαφορετικός κόσμος που δεν υπακούει στην ιεραρχία αλλά στην αναρχία. Επομένως ισχύει ο κανόνας «ο σώζων εαυτόν σωθήτω». Για λόγους εθνικού συμφέροντος οι ηγέτες ενός κράτους κρίνουν ότι χρειάζεται ορισμένες φορές να καταφύγουν στο ψέμα. Η επιλογή αυτή δεν είναι χωρίς συνέπειες.

Ηδη από την αρχή του βιβλίου γίνεται σαφές ότι το κίνητρο για να γραφτεί ήταν τα ψέματα που χρησιμοποίησε η κυβέρνηση του προέδρου Τζορτζ Μπους για να πείσει το Κογκρέσο και τον αμερικανικό λαό περί της ανάγκης να επιτεθεί στο Ιράκ. Αλλωστε επρόκειτο για μια ειλημμένη απόφαση στην οποία ο Μερσχάιμερ, ως ένας από τους αυθεντικότερους εκφραστές της ρεαλιστικής σχολής σκέψης στις διεθνείς σχέσεις, είχε αντιταχθεί δημοσίως για λόγους στρατηγικής.

Ο Μερσχάιμερ κατηγοριοποιεί με σχολαστικότητα τις διάφορες μορφές της διεθνούς ψευδολογίας. Κατ’ αρχάς, υπάρχουν δύο ειδών ψεύδη. Πρόκειται για τα «στρατηγικά ψεύδη» που οι ηγέτες τα λένε με σκοπό να βοηθήσουν τη χώρα τους να επιβιώσει μέσα στο πανδαιμόνιο των διακρατικών σχέσεων και τα «εγωιστικά ψεύδη» που δεν έχουν σχέση με το εθνικό συμφέρον αλλά αντιθέτως στοχεύουν στην προστασία προσωπικών συμφερόντων.

Ο αμερικανός καθηγητής ξεκαθαρίζει όμως ότι θα ασχοληθεί μόνο με τα στρατηγικά ψεύδη. Και προχωρεί στη διάκριση του ψεύδους από την παραπλάνηση, τη διαστρέβλωση και την αποσιώπηση. Στην πρώτη κάποιος ηθελημένα επιχειρεί να εμποδίσει τους άλλους να μάθουν την πλήρη αλήθεια. Στη δεύτερη επιδιώκεται να τονίζονται γεγονότα που μας συμφέρουν και να αποκρύπτονται όσα δεν μας συμφέρουν. Στην τρίτη έχουμε απόκρυψη πληροφοριών που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τη θέση μας.

Οι κατηγορίες των «στρατηγικών» ψευδών

Το «ψητό» του βιβλίου είναι η διάκριση μεταξύ των διαφόρων ειδών στρατηγικών ψευδών. Ο Μερσχάιμερ δίνει έμφαση σε πέντε είδη. Υπάρχουν αρχικά τα «ψεύδη μεταξύ κρατών» ώστε ένα κράτος να αποκτήσει στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι κάποιου άλλου. Οι Ευρωπαίοι, λ.χ., θα μπορούσαν εύκολα να πουν ότι η Ελλάδα «μαγείρεψε» τα στατιστικά στοιχεία ώστε να αποφύγει κυρώσεις ή ακόμη και για να εισέλθει στην ΟΝΕ. Αυτά τα ψέματα δεν είναι πολύ διαδεδομένα, πόσω μάλλον επιτυχημένα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η «κινδυνολογία». Ενας ηγέτης μπορεί να πει ψέματα επειδή δεν μπορεί να πείσει τους πολίτες (και ιδιαίτερα τις μορφωμένες ελίτ) για μια εξωτερική απειλή που πιστεύει ότι δεν αντιλαμβάνονται ή δεν αναγνωρίζουν. Και εδώ ο πόλεμος στο Ιράκ φιγουράρει στην κορυφή λίστας, με τον Μπους να λέει π.χ. ότι ο Σαντάμ Χουσεΐν είχε σχέσεις με την Αλ Κάιντα.

Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η κινδυνολογία, όπως προκύπτει από τα ιστορικά παραδείγματα, χρησιμοποιείται περισσότερο από δημοκρατικά καθεστώτα που έχουν ανάγκη την υποστήριξη της κοινής γνώμης όταν θέλουν να πάνε σε πόλεμο.

Ακολουθεί η «στρατηγική συγκάλυψη». Ορισμένοι ηγέτες ψεύδονται επιδιώκοντας να κρύψουν αποτυχημένες ή αμφιλεγόμενες πολιτικές από άλλα κράτη ή από τους πολίτες τους. Με τον κίνδυνο να εμφανιστεί κάποιος προκλητικός, θα μπορούσε να επισημάνει ότι διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις μετά το 1996 έχουν αρνηθεί ότι συζητούν με τους Τούρκους το ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο πλαίσιο των διερευνητικών επαφών με τελικό σκοπό την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Πρόκειται για μια επιλογή που υπαγορεύεται από το γεγονός ότι, αν και ρεαλιστική, δεν είναι αρεστή σε μεγάλη μερίδα πολιτών.

Οι δύο τελευταίες κατηγορίες, οι «εθνικιστικοί μύθοι» και τα «φιλελεύθερα ψεύδη», έχουν κυρίως να κάνουν με το πώς ένα έθνος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του. Οι πρώτοι έχουν σκοπό να τροφοδοτήσουν την αλληλεγγύη και τα δεύτερα να δικαιολογήσουν μια συμπεριφορά που κατά βάση δεν συνάδει προς υψηλά ιδανικά. Θυμηθείτε τι έλεγαν για τον Στάλιν ο Ρούζβελτ και ο Τσόρτσιλ κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου…

Κατά τον Μερσχάιμερ, η ψευδολογία δεν είναι συλλήβδην ηθικώς απορριπτέα. Ωστόσο η υπερβολική χρήση της έχει αρνητικές συνέπειες τόσο στην εξωτερική όσο και στην εσωτερική πολιτική, διότι φαίνεται ότι οι ηγέτες ψεύδονται επειδή δεν μπορούν να εμπιστευθούν τους πολίτες τους ή τους θεωρούν ανίκανους να κατανοήσουν αυτό που οι ίδιοι σκέπτονται. Για τον λόγο αυτόν η κινδυνολογία και η στρατηγική συγκάλυψη είναι οι πλέον επικίνδυνες μορφές ψευδολογίας.

Στο σημείο αυτό ανακύπτουν τέσσερα ζητήματα. Κατ’ αρχάς, η εκτεταμένη ψευδολογία δυσκολεύει τους πολίτες όταν βρίσκονται ενώπιον της κάλπης. Πώς θα ψηφίσουν για κάποιους που δεν είναι ειλικρινείς; Δεύτερον, η διαδικασία λήψης αποφάσεων παραλύει διότι δεν υπάρχει εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτικών. Επιπλέον το κράτος δικαίου τίθεται υπό αμφισβήτηση. Τέλος, η διάχυτη ψευδολογία μπορεί «να αλλοτριώσει τους πολίτες σε σημείο που να χάσουν την πίστη τους στη δημοκρατική κυβέρνηση και να είναι διατεθειμένοι να ανεχθούν κάποια μορφή απολυταρχίας». Ας το έχουν αυτό υπόψη τους οι πολιτικοί μας ταγοί εν όψει των εκλογών της 6ης Μαΐου.

clip_image002[67]

V.Polenov: Old Mill

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: