Αρχική > επιστήμη > Το ανοιχτό ζήτημα της γνώσης (α)

Το ανοιχτό ζήτημα της γνώσης (α)

 

clip_image002

La Chasse au gibier d’eau, Fearnley Thomas (1802-1842) , 1828

Του Νίκου Τσούλια

Γνωρίζοντας τη γνώση

Η ευτυχία δε βρίσκεται στη γνώση, αλλά στην απόκτηση της γνώσης

Έντγκαρ Άλαν Πόε

 

Ποιος περίμενε στις σημερινές γνωσιοκεντρικές εποχές ότι θα προέκυπτε μείζον πρόβλημα ως προς την ίδια τη θεώρηση της γνώσης; Ποιος μπορεί να προσδιορίσει τις οριοθετήσεις της γνώσης ως προς τους χώρους των πληροφοριών και ως προς τα πεδία του στοχασμού και της σοφίας; Πώς θα συγκροτείται ο προσωπικός μας κόσμος (ο σύμπας εν τέλει Κόσμος) με τον απέραντο ωκεανό των γνώσεων που αυτοαναπαράγονται και διαρκώς πολλαπλασιάζονται με μαθηματικούς εκθετικούς ρυθμούς;

clip_image001[4]Κατά πόσο θα προσδιορίζεται η αντίληψη και η «γεύση» της ζωής από τις δομές της επιστημονικής γνώσης, η οποία – ούτως ή άλλως – διαμορφώνει σε σημαντικό βαθμό τις εξελίξεις της αντικειμενικής πραγματικότητας; Η ανέλιξη του τεχνολογικού πολιτισμού κατά πόσο αυτονομείται από την ίδια την ανθρώπινη σφαίρα; Η εκπαίδευσή μας αλλά και γενικότερα η έννοια της παιδείας πώς συνάπτονται με την επιστημονικοτεχνική θαυματολογία;

Γύζης Νικόλαος (1842 – 1901),

Κορίτσι που διαβάζει, 1898

Ερωτήματα ατέλειωτα, ερωτήματα που θα μπορούσαν να συμπληρώσουν όλο το κείμενο του άρθρου, ερωτήματα που θέλουν επιτακτικά κάποια πειστική απάντηση και άλλα που «διεκδικούν» να παραμείνουν ως αιώνια ερωτήματα. Ερωτήματα που εμφανίζονται με πολλές όψεις στις κρίσιμες λειτουργίες της ανθρώπινης οντότητας. Ερωτήματα που μπορεί να ερωτοτροπούν με τις παρυφές της μεταφυσικής ή να δονούν το υπαρξιακό μας πρόβλημα. Ερωτήματα που συνυφαίνονται με την εμπράγματη στάση του εαυτού μας ως προς το φαινόμενο της ζωής ή με τη διαρκή απόπειρα νοηματοδότηση της ζωής μας.

Μέχρι την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης οι έννοιες της γνώσης, της εκπαίδευσης και της πληροφορίας είχαν προσδιορισμένες σχέσεις και ομόρροπες τροχιές που αποσκοπούσαν στη συνολική «τοποθέτηση» του ανθρώπου ως προς τον κόσμο και ως προς την πραγματικότητα. Τώρα αυτές οι σχέσεις έχουν διαταραχθεί, γιατί ανατρέπονται άρδην τα δομικά χαρακτηριστικά της γνώσης και των πληροφοριών. Η γνώση δεν πηγάζει από κάποιου είδους περιγραφή ή από κάποια επιμέρους τροποποιητική παρέμβασή μας στον περιβάλλοντα κόσμο. Τώρα η γνώση αναδύεται από τον επαναστατικό μετασχηματισμό της έμβιας και της άβιας ύλης, από τον αυτοπροσδιορισμό του γενετικού και βιολογικού μας ειδώλου, από την πολύμορφη επέκταση και αυτονόμηση του τεχνολογικού εποικοδομήματος.

Τώρα η γνώση αποστασιοποιείται όλο και περισσότερο από την καθημερινότητα του απλού ανθρώπου. Τώρα τα ιερατεία και οι δομές της επιστημονικής γνώσης αποσπώνται από την ιστορικότητα της τρέχουσας εποχής και δεν προαναγγέλλουν γενικά και αόριστα το άγνωστο μέλλον, αλλά το προσδιορίζουν και το βιώνουν! Το παρόν δεν είναι ενιαίο για όλους τους ανθρώπους! Οι άνθρωποι, που προδιαγράφουν τις τύχες του «αύριο», βιώνουν ως παρόν το μέλλον πολλών ανθρώπων. Η ανθρώπινη πραγματικότητα δεν είναι ενιαία. Όλο και πιο μεγάλες διαφοροποιήσεις εμφανίζονται στους κόλπους της. Το κουτί της Πανδώρας ξανα – ανοίγει και κανένας δεν ξέρει ποια θα είναι η τύχη της ελπίδας. Άλλωστε τώρα ο Προμηθέας δεν μπορεί να προδώσει τους θεούς και να εξανθρωπίσει τους ανθρώπους· αντιστρέφει τους ρόλους και «ορθολογικοποιεί» την ειμαρμένη…

Ωστόσο, παρά τις εντυπωσιακές εξελίξεις στις γνώσεις και ιδιαίτερα των θετικών επιστημών, όλο και πιο έντονοι προβληματισμοί αναπτύσσονται γύρω από την έννοια της προόδου με τους κανόνες της αγοράς και του τεχνολογικού ευδαιμονισμού. Ο Γερμανός πανεπιστημιακός Βολφ Λεπένιενς θεωρεί πως «το κεφαλαιοκρατικό σύστημα από την καθιέρωσή του διέπεται από την πεποίθηση ότι η πρόοδος επιστήμης και τεχνολογίας αποτελεί αλάθητο μέσο μετατροπής ολόκληρου του κόσμου σε μια μοναδική αστική κοινωνία, οργανωμένη με βάση τα δεδομένα της αγοράς και στόχος του σημερινού ανθρώπου θα πρέπει να γίνει η απαλλαγή από την ψευδαίσθηση αυτή». Υπάρχει μια κρατούσα άποψη που λέει ότι η Ιστορία είναι μια γραμμική πορεία, που προσεγγίζει όλο και περισσότερο τους τόπους της ευτυχίας και του πολιτισμού και αυτή η πορεία επιταχύνεται αλλά και διαμορφώνεται, εν πολλοίς, από τη συσσώρευση της επιστημονικής γνώσης. Και αυτό τεκμηριώνεται από το γεγονός ότι ως πρόοδος θεωρείται η έννοια της πρόκλησης όλων και πιο νέων υλικών αγαθών και αυτό για ένα όλο και πιο μικρό μέρος της ανθρωπότητας!

Αλλά, αν οι εργαστηριακοί «ναοί του μέλλοντος» παράγουν γνώση και αγαθά για ένα μικρό «φωτεινό» τμήμα της ανθρωπότητας, ποια είναι η ηθική της γνώσης και ποια η τελεονομία της προόδου; Αν η γνώση νομιμοποιείται στις καταναλωτικές βουλιμίες και συνειδήσεις του «Δυτικού ανθρώπου», ποια είναι η έννοιά της για τους υπόλοιπους κατοίκους της Γης; Αν η ευημερία ταυτίζεται με τον καταναλωτισμό, ποια είναι η αισθητική αντίληψη της ζωής; Πώς θα γίνει η σύνθεση μεταξύ του Απολλώνιου και του Διονυσιακού τρόπου ζωής;

 

Όλη η γνώση μας έχει τις ρίζες της στην αντίληψή μας

Λεονάρντο ντα Βίντσι

 

clip_image002[4]

Karenslyst løkke, revet 1884, Fearnley, Thomas

Κατηγορίες:επιστήμη Ετικέτες: , ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: