Αρχική > επιστήμη > Καταστροφή της Γνώσης

Καταστροφή της Γνώσης

clip_image002[54]

I.Shishkin: In Oak Forest (1891)

 

Του Νίκου Τσούλια

Η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος έχει αρκετές αθέατες πλευρές που δύσκολα έρχονται στο φως της δημοσιότητας και στην κριτική προσέγγιση των αναλύσεων, αφού η επικυριαρχία των μεγάλων οικολογικών προβλημάτων αφήνει λίγα περιθώρια για ανίχνευση και προσδιορισμό νέων συναφών ζητημάτων. Πόσοι έχουμε σκεφθεί, για παράδειγμα, ότι η αλλοίωση των οικοσυστημάτων και η υποβάθμιση της βιόσφαιρας μειώνουν τις πληροφορίες και υπονομεύουν τη γνώση που έχουμε για τη φύση, τον κόσμο, τη ζωή, τον εαυτό μας;

Η γνώση είτε μέσα από την επιστημονική μεθοδολογία είτε μέσα από τη γενικευμένη εμπειρική και προσωπική ματιά του ανθρώπου έχει, μεταξύ άλλων, και τους στόχους: α) τη συλλογή δεδομένων και πληροφοριών απ’ ό,τι συνθέτει το σύμπαντα (και πάντα προσεγγίσιμο χώρο μας), β) την ένταξή τους μέσα στους γενικότερους προβληματισμούς και στις διαρκείς αναζητήσεις του ανθρώπου, γ) την αφομοίωσή τους από τους ποικίλους εκπαιδευτικούς θεσμούς με μια λογική συστηματοποίησης και εγκιβωτισμού στις γενικότερες κοσμοεικόνες μας. Η αέναη επιστημονική επανάσταση στηρίζεται σ’ αυτό το συνεχές και διαρκώς επιμελέστερο διάβασμα του «μικρομακρόκοσμου» που επιτάσσει η ανήσυχη έλλογη σκέψη μας.

Η βίαιη και «αντι – φυσική» καταστροφή του περιβάλλοντος συρρικνώνει δραματικά αυτό το «πεδίο συζήτησης» ανθρώπου και φύσης, αφού φτωχαίνει την πληροφοριακή επικοινωνία μας και κατ’ επέκταση περιορίζει το γνωσιακό μας ορίζοντα. Δεν είναι τυχαίο το ότι ο άνθρωπος, ως αντίβαρο αυτής της τάσης, επεκτείνει τον πληροφοριακό του χώρο στην «εικονική πραγματικότητα» με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Σε καμιά περίπτωση, βέβαια, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι εξαντλήσαμε τη γνωριμία της φυσικής πραγματικότητας καιν αναζητούμε «νέες Αμερικές» στις «επινοήσεις» του πυριτίου. Κάτι τέτοιο αποτελεί απλά έναν μύθο που επιβάλλεται ως πρόταση διεξόδου στην αμηχανία που διατρέχει το Δυτικό ορθολογισμό ως απότοκο της καθολικής κρίσης της έννοιας και του περιεχομένου της προόδου.

Η πιο παραμελημένη πλευρά της Γνώσης μας είναι η αισθητική όψη της. Έχει αλλοιωθεί αυτή η πλευρά, διότι η επιστημονική προσέγγιση στηρίχτηκε μονομερώς στις μετρήσεις, στους αριθμούς, στα πειράματα, στους νόμους, στις μαθηματικές σχέσεις. Γνώση δεν είναι μόνο ό, τι έχει χρησιμοθηρική και ωφελιμιστική χροιά για τον άνθρωπο. Γνώση είναι και η θέση που δίνουμε στον εαυτό μας ως προς τον κόσμο και το περιβάλλον. Γνώση είναι και η αισθητική προσέγγιση της φύσης και της ύλης. Γνώση είναι και η συνειδητοποίηση του ποιού των ανθρώπινων σχέσεων και των κοινωνικών δεσμών.

Υπάρχει ένας πολύ μεγάλος γενετικός πλούτος που αναπτύσσει ό,τι ονομάζουμε ως βιολογική ποικιλομορφία. Μέσα σ’ αυτόν το γονιδιακό ωκεανό υπάρχουν «κομμάτια» από το φυλογενετικό μας παρελθόν. Η καταστροφή αυτού του γενετικού δυναμικού σημαίνει απώλεια πληροφοριών και γνώσης για την ολοκληρωμένη προσέγγιση του εαυτού μας και του φαινομένου της ζωής. δεν χάνουμε, απλά και μόνο κάποια βιολογικά είδη – αν και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό – αλλά και «πλευρές» της δικής μας πορείας τόσο ως προς την οικολογική της διάσταση, όσο και ως προς τη συνολική γενετική δεξαμενή. Φυσικά η καταστροφή είναι απαραίτητη για τη δημιουργία και η εξαφάνιση κάποιων έμβιων όντων είναι απαραίτητη συνθήκη για τη δημιουργία άλλων και για την δυναμική της εξέλιξης. Αλλά όταν ο καταστροφή γίνεται με εξω – βιολογικά χαρακτηριστικά και είναι μεγάλης έκτασης, τότε τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Η συστηματική και έντονη «αναδόμηση» μεγάλων τμημάτων της γήινης επιφάνειας με τα μεγάλα τεχνικά έργα, με την ταχεία αστικοποίηση, με την εκτεταμένη αλλαγή της χρήσης της γης κλπ καταστρέφει τα πλούσια γεωλογικά και παλαιοντολογικά «μηνύματα» που ενυπάρχουν στις στρωματογραφίες και στις δομές των πετρωμάτων. Πρόκειται για απολιθώματα, για ορυκτά, για τη γεωλογική αρχιτεκτονική με τα οποία «διεισδύουμε» στο απώτερο παρελθόν της Γης και συνθέτουμε τη βιολογική εξέλιξη του πλανήτη μας. Κάθε γωνιά της Γης είναι και ένας τόπος ανάγνωσης της μακράς εξέλιξης της ζωής, είναι ένα «παράθυρο» στον κόσμο των ουσιαστικών γνώσεων. Η ζωή δεν οριοθετείται μόνο στην όποια έκφραση του βιότοπου, είναι και ο γεώτοπος που «προετοίμασε» την εκδήλωση της έμβιας ύλης και συντηρεί με το φυσικοχημικό του περιβάλλον όλους τους οργανισμούς.

Η καταστροφή του χώρου που μας φιλοξενεί δεν φτωχαίνει μόνο τη γνώση μας γι’ αυτόν. Φτωχαίνει και την ίδια τη ζωή μας και αλλοιώνει τα νοήματα της σκέψης μας. Δεν είναι τυχαίο το ότι οι περισσότεροι θεράποντες του ανθρώπινου στοχασμού είναι «γήινοι». Είναι ουσιαστικοί γνώστες των καταβολών μας και ως εκ τούτου ταπεινοί απέναντι στη Φύση. Ο Ντοστογιέφσκι, στο Υπόγειο, απεικονίζει αυτή τη σχέση με τρόπο μεστό και λογοτεχνικό: «Το ανέφικτο σημαίνει πέτρινος τοίχος. Ποιος είναι ο πέτρινος τοίχος; Μα φυσικά οι νόμοι της Φύσης».

 

Πρωτοδημοσιεύτηκε στην εφημερίδα: ΕΞΟΡΜΗΣΗ, 29.10.1995

 

clip_image002

I. Shishkin: Oak-wood (1887)

Κατηγορίες:επιστήμη Ετικέτες: , , ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: