Αρχική > επιστήμη > Βήμα επιστήμης 29.3.12

Βήμα επιστήμης 29.3.12

clip_image002

Περιεχόμενα:

  • 133 χρόνια από τη γέννησή του: Ο πολιτικός Αϊνστάιν,
  • Τα άπαντα του Αϊνστάιν στο Διαδίκτυο,
  • Στον Εντρέ Σεμεράντι το βραβείο Άμπελ 2012
  • Χρώμα επιστήμης φωτίζει τον Μεσαίωνα,
  • Τα νετρίνα… έκοψαν ταχύτητα,
  • Δέσμες νετρίνων μεταδίδουν μηνύματα μέσα από τοίχους, βουνά, πλανήτες,
  • Δώσαμε μυς και πήραμε… μυαλό!,
  • Einstein Proved Right in Retest of Neutrinos’ Speed.

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

133 χρόνια από τη γέννησή του: Ο πολιτικός Αϊνστάιν

Του Πάνου Τριγάζη*, ΑΥΓΗ 17.3.12

Στις 14 Μαρτίου 2012 συμπληρώνονται 133 χρόνια από τη γέννηση του Άλμπερτ Αϊνστάιν στο Ουλμ της Γερμανίας.

Όλοι έχουμε ακούσει και διαβάσει κάτι για τον Αϊνστάιν ως τον κορυφαίο επιστήμονα του 20ου αιώνα, που από το 1905 διατύπωσε τη θεωρία της σχετικότητας, ανατρέποντας τις μέχρι τότε επιστημονικές αντιλήψεις για τον χώρο και τον χρόνο, την ύλη και την ενέργεια. Ωστόσο, δεν είναι ευρύτερα γνωστές οι πολιτικές ιδέες και η πολιτική δράση του Αϊνστάιν.

Στους πολλούς είναι εντελώς άγνωστο το γεγονός ότι έχει συνεισφέρει σημαντικές ιδέες και πλούσια δράση ως ανθρωπιστής, ειρηνιστής, αντιμιλιταριστής, αντιρατσιστής και σοσιαλιστής. Το 1933 έγινε ο πιο διάσημος πολιτικός πρόσφυγας, καταφεύγοντας στις ΗΠΑ για να ξεφύγει από το χιτλερικό καθεστώς της Γερμανίας, που είχε ήδη εξαπολύσει πογκρόμ σε βάρος των Εβραίων. Στις ΗΠΑ ανέπτυξε πλούσια επιστημονική και πολιτική δράση για την ειρήνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα και το 1949 δημοσίευσε ένα βαρυσήμαντο άρθρο στο πρώτο τεύχος του περιοδικού “Monthly Review” με τίτλο «Γιατί ο Σοσιαλισμός». Η τελευταία υπογραφή του, μια εβδομάδα πριν πεθάνει στις 18.4.1955 στο Πρίνστον, ήταν κάτω από το περίφημο «μανιφέστο Αϊνστάιν – Ράσσελ» που αποτέλεσε τη βάση για ένα από τα μεγαλύτερα παγκόσμια αντιπυρηνικά κινήματα, το Pugwash.

«Τον θαυμάζω όχι μόνο ως μεγάλο επιστήμονα, αλλά και ως μεγάλο άνθρωπο» έγραφε για τον Αϊνστάιν ο τιμημένος με Νόμπελ Ειρήνης (1995) συνάδελφός του Τζόζεφ Ροτμπλατ σε επιστολή που μας έστειλε στις 11 Ιουνίου 2005. «Παρά τη διάνοιά του και τη φήμη του συμπεριφερόταν πάντοτε με μεγάλη απλότητα», γράφει ο Μπέρτραντ Ράσσελ για τον χαρακτήρα του συναδέλφου του.

«Η αντιπάθεια του Αϊνστάιν προς την πρωσική στρατοκρατική παράδοση τον οδήγησαν – ήδη δεκαπεντάχρονο – γράφει ο καθηγητής της Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ευθύμης Παπαδημητρίου – να αποφύγει τη στράτευση εγκαταλείποντας τη Γερμανία και καταφεύγοντας στη φιλελεύθερη και ουδέτερη Ελβετία. Παραιτείται από τη γερμανική του υπηκοότητα, και παραμένει για πέντε χρόνια χωρίς υπηκοότητα, λόγω της αντιπάθειας που τρέφει προς τη γερμανική μιλιταριστική νοοτροπία»

«Η αποστροφή του -συνεχίζει ο Ευθ. Παπαδημητρίου – προς κάθε μορφή εξουσίας επρόκειτο να τον συνοδεύσει σε όλη τη μετέπειτα ζωή του. Έχοντας ταξιδέψει και ζήσει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αισθάνεται λιγότερο Γερμανός και περισσότερο Ευρωπαίος πολίτης και αργότερα πολίτης όλου του κόσμου, όντας αφιερωμένος στην επιστημονική έρευνα και την υπόθεση της παγκόσμιας ειρήνης και της δικαιοσύνης».

Μετά τα ολοκαυτώματα της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι, στις 6 και 9 Αυγούστου 1945, ο Αϊνστάιν ξεκίνησε από τους πρώτους τον αγώνα για την απαγόρευση των πυρηνικών όπλων, ιδρύοντας κίνηση το 1946 με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Επιτροπή Έκτακτης Ανάγκης Ατομικών Επιστημόνων».

Ωστόσο, η είσοδος στον ψυχρό πόλεμο έκανε το έργο τέτοιων κινήσεων εξαιρετικά δυσχερές, ιδιαίτερα στα χρόνια του «Μακαρθισμού» όταν και ο Αϊνστάιν βρέθηκε στο στόχαστρο της περιβόητης υποεπιτροπής ερευνών της Γερουσίας για «αντιαμερικανικές ενέργειες». Δεν κάμφθηκε, όμως, ο Αϊνστάιν και μάλιστα δεν δίστασε να απευθύνει έκκληση στον πρόεδρο Τρούμαν για τη ζωή του ζεύγους Εθελ και Τζούλιους Ρόζεμπεργκ, που είχαν κατηγορηθεί για κατασκοπία σε όφελος της ΕΣΣΔ και είχαν καταδικαστεί σε θάνατο, ποινή που τελικά εκτελέστηκε.

«Γιατί ο σοσιαλισμός»

Το άρθρο του «Γιατί ο σοσιαλισμός», που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 1949 στο πρώτο τεύχος του αμερικανικού περιοδικού «Monthly Review» του φίλου του Paul Sweezy, ήταν από τις σημαντικότερες πολιτικές παρεμβάσεις του Αϊνστάιν, τα δύσκολα εκείνα χρόνια.

Ο Αϊνστάιν πίστευε στην ικανότητα των ανθρώπων να ορίζουν τη μοίρα τους. «Τα ανθρώπινα όντα δεν είναι καταδικασμένα, λόγω της βιολογικής τους συγκρότησης, να αλληλοεξοντώνονται ή να βρίσκονται στο έλεος μιας σκληρής και αμετάτρεπτης μοίρας», έγραφε στο άρθρο του, προσθέτοντας ότι «ο ανταγωνισμός χωρίς όρια οδηγεί σε τεράστια σπατάλη εργασίας…».

Κατά τον Αϊνστάιν, η εξάρτηση του ανθρώπου από την κοινωνία αποτελεί γεγονός αναμφισβήτητο και καθοριστικό για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του καθενός. Απέδιδε ιδιαίτερη σημασία στον κοινωνικά συνειδητοποιημένο πολίτη, γράφοντας σε επιστολή του, το 1932, ότι «η πραγματική αξία ενός ανθρώπου κρίνεται κυρίως από το κατά πόσον έχει κατορθώσει να απελευθερωθεί από το εγώ του». Σε μια άλλη επιστολή το 1931 γράφει: «Να χαίρεσαι με τις χαρές των άλλων και να υποφέρεις μαζί τους – αυτοί είναι οι καλύτεροι οδηγοί για τον άνθρωπο».

Είναι αξιοσημείωτο ότι από τότε ο Αϊνστάιν έβλεπε να συντελείται η παγκοσμιοποίηση. «Θα αποτελούσε μικρή υπερβολή – έγραφε – να ισχυριστούμε ότι ακόμα και τώρα έχουμε μια πλανητική κοινότητα παραγωγής και κατανάλωσης». Παράλληλα, εκτιμούσε ότι «το ιδιωτικό κεφάλαιο τείνει να συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια», προσθέτοντας ότι «αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης είναι η δημιουργία μιας ολιγαρχίας του ιδιωτικού κεφαλαίου και η τεράστια δύναμή του που δεν μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά ακόμα και στις δημοκρατικά οργανωμένες πολιτικές κοινωνίες».

Στο ίδιο άρθρο του ο μεγάλος επιστήμονας επισήμαινε φαινόμενα διαπλοκής, γράφοντας ότι «τα μέλη των νομοθετικών σωμάτων επιλέγονται από πολιτικά κόμματα που χρηματοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό και επηρεάζονται και με άλλους τρόπους από τους ιδιώτες καπιταλιστές», με συνέπεια «οι αντιπρόσωποι του λαού να μην προστατεύουν ικανοποιητικά τα συμφέροντα των μη προνομιούχων τμημάτων του πληθυσμού».

Υποστήριζε θερμά τον σοσιαλισμό ο Αϊνστάιν για την απαλλαγή της κοινωνίας από τα δεινά που περιέγραφε, ωστόσο προειδοποιούσε ότι «η σχεδιασμένη οικονομία δεν αποτελεί ακόμα σοσιαλισμό», αφού «μια σχεδιασμένη οικονομία ως τέτοια μπορεί να συνοδεύεται από πλήρη υποδούλωση του ατόμου». Έθετε, λοιπόν, το ζήτημα «πώς μπορούν να προστατευτούν τα δικαιώματα του ατόμου και ως εκ τούτου να κατοχυρωθεί το δημοκρατικό αντίβαρο στη δύναμη της γραφειοκρατίας».

Πάνω απ’ όλα ο Αϊνστάιν ήταν πολέμιος του πολέμου. Καλούσε όλη την ανθρωπότητα να ενωθεί, παραμερίζοντας πολιτικές ή άλλες διαφορές, μπροστά στον κίνδυνο της πυρηνικής καταστροφής. «Θυμηθείτε ότι είσθε άνθρωποι και ξεχάστε τα υπόλοιπα», έλεγε στο κοινό του μανιφέστο με τον Μπέρτραντ Ράσσελ, το 1955. Είναι χαρακτηριστική η φράση του: «Ο πόλεμος δεν μπορεί να γίνει ανθρώπινος, μόνο να καταργηθεί μπορεί».

* Ο Πάνος Τριγάζης, υπεύθυνος του Τμήματος Εξωτερικής Πολιτικής του του ΣΥΝ, έχει γράψει μαζί με τον καθηγητή Ευθύμη Παπαδημητρίου το βιβλίο «Αγαπητέ Αϊνστάιν» (εκδόσεις «Ταξιδευτής» 2005)

Σχολείο

Τα άπαντα του Αϊνστάιν στο Διαδίκτυο

Το πλήρες προσωπικό αρχείο του παρουσιάζεται για πρώτη φορά online

ΤΟ ΒΗΜΑ 20/03/2012

Τα άπαντα του Αϊνστάιν στο Διαδίκτυο

Σε πρώτη φάση είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο γύρω στα 2.000 έγγραφα και θα ακολουθήσουν μέσα στα επόμενα χρόνια και άλλα

Ιερουσαλήμ

Το πλήρες αρχείο του Άλμπερτ Αϊνστάιν, το οποίο περιλαμβάνει την προσωπική αλληλογραφία του, καθώς και τα χειρόγραφα επιστημονικά σημειωματάριά του, όπου, μεταξύ άλλων, βρίσκεται για πρώτη φορά καταγεγραμμένη η διάσημη εξίσωση E=mc2, παρουσιάζεται online από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ.

2.000 έγγραφα στο Διαδίκτυο

Σε πρώτη φάση είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο γύρω στα 2.000 έγγραφα και θα ακολουθήσουν μέσα στα επόμενα χρόνια και άλλα, αναφέρουν οι βρετανικές εφημερίδες Guardian και Daily Mail.

Η online συλλογή περιλαμβάνει 14 σημειωματάρια γεμάτα επιστημονικές εργασίες, επιστολές του Αϊνστάιν σε συναδέλφους του επιστήμονες, καθώς και μια χειρόγραφη εξήγηση της θεωρίας της σχετικότητας και της διάσημης εξίσωσης που συσχετίζει τη μάζα (m) με την ενέργεια (Ε) και την ταχύτητα (c).

Υπάρχουν ακόμα λιγότερο γνωστά κείμενα, όπως μια κάρτα στην άρρωστη μητέρα του, η αναγγελία του γάμου του, η ιδιωτική αλληλογραφία με τις ερωμένες του, επιστολές σε εφημερίδες για διάφορα θέματα (π.χ. τη διαμάχη Αράβων και Ισραηλινών) και σωρεία επιστολών που έπαιρνε από ανθρώπους που τον καλούσαν να κουρευτεί!
Το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο προτίθεται να δώσει στη δημοσιότητα ένα αντίγραφο από τον «έλεγχο» του Αϊνστάιν, όταν ήταν στο σχολείο, για να διαλύσει τον μύθο ότι ήταν κακός μαθητής.
Η αλληλογραφία του με άλλους επιστήμονες, όταν ήταν μόλις 20 ετών, δείχνει πόσο προχωρημένη ήταν κιόλας η έρευνά του.

Επί έτη φυλαγμένα σε χρηματοκιβώτια

Τα κείμενα και λοιπά προσωπικά αντικείμενα, όπως ταχυδρομικές κάρτες, του διάσημου Nομπελίστα γερμανο-εβραίου φυσικού, βρίσκονταν έως τώρα επιμελώς φυλαγμένα σε χρηματοκιβώτια.
Το Πανεπιστήμιο τα φωτογράφισε σε υψηλή ανάλυση και αποφάσισε να τα ανεβάσει σταδιακά στο Internet, δίνοντας τη δυνατότητα στους ενδιαφερόμενους να διαμορφώσουν μια πιο ολοκληρωμένη άποψη για την προσωπικότητα και το έργο του ανθρώπου που σφράγισε την επιστήμη του 20ού αιώνα.

Μόνο 900 εικόνες των χειρογράφων του και ένας ημιτελής κατάλογος με το μισό περιεχόμενο του αρχείου είχε δημοσιοποιηθεί το 2003.
Τώρα, χάρη σε χορηγία του βρετανικού Ιδρύματος Πολόνσκι -είχε κάνει μια ανάλογη ψηφιοποίηση στα χειρόγραφα του Ισαάκ Νεύτωνα- και τα 80.000 αντικείμενα της συλλογής του Άλμπερτ Αϊνστάιν καταγράφηκαν και ταξινομήθηκαν σε έναν πλήρη διαδικτυακό κατάλογο.

Πλήρης κατάλογος στο Ιντερνετ

Η ανανεωμένη ιστοσελίδα του πανεπιστημίου για τον Αϊνστάιν περιέχει τον κατάλογο του πλήρους αρχείου και δίνει την ευκαιρία στους ερευνητές να αναζητήσουν αντικείμενα που μέχρι σήμερα δεν ήξεραν καν ότι υπάρχουν.
«Η γνώση δεν έχει να κάνει με την απόκρυψη, αλλά με τη διαφάνεια» δήλωσε ο πρόεδρος του Εβραϊκού Πανεπιστημίου, Μεναχέμ Μπεν Σασόν.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Αϊνστάιν είχε βοηθήσει στην ίδρυση του Εβραϊκού Πανεπιστημίου το 1925 και κληροδότησε σε αυτό το αρχείο του -καθώς και τα δικαιώματα χρήσης της εικόνας του- μετά το θάνατό του το 1955.

Η ψηφιοποίηση γίνεται σε συνεργασία με το αμερικανικό πανεπιστήμιο Πρίνστον (όπου εργαζόταν ο Αϊνστάιν) και το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνια (Caltech), που έχουν αναλάβει να εκδώσουν σχολιασμένα όλα τα επιστημονικά χειρόγραφα του μεγάλου φυσικού.

  • Το ψηφιακό αρχείο του Αϊνστάιν μπορεί κανείς να δει εδώ

Σχολείο

Στον Εντρέ Σεμεράντι το βραβείο Άμπελ 2012

Ο Ούγγρος μαθηματικός τιμήθηκε με το φετινό βραβείο Άμπελ, το λεγόμενο «Νόμπελ» των μαθηματικών.

Ο Ούγγρος μαθηματικός Εντρέ Σεμεράντι, που εργάζεται στο ουγγρικό Ινστιτούτο Μαθηματικών ‘Αλφρεντ Ρένιι και στο τμήμα επιστήμης των υπολογιστών του αμερικανικού πανεπιστημίου Ράτγκερς, είναι ο φετινός αποδέκτης της κορυφαίας μαθηματικής διάκρισης στον κόσμο, του Βραβείου ‘Αμπελ 2012, του λεγόμενου και «Νόμπελ» των μαθηματικών, όπως ανακοίνωσε η Νορβηγική Ακαδημία Επιστημών και Γραμμάτων που χορηγεί το βραβείο.

Οι μαθηματικές εργασίες του Σεμεράντι έχουν βοηθήσει καθοριστικά στην ανακάλυψη των σχέσεων ανάμεσα στους αριθμούς και στις πληροφορίες, γι’ αυτό έχουν συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξη της θεωρίας της πληροφορικής και του διαδικτύου.

Ο 71χρονος επιστήμονας, που βραβεύεται για τις μελέτες του πάνω στα διακριτά μαθηματικά, τη συνδυαστική, τη θεωρία των αριθμών και στις μαθηματικές δομές, θα εισπράξει 6 εκατ. νορβηγικές κορώνες (περίπου 800.000 ευρώ) και η απονομή θα γίνει στο Όσλο στις 22 Μαϊου από τον Νορβηγό βασιλιά Χάραλντ, σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο, το «Science», το «Nature» και το «New Scientist» .

Το βραβείο ‘Αμπελ δίδεται κάθε χρόνο, από το 2003, και φέρει το όνομα του Νορβηγού μαθηματικού Νιλς Χένρικ ‘Αμπελ, που έζησε στις αρχές του 19ου αιώνα και έκανε πρωτοποριακό έργο στην άλγεβρα και την ανάλυση, αλλά πέθανε νεότατος, σε ηλικία μόλις 27 ετών, από φυματίωση.

Μεταξύ άλλων, ο Σεμεράντι ανέλυσε με ποιο τρόπο τα συστήματα που αποτελούνται από διακριτά μέρη, ακόμα κι αν είναι τυχαία, όσο κι αν μεγαλώνουν, διατηρούν μία δομή. Ιδιαίτερα γνωστό στους μαθηματικούς είναι ένα επί χρόνια δισεπίλυτο πρόβλημα που απέδειξε το 1975 και σήμερα πια, ως θεώρημα, φέρει το όνομά του.

«Μέντορας» του Σεμεράντι ήταν ένας άλλος Ούγγρος και από τους πιο διάσημους μαθηματικούς του 20ού αιώνα, ο Πολ Έρντος, που πέθανε το 1996. Ο Σεμεράντι έχει δημοσιεύσει πάνω από 200 ερευνητικές μαθηματικές εργασίες στη διάρκεια της καριέρας του και, παρά την ηλικία του, συνεχίζει ακάθεκτος.

Το βιογραφικό βιβλίο με τον εύγλωττο τίτλο «Ένα ακανόνιστο μυαλό», που εκδόθηκε το 2010 για τα 70ά γενέθλιά του Σεμεράντι, αναφέρει ότι «ο εγκέφαλός του είναι δομημένος διαφορετικά από ό,τι των περισσότερων άλλων μαθηματικών». «Είναι πιθανότερο από κάθε άλλον να του έρθει μια ιδέα από το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου του» δήλωσε χαρακτηριστικά ο μαθηματικός Τίμοθυ Γκάουερς του πανεπιστημίου Κέμπριτζ, ο οποίος παρουσίασε το έργο του Σεμεράντι στη Νορβηγική Ακαδημία Επιστημών.

Όταν έμαθε για τη βράβευσή του, ο Ούγγρος μαθηματικός δήλωσε «πολύ χαρούμενος», πρόσθεσε όμως με μετριοφροσύνη ότι υπάρχουν άλλοι μαθηματικοί πιο άξιοι από αυτόν για να βραβευτούν.

http://www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΜΠΕ, 22.3.12

Σχολείο

Michael Brooks, ΤΟ ΒΗΜΑ 18.3.12

Χρώμα επιστήμης φωτίζει τον Μεσαίωνα

Μεσαίωνας δεν είναι μόνο σκοτάδι

Χρώμα επιστήμης φωτίζει τον Μεσαίωνα

Η σύγχρονη επιστήμη έχει μια απλή ιστορία. Ξεκίνησε στην Αναγέννηση με τις επαναστατικές παρατηρήσεις του Κοπέρνικου και του Γαλιλαίου και άνθησε στην εποχή του Διαφωτισμού με τα χημικά πειράματα του Ρόμπερτ Μπόιλ και το «κούρδισμα» του κόσμου από τον Ισαάκ Νεύτωνα.

Η άποψη αυτή είναι τόσο διαδεδομένη ώστε κινδυνεύουμε να την πιστέψουμε, λέει ο φυσικός Τομ Μακ Λις του Πανεπιστημίου του Ντάραμ της Βρετανίας. «Τόσο πολλά βιβλία coffee table παρουσιάζουν την επιστήμη ως ένα φαινόμενο του Διαφωτισμού και όλα όσα προηγήθηκαν ως μυστικιστική αλχημεία και σκοταδισμό» τονίζει. Ο κ. Μακ Λις μετέχει στην πρωτοβουλία Ordered Universe, μια ομάδα επιστημόνων και ιστορικών με έδρα το Ντάραμ οι οποίοι συγκεντρώνουν στοιχεία για να δείξουν μια άλλη ιστορία.

Πρόσφατα απέκτησαν έναν βασικό μάρτυρα υπεράσπισης της υπόθεσής τους, τον Ρόμπερτ Γκρόστεστ (Robert Grosseteste), έναν άγγλο κληρικό και λόγιο του 13ου αιώνα ο οποίος έγινε επίσκοπος του Λίνκολν. Ο Γκρόστεστ θεωρείται εδώ και καιρό ένας προαναγεννησιακός άνθρωπος της… Αναγέννησης ο οποίος έγραψε για τα πάντα, από τον ήχο ως τους κομήτες και τα άστρα. Αυτό όμως που τράβηξε το ενδιαφέρον των ερευνητών του Ντάραμ ήταν ένα δοκίμιο περί της φύσης του χρώματος που έγραψε το 1225. Πιστεύουν ότι αποδεικνύει πως ο Γκρόστεστ είχε μια απόλυτα σύγχρονη κατανόηση του χρώματος. Αν αυτό ισχύει, ο Μεσαίωνας τελικά δεν ήταν και τόσο «σκοτεινός».

Τι είναι το χρώμα;

Το χρώμα είναι μια δύσκολη έννοια. Πώς προκύπτει η απεριόριστη σειρά αποχρώσεων ανάμεσα στο μαύρο και στο άσπρο; Για τον Αριστοτέλη αυτές εκπέμπονταν από τα αντικείμενα. Επτά «είδη» χρωμάτων έμπαιναν σε μια σειρά που ένωνε το μαύρο με το άσπρο και όλα τα άλλα φτιάχνονταν από τον συνδυασμό αυτών των ειδών με διαφορετικούς τρόπους.

Σήμερα ξέρουμε ότι το χρώμα ενός αντικειμένου εξαρτάται από τις συχνότητες του φωτός που αυτό απορροφά και αντανακλά. Το χρώμα δεν καταλαμβάνει μια γραμμή αλλά έναν τρισδιάστατο χώρο – οι διαστάσεις είναι τρεις επειδή ο αμφιβληστροειδής μας έχει τρεις τύπους φωτοευαίσθητων κωνίων οι οποίοι είναι συντονισμένοι σε διαφορετικά φάσματα συχνοτήτων. Αυτή η «τριχρωματική» θεώρηση των χρωμάτων επιτρέπει στους σχεδιαστές γραφικών, στις τηλεοράσεις και στις οθόνες των ηλεκτρονικών υπολογιστών να δημιουργούν εκατομμύρια χρώματα χρησιμοποιώντας μόνο τρεις συχνότητες φωτός – σε γενικές γραμμές, αυτές του κόκκινου, του πράσινου και του μπλε.

Υπάρχουν και άλλοι τρόποι αναπαράστασης της πλήρους κλίμακας των χρωμάτων. Ορισμένοι δεν λειτουργούν αναμειγνύοντας συγκεκριμένα χρώματα: π.χ., ένας τρόπος είναι η μεταβολή της φωτεινότητας, του τόνου και του κορεσμού. Τρεις ανεξάρτητες μεταβλητές είναι όμως πάντα απαραίτητες για να παραχθεί η κλίμακα των χρωμάτων που βλέπουμε.

Η ουσία σε 400 λέξεις!

Ολα αυτά φαίνεται ότι ήταν απόλυτα σαφή για τον επίσκοπο Γκρόστεστ. Εχοντας γεννηθεί το 1174 στην κομητεία του Σάφολκ της Ανατολικής Αγγλίας και ενώ δίδασκε, στη δεκαετία του 1220, Θεολογία στην Οξφόρδη, ο Γκρόστεστ διατύπωσε τη θεωρία του για το χρώμα με 400 λέξεις στα λατινικά, χωρίς μαθηματικούς όρους ή διαγράμματα. «Το κείμενο είναι απίστευτα πυκνό» λέει ο ιστορικός Τζάιλς Γκάσπερ, επικεφαλής της ομάδας Ordered Universe.

Σηματοδοτεί επίσης μια σημαντική στροφή από την προηγούμενη γραμμή σκέψης. Κατ’ αρχάς, λέει ο Γκρόστεστ, τα χρώματα δεν υπάρχουν από μόνα τους αλλά αποτελούν μια ιδιότητα των αλληλεπιδράσεων του φωτός και της ύλης. «Το χρώμα είναι φως που ενσωματώνεται σε ένα διάφανο μέσο» γράφει. Δεύτερον, τα χρώματα σχηματίζονται γλιστρώντας σε τρεις κλίμακες: από τα «clara» στα «obscura», από τα «multa» στα «pauca» και από το «purum» στο «impurum». Η λευκότητα, προσθέτει, είναι μια ακραία έκφραση που παράγεται από τον συνδυασμό των clara, multa και purum. Η περιγραφή αυτή μοιάζει πολύ με τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε το χρώμα σήμερα. «Σε εννοιολογικό επίπεδο το κείμενο του Γκρόστεστ ταιριάζει πολύ με τις σύγχρονες απόψεις περί χρώματος» λέει η Χάνα Σμίθσον, ψυχολόγος της αντίληψης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και μέλος της ομάδας Ordered Universe.

Οι ιδέες του επισκόπου είναι δύσκολο να διευκρινιστούν περισσότερο καθώς δεν ορίζει με ακρίβεια τους όρους του. Ενα λεξικό λατινικών όρων θα έδινε ως μετάφραση τις λέξεις «ανοιχτά», «σκούρα», «πολλά», «λίγα», «καθαρό» και «νοθευμένο», ποια είναι όμως η σχέση με τους σύγχρονους τρόπους περιγραφής των χρωμάτων; «Κάναμε κάποιες υποθέσεις: αναρωτηθήκαμε αν οι διαστάσεις που περιγράφει αφορούν τη φωτεινότητα ή κάτι αντίστοιχο με τον κορεσμό ή τον τόνο, π.χ.» λέει η κυρία Σμίθσον. «Δεν είναι όμως εύκολο να βρούμε μια ικανοποιητική απάντηση».

Τα λάθη των αντιγραφέων


Η ομάδα είναι πεπεισμένη ότι ο Γκρόστεστ δεν εκφράζει απλώς εικασίες. Οι περισσότεροι μελετητές είχαν ως τώρα απορρίψει το κείμενο για το χρώμα εξαιτίας δύο βασικών λαθών. Πρώτον, υπολογίζοντας πώς μπορούν να συνδυαστούν τα χρώματα έχει λάθος σε έναν βασικό αριθμό: δίνει το εννέα ενώ το σωστό είναι το 14. Δεύτερον, αν το άσπρο είναι clara, multa και purum, το μαύρο θα έπρεπε να είναι το αντιδιαμετρικά αντίθετο: obscura, pauca και impurum. Ο Γκρόστεστ ωστόσο το περιγράφει μόνο ως obscura και pauca.

Οπως αποδεικνύεται, όμως, ο Γκρόστεστ υπήρξε απλώς θύμα αμελούς αντιγραφής των κειμένων του. Για άγνωστους λόγους οι ιστορικοί εργάστηκαν με μεταγενέστερα αντίγραφα των χειρογράφων του. Οταν ο κ. Γκάσπερ εξέτασε ένα από τα πρώτα αντίγραφα στην Bodleian Library της Οξφόρδης ανακάλυψε ένα «14» στη σωστή θέση, γραμμένο με αραβικά ψηφία. Αυτό δείχνει ότι ο Γκρόστεστ ήταν ενήμερος για τις τελευταίες μαθηματικές εξελίξεις. Τα αραβικά ψηφία έφθασαν στην Ευρώπη μόλις το 1202, με τη δημοσίευση του «Liber Abaci», μιας διατριβής του ιταλού μαθηματικού Φιμπονάτσι. Φαίνεται ότι ο μεταγενέστερος αντιγραφέας του Γκρόστεστ δεν τα ήξερε ακόμη καλά και «μετέφρασε» το 14 ως ΙΧ στα λατινικά ψηφία γράφοντας «novent» – δηλαδή, εννέα.

Για να διερευνήσει την άλλη κηλίδα στην υπόληψη του Γκρόστεστ ο κ. Γκάσπερ ταξίδεψε στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπανίας στη Μαδρίτη, όπου βρίσκεται το πιο παλιό χειρόγραφο του κειμένου. «Ημουν με την ψυχή στο στόμα, ευχόμουν να πετύχει» λέει ο κ. Μακ Λις. Και πέτυχε. Εκεί, στην περιγραφή του μαύρου, υπήρχε το «impurum» που έλειπε από τα άλλα αντίγραφα – η τελική απόδειξη, λένε οι ερευνητές, ότι ο Γκρόστεστ εργάστηκε με την ίδια σχολαστικότητα και μεθοδικότητα αλλά και με την ίδια συναίσθηση της μαθηματικής λογικής που θα είχε οποιοσδήποτε μεταγενέστερος πραγματικός επιστήμονας.

Μαθηματικά χωρίς… τύπους

Ο κ. Γκάσπερ πιστεύει πως το γεγονός ότι παραβλέψαμε τις ικανότητες του Γκρόστεστ δεν οφείλεται μόνο στα υποτιθέμενα λάθη αλλά και στο ότι δεν παρουσίασε τα συμπεράσματά του με έναν τρόπο ο οποίος φαίνεται «επιστημονικός» στα μάτια μας. «Ενα από τα πράγματα που μου έκαναν εντύπωση δουλεύοντας με τους επιστήμονες σε αυτή τη μελέτη είναι το πόσο η μεσαιωνική σκέψη διέπεται από τα μαθηματικά» λέει. «Πραγματικά στηρίζουν πολλά από όσα λέγονται, επειδή όμως δεν παρουσιάζονται με τύπους περνούν σχεδόν απαρατήρητα».

Κατόπιν αυτού ο ιστορικός κ. Γκάσπερ πιστεύει ότι πρέπει να ανασκευάσουμε την αντίληψή μας για τη μεσαιωνική ικανότητα επιστημονικής σκέψης. «Πρόκειται για έναν κόσμο που σκέφτεται την τάξη που διέπει την κοινωνία και το Σύμπαν» λέει. «Ο Γκρόστεστ κάνει επιστήμη, δίνει την ερμηνεία του για το Σύμπαν». Για τον φυσικό κ. Μακ Λις μια αναθεώρηση θα αλλάξει θετικά το πώς βλέπουμε την επιστήμη: όχι ως μια πρόσφατη, σπάνια καινοτομία αλλά ως κάτι βαθιά ανθρώπινο και βαθιά παλιό. «Ο Γκρόστεστ είναι υπό μια έννοια αδελφός ή πρόγονός μας» λέει. «Νιώθω ότι θα μπορούσα να καθήσω μαζί του και να τα πούμε πίνοντας ένα ποτήρι υδρόμελι».

Σχολείο

Βαγγέλης Πρατικάκης, ΤΟ ΒΗΜΑ 16.3.12

Τα νετρίνα… έκοψαν ταχύτητα

Επανάληψη του πειράματος έδειξε ότι δεν κινούνται ταχύτερα από το φως

Τα νετρίνα... έκοψαν ταχύτητα

Τα νετρίνα δεν φαίνεται τελικώς να είναι ταχύτερα από το φως, σύμφωνα με νέο πείραμα

Γκραν Σάσο

Η επανάληψη του αμφιλεγόμενου πειράματος, στο οποίο τα νετρίνα βρέθηκαν να κινούνται ταχύτερα από το φως, δείχνει ότι τα φευγαλέα υποατομικά σωματίδια δεν θα ανατρέψουν τελικά τη θεωρία της Eιδικής Σχετικότητας.

Ταξίδι στην ίδια διαδρομή

Η ταχύτητα των νετρίνων μετρήθηκε εκ νέου στην ίδια διαδρομή των 730 χιλιομέτρων όπου είχε πραγματοποιηθεί το αρχικό πείραμα, με την ονομασία Opera. Και σε αυτή την περίπτωση, μια δέσμη νετρίνων ταξίδεψε από το CERN, που βρίσκεται στα γαλλο-ελβετικά σύνορα, μέχρι το εργαστήριο του Γκραν Σάσο στην Ιταλία, περνώντας μέσα από εκατοντάδες χιλιόμετρα βράχου.
Η ομάδα Icarus του Γκραν Σάσο έχει αναρτήσει τα νέα αποτελέσματα στην υπηρεσία προδημοσίευσης arXiv.
«Είμαστε απόλυτα συμβατοί με την ταχύτητα του φωτός όπως τη διδαχθήκαμε στο σχολείο […] Είμαστε πλέον 100% σίγουροι ότι η ταχύτητα του φωτός είναι η ταχύτητα των νετρίνων» δήλωσε στο BBC ο δρ Σάντρο Τσέντρο, εκπρόσωπος της ομάδας Icarus.

Ενδείξεις για λάθος μετρήσεις

Πιο επιφυλακτικός εμφανίστηκε πάντως ο Σέρτζιο Μπερτολούτσι, διευθυντής ερευνών του CERN: «Αρχίζουμε να έχουμε ενδείξεις με βάση τις οποίες τα αποτελέσματα του πειράματος Opera οφείλονται σε λάθος μετρήσεις» είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο, η ομάδα Opera του Γκραν Σάσο σόκαρε τους φυσικούς σε όλο τον κόσμο ανακοινώνοντας, έστω και με επιφύλαξη, τα αποτελέσματα του πειράματος χρονομέτρησης. Τα νετρίνα επέμειναν να υπερβαίνουν την ταχύτητα του φωτός και στην επανάληψη του πειράματος από την ίδια ομάδα.
Παρόλα αυτά, ο προκλητικός ισχυρισμός αντιμετωπίστηκε με δυσπιστία, και οι ερευνητές του Icarus υπολόγισαν τον Νοέμβριο ότι τα αποτελέσματα πρέπει να ήταν εσφαλμένα λόγω προβλημάτων στη χρονομέτρηση.

Δεν ανατρέπεται η θεωρία της Ειδικής Σχετικότητας;

Αυτό άρχισε να φέρνει ανακούφιση σε πολλούς θεωρητικούς φυσικούς, καθώς η υπέρβαση της ταχύτητας του φωτός θα ανέτρεπε τη θεωρία της Ειδικής Σχετικότητας του Αϊνστάιν. Η θεωρία αυτή εξετάζει την παραμόρφωση του χωροχρόνου όταν κανείς κινείται με μεγάλες ταχύτητες, και προβλέπει ότι η ταχύτητα του φωτός είναι ανεξάρτητη από την ταχύτητα του παρατηρητή.
Για την ακρίβεια, η γενική σχετικότητα προβλέπει ότι ο χρόνος σταματά εντελώς όταν κανείς φτάσει την ταχύτητα των φωτονίων, τα οποία κινούνται με 299.792.458 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο στο κενό.
Πάντως, για την οριστική διάψευση των αποτελεσμάτων του Opera, οι επιστήμονες σχεδιάζουν αρκετά ακόμα πειράματα: νέες δοκιμές θα πραγματοποιηθούν από τις τέσσερις ομάδες που χρησιμοποιούν την ίδια δέσμη νετρίνων στο Γκραν Σάσο, καθώς και τα ανεξάρτητα εργαστήρια Fermilab στις ΗΠΑ και KEK στην Ιαπωνία.

 Σχολείο

Δέσμες νετρίνων μεταδίδουν μηνύματα μέσα από τοίχους, βουνά, πλανήτες

ΤΑ ΝΕΑ 15 Μαρτίου 2012

Είναι δυνατό να μεταδοθεί ένα σήμα σε ευθεία γραμμή μέχρι την αθέατη πλευρά της Σελήνης; Κι όμως, είναι: Αμερικανοί ερευνητές κατάφεραν για πρώτη φορά να χρησιμοποιήσουν τα φευγαλέα νετρίνα για να μεταδώσουν ένα μήνυμα μέσα από 240 μέτρα συμπαγούς βράχου.
«Χρησιμοποιώντας τα νετρίνα θα ήταν δυνατό να επικοινωνήσει κανείς ανάμεσα σε δύο οποιαδήποτε σημεία της Γης χωρίς να απαιτούνται δορυφόροι ή καλώδια» αναφέρει ο Νταν Στάνσιλ, καθηγητής του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Βορείου Καρολίνας και επικεφαλής του εντυπωσιακού πειράματος.
«Τα συστήματα επικοινωνιών που βασίζονται σε νετρίνα θα ήταν πολύ πιο περίπλοκα από ό,τι τα σημερινά συστήματα, πιθανότατα όμως θα είχαν σημαντικές στρατηγικές εφαρμογές» προβλέπει.

Τα νετρίνα είναι φευγαλέα θεμελιώδη σωματίδια που διαπερνούν ολόκληρους πλανήτες χωρίς να αλληλεπιδρούν σχεδόν καθόλου με την ύλη. Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι έχουν αμελητέα μάζα, οπότε δεν επηρεάζονται από τη βαρύτητα, αλλά και ουδέτερο ηλεκτρικό φορτίο, οπότε μένουν ανεπηρέαστα από τα μαγνητικά πεδία.
Στην πράξη, τα νετρίνα αλληλεπιδρούν τόσο σπάνια με την ύλη ώστε η ανίχνευσή τους είναι διαβόητα δύσκολη. Στο τελευταίο πείραμα, οι ερευνητές χρειάστηκαν έναν γιγάντιο επιταχυντή για να παράξουν μια δέσμη νετρίνων και έναν επίσης γιγάντιο ανιχνευτή για να καταγράψουν την άφιξή τους στο σημείο λήψης.
Η επίδειξη πραγματοποιήθηκε στο διάσημο εργαστήριο Fermilab έξω από το Σικάγο, και οι ερευνητές έχουν υποβάλει τα αποτελέσματά τους για δημοσίευση στην  επιθεώρηση Modern Physical Letters A.
Στο Fermilab βρίσκεται ένας από τους ισχυρότερους επιταχυντές του κόσμου, μέσα στον οποίο πρωτόνια συγκρούονται με έναν στόχο από άνθρακα και παράγουν δέσμες νετρονίων υψηλής έντασης.

Ένα απλό μήνυμα σε ψηφιακή μορφή εκτοξεύτηκε υπό τη μορφή νετρονίων, τα οποία καταγράφηκαν στον ανιχνευτή MINERvA, ένα γιγάντιο μηχάνημα που βρίσκεται 240 μέτρα μακριά και χωρίζεται από τον επιταχυντή από μια συμπαγή μάζα γράφου.
Τα νετρίνα είναι τόσο φευγαλέα ώστε ο ανιχνευτής μπορεί να καταγράψει μόνο ένα στα δέκα δισεκατομμύρια.
Παρόλα αυτά, τα σήματα που καταγράφηκαν στο MINERvA επέτρεψαν στους επιστήμονες να διαβάσουν το κωδικοποιημένο μήνυμα, αποτελούμενο από μία και μόνο λέξη: «Neutrino».
Το εντυπωσιακό πείραμα ήταν η πρώτη φορά που τα νετρίνα χρησιμοποιούνται σε επικοινωνίες οποιουδήποτε είδους. Οι ερευνητές θεωρούν τη νέα προσέγγιση πολλά υποσχόμενη, αν και παραδέχονται ότι η πειραματική διάταξη που χρησιμοποίησαν δεν είναι καθόλου πρακτική.

«Με τη σημερινή τεχνολογία απαιτείται ογκώδης εξοπλισμός υψηλής τεχνολογίας, οπότε δεν είναι πρακτικό αυτή τη στιγμή» σχολιάζει ο Κέβιν ΜακΦάρλαντ του Πανεπιστημίου του Ρότσεστερ στη Νέα Υόρκη, μέλος της ερευνητικής ομάδας.
«Όμως το πρώτο βήμα για τη χρήση των νετρίνων σε επικοινωνίες είναι αυτή η επίδειξη που βασίστηκε σε σημερινές τεχνολογίες» επισημαίνει.
Με άλλα λόγια, στο μέλλον ίσως θα μπορέσουμε να καταργήσουμε τις σημερινές ραδιοεπικοινωνίες, οι οποίες σκοντάφτουν σε κάθε εμπόδιο, και να επικοινωνούμε απευθείας με την αθέατη πλευρά της Σελήνης.

Σχολείο

Ιωάννα Σουφλέρη, ΤΟ ΒΗΜΑ 11.3.12

Δώσαμε μυς και πήραμε… μυαλό!

Τι απώλεσε το ανθρώπινο είδος για να αποκτήσει τον ξεχωριστά μεγάλο εγκέφαλό του;

Δώσαμε μυς και πήραμε... μυαλό!

 

Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε σε ζωολογικό κήπο κοιτάξτε προσεκτικά τους χιμπαντζήδες και ειδικότερα τα κεφάλια τους. Δεν θα χρειαστεί να κάνετε ανατομική μελέτη για να αντιληφθείτε ότι ο κοντινότερος εξελικτικά συγγενής μας έχει έναν πολύ μικρότερο εγκέφαλο από τον δικό μας. Για την ακρίβεια, όπως μας πληροφορούν οι ερευνητές που πραγματοποίησαν συγκριτικές ανατομικές μελέτες των δύο ειδών, ο εγκέφαλός μας είναι τριπλάσιος σε βάρος από εκείνον του χιμπαντζή. Στα 6-8 εκατ. χρόνια που έχουν περάσει από την εποχή που τα δύο είδη μοιράζονταν έναν κοινό πρόγονο, ο ανθρώπινος εγκέφαλος αυξήθηκε σημαντικά. Το πιστοποιούν εξάλλου και τα μεγέθη των κρανίων των ανθρωποειδών που κατά καιρούς φέρνει στο φως η σκαπάνη των παλαιοανθρωπολόγων: οι πρώτοι πρόγονοί μας είχαν εγκέφαλο που δεν ξεπερνούσε το μέγεθος ενός πορτοκαλιού, ενώ ο δικός μας φέρνει περισσότερο προς πεπόνι!

«Καίει» μία στις πέντε θερμίδες μας


Το να έχουμε μεγαλύτερο εγκέφαλο προφανώς δεν ξαφνιάζει: δεν υπάρχει άλλο είδος που να είναι σε θέση να γράφει ποίηση, να δημιουργεί αριστουργήματα ζωγραφικής και γλυπτικής, να δημιουργεί τεχνολογία για να ταξιδεύει στο διάστημα ή να εξερευνεί τα βάθη των ωκεανών, να αλλάζει τις συνθήκες του περιβάλλοντός του με βάση τις ανάγκες του. Οπως δεν ξαφνιάζει και το γεγονός ότι ένας τέτοιος εγκέφαλος απαιτεί πολλή τροφή: ούτε λίγο ούτε πολύ, η μία στις πέντε θερμίδες που «καίει» ο ανθρώπινος οργανισμός καταναλώνεται από τον εγκέφαλο. Εκείνο που ξαφνιάζει όμως είναι το γεγονός ότι ο άνθρωπος καταναλώνει συνολικά τον ίδιο αριθμό θερμίδων με άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά του ιδίου μεγέθους που δεν διατηρούν τόσο ενεργοβόρους εγκεφάλους. Γεγονός που γεννά το ερώτημα: Αν ο εγκέφαλός μας χρειάζεται όλη αυτή την ενέργεια πώς κατανέμεται η υπόλοιπη; Μήπως ο ανθρώπινος οργανισμός έχει κάνει περικοπές σε άλλους ιστούς ή όργανα προκειμένου να ταΐσει τον απαιτητικό εγκέφαλό του;

Μια πρώτη απάντηση στο ερώτημα αυτό έδωσαν το 1995 δύο βρετανοί ερευνητές: η ανθρωπολόγος Leslie Aiello του Πανεπιστημιακού Κολεγίου του Λονδίνου και ο φυσιολόγος Peter Wheeler του Πανεπιστημίου John Moores του Λίβερπουλ με άρθρο τους στην επιθεώρηση Current Anthropology (τεύχος 36, σελ. 199-221) διατύπωσαν την Υπόθεση του Ακριβού Ιστού (Expensive Tissue Hypothesis).

Η υπόθεση του πεπτικού

Σύμφωνα με αυτή, το τίμημα που κλήθηκε να πληρώσει ο ανθρώπινος οργανισμός προκειμένου να μπορεί να διαθέτει ένα τόσο ακριβό όργανο όσο ο εγκέφαλος ήταν ένα μικρό γαστρεντερικό σύστημα. Βεβαίως, ο ανθρώπινος οργανισμός δεν προέβη στη δραστική μείωση του γαστρεντερικού συστήματός του μέσα σε μία νύχτα. Βαθμηδόν όμως η διατροφή του γινόταν όλο και πιο πλούσια (με την εισαγωγή κρέατος και κονδύλων φυτών), ενώ η ανακάλυψη της φωτιάς, που επέτρεψε το μαγείρεμα των τροφών, σήκωσε ένα μεγάλο βάρος της πέψης από το γαστρεντερικό σύστημα. Ετσι, πρότειναν οι Αiello και Moores, το ανθρώπινο γαστρεντερικό, αν και μικρότερο σε σχέση με εκείνο των άλλων πρωτευόντων θηλαστικών, έγινε αποτελεσματικότερο: μπορούσε να παράγει την απαιτούμενη ενέργεια για τη διατήρηση της ομοιόστασης του οργανισμού χωρίς το ίδιο να καταναλώνει πολλή ενέργεια. Ετσι το περίσσευμα ενέργειας μπορούσε να διοχετεύεται στον πεινασμένο εγκέφαλό μας.

Ενώ όλοι οι ερευνητές φαίνεται να συμφωνούν ότι ο εγκέφαλός μας είναι ένα πολύ ακριβό όργανο, δεν υπάρχει ομοφωνία σχετικά με το πώς κατάφερε ο ανθρώπινος οργανισμός να πληρώσει το ενεργειακό κόστος αυτού του οργάνου. Με άρθρο το οποίο δημοσιεύτηκε μόλις πέρυσι στην επιθεώρηση Nature η Αna Navarrete του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης έδειξε ότι η Υπόθεση του Ακριβού Οργάνου χρειάζεται τροποποίηση. Περνώντας δύο χρόνια από τη ζωή της στην αίθουσα ανατομίας και έχοντας προχωρήσει στην ανατομή 100 διαφορετικών ειδών ζώων (μεταξύ των οποίων και 23 πρωτεύοντα θηλαστικά) και έχοντας ζυγίσει τα εσωτερικά τους όργανα, η ελβετή ερευνήτρια μπόρεσε να δείξει ότι δεν υπάρχει συσχετισμός ανάμεσα στο μέγεθος του εγκεφάλου και στο γαστρεντερικό σύστημα.

Εκπτώσεις στους μυς


Είναι αυτό οριστικό; Τίποτε στην επιστήμη δεν είναι οριστικό, πολύ περισσότερο δε σε μία επιστήμη η οποία αναζητεί στα σημερινά δεδομένα απαντήσεις για τεκταινόμενα του παρελθόντος. Ηδη από το 2003 είχε προταθεί από τον ανθρωπολόγο Willian Leonard του Πανεπιστημίου Northwestern των ΗΠΑ ότι το τίμημα για τον ακριβό εγκέφαλό μας είχε πληρωθεί με μείωση του μυϊκού ιστού. Η ανατομία δεν αρκεί για να υποστηριχθεί αυτή η υπόθεση, καθώς ο ανθρώπινος μυϊκός ιστός έχει διαφορετική κατανομή σε σχέση με αυτόν των κοντινών εξελικτικών εξαδέλφων μας (είναι λεπτότερος από τη μέση και κάτω και κάπως πιο εκτεταμένος στον κορμό). Πέρυσι όμως μια ομάδα βιολόγων από το Πανεπιστήμιο Duke παρουσίασε κατά τη διάρκεια του ετήσιου συνεδρίου της Αμερικανικής Εταιρείας για την Προώθηση της Επιστήμης δεδομένα που συνηγορούν υπέρ αυτής της άποψης.

Η βασική «τροφή» για τον εγκέφαλό μας είναι η γλυκόζη η οποία παράγεται από τη διάσπαση των τροφών, κυκλοφορεί στο αίμα και μεταφέρεται στα κύτταρα που τη χρειάζονται με τη βοήθεια πρωτεϊνών που ονομάζονται μεταφορείς γλυκόζης (glycose transporters). Οι μεταφορείς γλυκόζης κωδικοποιούνται από μία οικογένεια γονιδίων που περιλαμβάνει περισσότερα από 10 μέλη. Οι αμερικανοί ερευνητές διαπίστωσαν ότι το γονίδιο ενός από αυτούς (του SLC2A1) εκφραζόταν περισσότερο στον εγκέφαλο, ενώ το γονίδιο του SLC2A4 εκφραζόταν περισσότερο στους μυς. Το πόσο βασικός είναι ο μεταφορέας γλυκόζης για τον εγκέφαλο φαίνεται από το γεγονός ότι η ύπαρξη μεταλλάξεων στο γονίδιο SLC2A1 που μειώνουν την αποτελεσματικότητα της μεταφοράς του σακχάρου οδηγεί σε μικροκεφαλία, δηλαδή σε έναν εγκέφαλο που πάσχει από ασιτία και μικραίνει.

Το πρώτο πράγμα που έκαναν οι αμερικανοί ερευνητές ήταν να συγκρίνουν τα γονίδια των μεταφορέων γλυκόζης του ανθρώπου και άλλων πρωτευόντων θηλαστικών, όπως ο χιμπαντζής, ο ουραγκοτάγκος και ο μακάκος. Διαπίστωσαν ότι τα ανθρώπινα γονίδια έφεραν διαφοροποιήσεις σε σχέση με τα γονίδια των άλλων τριών ειδών που μεταξύ τους ήταν όμοια.

Μπορούσαν άραγε αυτές οι διαφοροποιήσεις να οδηγήσουν σε αυξημένη ικανότητα μεταφοράς γλυκόζης στον εγκέφαλο με αντίστοιχη μείωση στους μυς; Προκειμένου να απαντηθεί αυτό το ερώτημα οι ερευνητές μέτρησαν το mRNA (messenger RNA, αγγελιοφόρο RNA) κάθε γονιδίου που κωδικοποιεί για μεταφορέα γλυκόζης στους εγκεφάλους και στους μυς των ανθρώπων και των χιμπαντζήδων. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων ήταν εντυπωσιακά: ο ανθρώπινος εγκέφαλος συνθέτει τρεις φορές περισσότερα μόρια μεταφορέων γλυκόζης σε σχέση με εκείνον των χιμπαντζήδων, ενώ στους μυς του ανθρώπου η σύνθεση μεταφορέων γλυκόζης είναι μειωμένη κατά 40% σε σχέση με το μυϊκό σύστημα των χιμπαντζήδων.

Κατά τους ερευνητές, αυτή είναι η καλύτερη απόδειξη της ανταλλαγής που έκανε ο άνθρωπος για να γίνει άνθρωπος: έδωσε μυς και πήρε φαιά ουσία. Καλό ακούγεται! Μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου, γιατί δεν υπάρχει αμφιβολία πως οι έρευνες θα συνεχιστούν.

Σχολείο

Einstein Proved Right in Retest of Neutrinos’ Speed
 

By THE ASSOCIATED PRESS, March 16, 2012

  • GENEVA (AP) — Einstein may have been right after all.

The New York Times

European researchers said Friday they had measured again the speed of a subatomic particle that a September experiment suggested traveled faster than the speed of light, violating Einstein’s special theory of relativity, which underlies much of modern physics.

The research team, led by the Nobel Prize-winning physicist Carlo Rubbia, found that the particles, neutrinos, do not travel faster than light.

Mr. Rubbia’s team, called Icarus, measured the speed of neutrinos fired from CERN, the European Organization for Nuclear Research, in Switzerland, to a detector 453 miles away in Italy.

“The results are very convincing,” Mr. Rubbia said, “and they tell us essentially that there was something not quite right with the results of Opera.”

Opera was the team that reported in September that its tests appeared to show neutrinos speeding faster than light, prompting widespread disbelief among scientists.

Einstein’s theory of relativity, a pillar of modern physics, says nothing in the universe can travel faster than the speed of light in a vacuum, approximately 186,282 miles per second.

That speed factors into all kinds of calculations, from estimates about the size and age of the universe to the radius of black holes.

Doubts about the Opera results were heightened last month when researchers said they had found a flaw in the technical setup that could have distorted the experiment’s figures.

Antonio Ereditato, a member of the Opera team and the head of the Albert Einstein Center for Fundamental Physics, said he welcomed the latest results.

“These results are in line with our recent findings about the possible misfunctioning of some of the components of our experimental setup,” he said.

Asked whether he was disappointed, he said: “This is the way science goes. What matters is the global progress of scientific knowledge.”

The Icarus team’s results came from a trial run for a longer experiment planned to take place in April or May. The Opera team, too, will repeat its experiment, this time with the technical glitches ironed out.

“The evidence is beginning to point toward the Opera result being an artifact of the measurement,” CERN’s research director, Sergio Bertolucci, said in a statement. “Whatever the result, the Opera experiment has behaved with perfect scientific integrity in opening their measurement to broad scrutiny.”

The Icarus team confirmed that, as Einstein predicted, neutrinos travel at the speed of light.

“I’m not displeased that Einstein was right again,” Mr. Rubbia said.

 

clip_image002[46]

Eagle Lake, Maine

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: