Αρχική > πολιτική > Το φάντασμα της παγκοσμιοποίησης

Το φάντασμα της παγκοσμιοποίησης

clip_image002[1]

St David’s Cathedral, Pembrokeshire, Buckler, John Chessel

 

Του Νίκου Τσούλια

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980 και πριν την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης ήταν η έννοια της διεθνοποίησης / του διεθνισμού – «ιδεολογικό αξίωμα» της αριστεράς – που κυριαρχούσε στη διεθνή σκηνή. Και το περιεχόμενο της διεθνοποίησης, που αποτελούσε και μια βασική ορίζουσα των κοινωνικών κινημάτων της Ευρώπης ήταν συνδεδεμένο με την γενικότερη προαγωγή των δικαιωμάτων των εργαζομένων και την ενίσχυση της δημοκρατίας και έτι περαιτέρω με την ανάπτυξη της φιλίας και της συνεργασίας των λαών αλλά και με την προοπτική ενός κόσμου ειρήνης, διαρκούς κοινωνικής προόδου και σοσιαλιστικών ιδανικών.

Αναζητώντας πατάτες στην Ιρλανδία την εποχή της Μεγάλης Πείνας
"Illustrated London News", 1847

clip_image002[5]

Η κατάρρευση – και όχι ανατροπή όπως λανθασμένα, κατά τη γνώμη μου, προσεγγίζει το γεγονός το κομμουνιστικό κόμμα – όμως της Σοβιετικής Ένωσης έφερε τα πάνω κάτω. Δεν επηρέασε μόνο τη ζωή και την πολιτική σκηνή στο εσωτερικό των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, αλλά διαμόρφωσε εν πολλοίς και τις ιδεολογικές και πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες σε όλο τον κόσμο. Μέσα σ’ αυτό το συγκείμενο ξεπήδησε το ιδεολογικό πρόταγμα της παγκοσμιοποίησης, το οποίο προφανώς προερχόταν από το συντηρητικό χώρο και ήταν απότοκο της διαρκώς εντεινόμενης τάσης συσσώρευσης του διεθνούς κεφαλαίου και αναγωγής της έννοιας του κέρδους και της εμπορευματοποίησης ως υπέρτατων αξιών.

Αλλά η παγκοσμιοποίηση δεν συνενώνει τους λαούς και δεν προωθεί τα συμφέροντα των εργαζομένων, αλλά αντίθετα – ως κορυφαία έκφραση του καπιταλισμού – ενισχύει τις δυνάμεις της αγοράς και συρρικνώνει γενικά και δραματικά τα δικαιώματα του κόσμου της εργασίας. Και είναι η παγκοσμιοποίηση που αποτελεί την κύρια προωθητική δύναμη του κεφαλαίου. Είναι αυτός ο μηχανισμός που οδηγεί τις χώρες σε αδιέξοδο και τους λαούς σε συνθήκες εξαθλίωσης. Αποτελεί το βασικό πεδίο παραγωγής της πολιτικής και λήψης των μεγάλων αποφάσεων στο χώρο της οικονομίας. Μέσα από τα χρηματιστήρια και την άυλη οικονομία τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα ελέγχουν ουσιαστικά τη ροή του χρήματος και χειραγωγούν κάθε έννοια εθνικής οικονομίας, που κατ’ ευφημισμό πλέον μπορεί να ονομάζεται έτσι.

Η αναγωγή των δυνάμεων της αγοράς ως κύριο υποκείμενο διαμόρφωσης των πολιτικών εξελίξεων συνδέεται από την πλευρά του Κεφαλαίου με δύο ακόμα βασικά στοιχεία. Πρώτο, η περαιτέρω οικειοποίηση των μέσων παραγωγής με την σχεδόν καθολική και προς όφελός του αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και των επιστημονικών ευρημάτων. Δεύτερο, το πλήρες άνοιγμα των συνόρων με τη διακίνηση αγαθών, υπηρεσιών και ανθρώπων που έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του εργασιακού κόστους, την ανατροπή ακόμα και των βασικών εργατικών δικαιωμάτων και κατακτήσεων και την αύξηση της ανεργίας στις χώρες του Δυτικού Κόσμου.

Θα μπορούσε να συμπυκνωθεί όλος αυτός ο μετασχηματισμός σε μια απλή άρρητη αλλά υπαρκτή διατύπωση των δυνάμεων του Κεφαλαίου: «γιατί να πληρώνω τον Έλληνα με 1400 ευρώ ή τον Γάλλο με 1800 ευρώ, όταν μπορώ να εξασφαλίζω την ίδια λειτουργία με έναν κάτοικο χώρας του Τρίτου Κόσμου με 500 ευρώ;». Έτσι κάτω από τη φοβερή πίεση που ασκεί η απειλή της ανεργίας συρρικνώνεται κάθε έννοια κοινωνικού δικαιώματος ακόμα και το ίδιο το αγαθό της εργασίας. Ανακεφαλαιωτικά, οι δυνάμεις του κεφαλαίου – με την ιδεολογική υπεροχή που απέκτησαν μετά και λόγω της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης – επιχειρούν να ανασύρουν όλο το κοινωνικό εποικοδόμημα (κράτος πρόνοιας, κράτος δικαίου) που έγινε με αγώνες και θυσίες λαών και εργαζομένων από τον πόλεμο και δώθε.

Αλλά προφανώς όλο αυτό το σκηνικό δεν παύει παρά να είναι η μια πλευρά. Η ιστορία ευτυχώς δεν γράφεται μονομερώς από την κυρίαρχη τάξη. Γράφεται και από τους αγώνες των κοινωνικών κινημάτων. Η όλη δυσκολία της ανατροπής των επιλογών της παγκοσμιοποίησης έγκειται κυρίως σε δύο παράγοντες. Πρώτον, η έλλειψη συλλογικών πολιτικών υποκειμένων (κομμάτων κλπ) τα οποία θα κεφαλοποιούσαν τη δυναμική των κινημάτων, θα παρήγαγαν αποτελέσματα επί του πεδίου της εφαρμοσμένης πολιτικής και θα έδινε ιστορική προοπτική. Δεύτερον, η αναγκαιότητα διεθνούς συνεργασίας των κοινωνικών κινημάτων και των προοδευτικών πολιτικών κομμάτων, γιατί οι διεθνείς συσχετισμοί δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για ανατροπή εντός ενός εθνικού πλαισίου. Εδώ έχουν γίνει βήματα, αλλά λείπει ακόμα η ουσία. Για παράδειγμα, το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι Έλληνες εργαζόμενοι δεν είναι πρόβλημα μόνο των Ελλήνων αλλά όλων των Ευρωπαίων εργαζόμενων. Παρόλα αυτά δεν αντιμετωπίζεται ως τέτοιο.

Εμβρυικές κινήσεις από την πλευρά των κοινωνικών κινημάτων γίνονται και μπορούν να αποτελέσουν τη μαγιά για τη δημιουργία μιας Ευρώπη των λαών και των εργαζομένων, για ένα μέλλον των ανθρώπου και όχι του χρήματος. Αλλά επ’ αυτού θα συνεχίσουμε άλλη φορά…

 

clip_image002

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: