Αρχική > επιστήμη > Με «υπογραφή» Αρχιμήδη

Με «υπογραφή» Αρχιμήδη

ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΥ ΕΝΤΟΠΙΣΤΗΚΑΝ ΣΤΟΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΥΘΗΡΩΝ

image

Με «υπογραφή» Αρχιμήδη

Του Στέφανου Κρίκκη, ΤΑ ΝΕΑ 2.4.12

Την «υπογραφή» του Αρχιμήδη πίσω από τα γρανάζια του περίφημου Μηχανισμού των Αντικυθήρων είδαν έλληνες και ξένοι επιστήμονες σε νέες έρευνες.

H αρχαία κατασκευή, που πιστεύεται ότι ήταν μηχανικός υπολογιστής και όργανο αστρονομικών παρατηρήσεων, ανακαλύφθηκε το 1900 σε πλοίο που ναυάγησε το 80 π.Χ. ή λίγο αργότερα ανατολικά των Αντικυθήρων. Θα εκτίθεται από την Παρασκευή 6 Απριλίου στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, μαζί με άλλα 378 αντικείμενα που ανασύρθηκαν από το ίδιο ναυάγιο.

Ο καθηγητής Φυσικής του Διαστήματος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, αστρονόμος Ξενοφών Μουσάς, έρχεται τώρα να διατυπώσει μια καινούργια θεωρία αναφορικά με την πατρότητα του Μηχανισμού, βασισμένη σε υπολογισμούς που έκανε ο ειδικευμένος στις αρχαίες εκλείψεις δρ Γέρεν Χένρικσον στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλας στη Σουηδία.

Σύμφωνα με τη θεωρία, οι ηλιακές εκλείψεις που είναι καταγεγραμμένες ως αρχείο στον Μηχανισμό, στην κλίμακα εκλείψεων που διαθέτει, συνέβησαν σε χρονικό διάστημα 54 ετών και παρατηρήθηκαν σχεδόν όλες στις Συρακούσες από τον Αρχιμήδη και μαθητές του.

Μερικές από τις παρατηρήσεις των εκλείψεων έγιναν πριν από τον θάνατο του Αρχιμήδη το 212 π.Χ. και άλλες έπειτα από αυτόν. Παρατηρήθηκαν όλες από τις Συρακούσες, πλην μίας που παρατηρήθηκε από το Ταυρομένιο (σημερινή Ταορμίνα).

Πιο συγκεκριμένα, «οι ηλιακές εκλείψεις προβλέπονται στον Μηχανισμό από ένα ημερολόγιο που απεικονίζεται σε μια ελικοειδή κλίμακα. Το ημερολόγιο είναι χωρισμένο σε τρεις επάλληλες περιόδους 223 σεληνιακών μηνών που αντιστοιχούν σε 54 χρόνια, και είναι η περίοδος που επαναλαμβάνονται οι εκλείψεις», λέει στα «ΝΕΑ» ο Ξενοφών Μουσάς.

«Στο ημερολόγιο είναι καταγεγραμμένοι οι χρόνοι των εκλείψεων, δηλαδή το έτος, ο μήνας και η ώρα. Η ώρα κατά την οποία παρατηρείται μια ηλιακή έκλειψη υποδεικνύει και την τοποθεσία απ’ όπου γίνεται η παρατήρηση. Με τη συνδρομή του ειδικού σε αρχαίες εκλείψεις δρος Γ. Χένρικσον, που έκανε τους υπολογισμούς, διαπιστώνεται ότι οι εκλείψεις είχαν παρατηρηθεί από τις Συρακούσες. Αυτό σημαίνει ότι ο Αρχιμήδης πρέπει να έκανε τις παρατηρήσεις, τις οποίες συνέχισαν οι μαθητές του μετά τον θάνατό του».

Το γεγονός αυτό, κατά τον Ξενοφώντα Μουσά, σημαίνει ότι ο Αρχιμήδης είχε φιλοσοφική σχολή (δηλαδή πανεπιστήμιο) και ήταν σημαντικός αστρονόμος. Ο ίδιος και προφανώς αργότερα οι μαθητές του παρατηρούσαν ηλιακές εκλείψεις με τη χρήση και ρολογιών (ωροσκόπων) που, όπως είναι γνωστό, εκείνος είχε κατασκευάσει.

Οι κατάλογοι με τις ηλιακές εκλείψεις θεωρείται πολύ πιθανόν ότι περιήλθαν στη γνώση του πλέον φημισμένου αστρονόμου Iππαρχου, ο οποίος έζησε την εποχή που κατασκευάστηκε ο Μηχανισμός. «Μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο ίδιος κατασκεύασε ή επέβλεψε την κατασκευή του Μηχανισμού στα φημισμένα εργαστήρια της πολύ πλούσιας Ρόδου, η οποία είχε εξαιρετική παράδοση στη φιλοσοφία και τις επιστήμες για αιώνες».

Ο μαθηματικός και συγγραφέας Ευάγγελος Σπανδάγος λέει στα «ΝΕΑ» ότι ο Ιππαρχος ασχολήθηκε με τον προσδιορισμό της διάρκειας του τροπικού έτους και με τη μέτρηση των εκλειπτικών συντεταγμένων των απλανών αστέρων. Ετσι οδηγήθηκε στη θεμελιώδους σημασίας ανακάλυψη του φαινομένου της μεταπτώσεως των ισημεριών, πάνω στο οποίο στηρίζεται ολόκληρο το σημερινό οικοδόμημα της αστρονομίας θέσεως.

Μαθήματα Ιστορίας και τέχνης από ένα πολύτιμο ναυάγιο
image

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, όπως εκτιμά από τη μορφή των γραμμάτων ο διακεκριμένος επιγραφολόγος Χάρης Κριτζάς, κατασκευάστηκε πιθανότατα μεταξύ 150 και 100 π.Χ. Είναι ο σταρ της περιοδικής έκθεσης στο Αρχαιολογικό Μουσείο με τίτλο «Το ναυάγιο των Αντικυθήρων – Το πλοίο, οι θησαυροί, ο Μηχανισμός».

Επίσης, την Τετάρτη 23 Μαΐου στις 18.30 στο Ιδρυμα Ευγενίδου διοργανώνεται έκθεση του Μηχανισμού των Αντικυθήρων και παρουσίαση του βιβλίου του κ. Μουσά με τίτλο «Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, Πίναξ, ο αρχαιότερος υπολογιστής», έκδοση της Ενωσης Ελλήνων Φυσικών.

Η έκθεση στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο περιλαμβάνει 378 εκθέματα που είναι χωρισμένα σε τέσσερις ενότητες. Στην πρώτη ενότητα παρουσιάζεται το χρονικό των επιχειρήσεων της ανέλκυσης του πλοίου και των πρώτων συντηρήσεων των αρχαιοτήτων.

Η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει σπαράγματα από το κύτος του πλοίου με τη μολύβδινη επένδυση στο εξωτερικό του και άλλα εξαρτήματα από τον εξοπλισμό του. Θα εκτίθενται επίσης αντικείμενα που διέθετε το πλήρωμα, όπως λυχνάρια, αγγεία, παιχνίδια.

Η τρίτη ενότητα θα αφορά την πορεία του πλοίου, από πού ξεκίνησε και ποιος ήταν ο προορισμός του, καθώς και μέρος του φορτίου που ανασύρθηκε. Χάλκινα και μαρμάρινα αγάλματα, γυάλινα αγγεία, χάλκινα σκεύη και χρυσά κοσμήματα αποτελούν μέρος του φορτίου του.

Η τελευταία ενότητα θα είναι αφιερωμένη στον Μηχανισμό, που αποτελεί μοναδική και παγκοσμίου ενδιαφέροντος συσκευή μαθηματικής και αστρονομικής επιστήμης. Την έκθεση θα συνοδεύει ειδικός κατάλογος-μονογραφία για το θέμα, στον οποίο διακεκριμένοι έλληνες αρχαιολόγοι και επιστήμονες παρουσιάζουν κείμενα τόσο των ενοτήτων της έκθεσης όσο και επιμέρους θεμάτων σχετικών με το ναυάγιο.

Η έκθεση «Ναυάγιο των Αντικυθήρων – Το πλοίο, οι θησαυροί, ο Μηχανισμός» σχεδιαζόταν χρόνια από τον διευθυντή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, ο οποίος περιγράφει το ναυάγιο ως «ένα κέλυφος διεπιστημονικής έρευνας διαχρονικά».

Το φορτίο του ναυαγισμένου πλοίου χρονολογείται από τον 4ο έως και τον 1ο αι. π.Χ. και «υποδεικνύει την πρώτη εμπορία έργων τέχνης του δυτικού κόσμου, με φορτηγό πλοίο (ολκάς) χωρητικότητας 300 τόνων». Τα εκθέματα από το ναυάγιο είναι αγγεία, λυχνάρια, παιχνίδια, μάρτυρες της καθημερινότητας του πληρώματος και των επιβατών. Μαζί, μαρμάρινα αγάλματα, γυάλινα σκεύη, χρυσά κοσμήματα, μέρος του φορτίου (το μεγαλύτερο μέρος του καταποντίστηκε μαζί με το σκαρί σε μεγαλύτερο, απρόσιτο, βάθος και χάθηκε).

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η μελέτη του φορτίου «συνεισφέρει σημαντικά στην έρευνα για το θαλάσσιο εμπόριο και τη διακίνηση έργων ελληνικής τέχνης στο τέλος της ελληνιστικής εποχής και της δημοκρατικής περιόδου της Ρώμης, υπό το φως των εμπορικών δραστηριοτήτων και των αισθητικών επιλογών της ανερχόμενης ρωμαϊκής αριστοκρατίας».

Κατηγορίες:επιστήμη Ετικέτες: ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: