Αρχική > πολιτική > Μια άποψη για τη μαρξιστική ανάλυση

Μια άποψη για τη μαρξιστική ανάλυση

clip_image002[4]

Βολανάκης Κωνσταντίνος, Αποβίβαση του Καραΐσκάκη

Του Νίκου Τσούλια

Υπάρχει η κλασική μαρξιστική ανάλυση για την προσέγγιση των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών φαινομένων. Και, κατά τη γνώμη μου, είναι η ασφαλέστερη μεθοδολογία που οφείλει κάποιος να λάβει υπόψη του σε οποιαδήποτε απόπειρα αξιολόγησης της κοινωνικής εξέλιξης. Και πάντως είναι η κρατούσα μεθοδολογική πολιτική ανάλυση, ακόμα και γι’ αυτούς που δεν ασπάζονται την μαρξιστική ιδεολογία. Η δύναμή της οφείλεται στο γεγονός ότι χρησιμοποιεί την ταξική πάλη και αντιπαράθεση ως βασικό στοιχείο για την γραφή της ιστορίας του ανθρώπου. Πώς θα μπορούσε να είναι διαφορετικά τα πράγματα όταν η ίδια η ιστορία κινείται με βάση τις ταξικές συγκρούσεις;

clip_image002[102]Ωστόσο, η μαρξιστική ανάλυση δεν είναι η μοναδική σχολή ανάλυσης, ενώ συχνά δεν δίνει ικανοποιητικές εξηγήσεις για διάφορες όψεις της σύνολης πραγματικότητας της ιστορίας του ανθρώπου. Ενδεικτικά αναφέρω ότι η μαρξιστική ανάλυση δεν προσέγγισε ή προσέγγισε ελλιπώς σημαντικές περιοχές της ζωής μας, δημόσιες και προσωπικές: τη σεξουαλικότητα του ανθρώπου, την ψυχολογία και την ψυχανάλυση, το ρόλο των προσώπων στην πολιτική σκηνή, τα πάθη και τις αδυναμίες του ανθρώπου, το θρησκευτικό φαινόμενο, τον κόσμο της αναπηρίας, τις μεταφυσικές ανησυχίες μας, τον φόβο του πόνου κτλ. Αυτές δε οι θεματικές δεν είναι καθόλου επιμέρους όψεις μιας κεντρικής συνισταμένης στη γραφή της ιστορίας, είναι αναπόσπαστα στοιχεία της ίδιας της ζωής μας και της κοινωνίας μας.

Η μαρξιστική ανάλυση έχει και άλλα δύο τρωτά σημεία. Πρώτον, η βασική της πλευρά – που δεν κατατείνει στην περιγραφή και στη πολιτική προσέγγιση των κοινωνιών αλλά στο δομικό μετασχηματισμό τους – είναι έωλη αφού ιστορικά και εν τοις πράγμασι δεν ευδοκίμησε πλήρως. Και δεν εννοώ μόνο την εξέλιξη και κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού αλλά και τις εκτιμήσεις της για τον σύγχρονο καπιταλισμό. Θεωρώ ότι η έννοια της νομοτελειακής γραφής της ιστορίας έχει και στοιχεία μιας φυσικής και αναπότρεπτης ροής των πραγμάτων, πέραν των όποιων συσχετισμών δυνάμεων που διαμορφώνουν τη ροή της ιστορίας. Ακόμα έχει και μια ερμηνευτική άποψη ότι η πορεία της ιστορίας του ανθρώπου είναι μια γραμμική πορεία προς τη συνεχή πρόοδο, κάτι που δεν τεκμηριώνεται από πουθενά. Η αναφορά της μαρξιστικής ανάλυσης για την κρίση του καπιταλισμού δημιουργούσε μια αίσθηση αφενός σωτηριολογικής απόκλισης για το ρόλο της εργατικής τάξης και αφετέρου μιας σχετικά σύντομης υπέρβασης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Όσον αφορά το ρόλο της εργατικής τάξης, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η έντονη κοινωνική διαστρωμάτωση επιφέρει σημαντικές αναθεωρήσεις στο πώς δημιουργούνται οι δυνάμεις των κοινωνικών αλλαγών και της χειραφέτησης του ανθρώπου. Αλλά και όσον αφορά την έννοια του σύντομου της ανατροπής του καπιταλισμού, τα γεγονότα «κινήθηκαν» αρκετά διαφορετικά από τις εκτιμήσεις της μαρξιστικής ανάλυσης. Και όχι μόνο αυτό, αλλά φαίνεται ότι η κρίση του καπιταλισμού τον θρέφει για να αναπαραχθεί έστω εν μέρει, αφού δεν μπορεί να κάνει υπέρβαση των ενδογενών αντιφάσεών του. Αν μια πολιτική θεωρία δεν αποκτά υλική υπόσταση σε ορατό ιστορικό χρόνο, τότε μεταπίπτει σε μια μεσαιωνική σύλληψη της ιστορίας, για μια σωτηρία που «θα έλθει κάποτε…». Και κάτι τέτοιο δε συνιστά πολιτική θεώρηση.

Δεύτερον, η χρήση της μαρξιστικής ανάλυσης και πιο ορθά η δογματική χρήση της την έχει βλάψει. Η άποψή μου είναι ότι καμιά πολιτική ή επιστημονική ή όποιου άλλου είδους θεωρία δεν μπορεί να έχει μια εσαεί ισχύ, όχι μόνο γιατί αλλάζουν και οι κοινωνίες και ο κόσμος μας γενικά, αλλά γιατί αλλάζει και εξελίσσεται και η ματιά που ρίχνει ο άνθρωπος και η ιστορία του στην πραγματικότητα. Η εμμονή για διαμόρφωση δογματικής ισχύος της μαρξιστικής ανάλυσης εκτιμώ ότι αντίκειται και στην ίδια την συγκρότηση της μαρξιστικής ανάλυσης που ενσωματώνει λογικές διαρκούς μετασχηματισμού της, χωρίς βέβαια να χάνει την ουσία της και τις βασικές της αρχές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αντιμετώπιση που επεφύλαξε η ορθόδοξη μαρξιστική ανάλυση για την περίπτωση του Στάλιν. Έτσι, ενώ θεοποίησε τον Στάλιν για το σημαντικό ρόλο του στην έκβαση της μάχης της ανθρωπότητας κατά του φασισμού και του ναζισμού, δεν μπόρεσε (ή δεν ήθελε) στη συνέχεια να απορρίψει τις εγκληματικές του αποφάσεις για τους αντιφρονούντες και τα Γκουλάγκ. Ο αναθεωρητισμός της μαρξιστικής ανάλυσης πήρε διαστάσεις ιστορικές, εκφράστηκε κυρίως με το ρεύμα του ευρωκομμουνισμού (Μπερλίνγκουερ, Μαρσαί κλπ) και αποτέλεσε σημείο μείζονος ιδεολογικής αντιπαράθεσης στους κόλπους της αριστεράς.

Και κάτι τελευταίο. Με την έλευση Ρώσων μεταναστών στη χώρα μας τα προηγούμενα χρόνια κατέφτασαν ταυτόχρονα και πολλά ρωσικά βιβλία. Αγόρασα αρκετά αγγλόφωνα επιστημονικά απ’ αυτά και για λόγους ενδιαφέροντος και για το ότι ήταν αρκετά φτηνά. Μού έκανε ιδιαίτερη εντύπωση το γεγονός της πολύ συχνής αναφοράς σχεδόν όλων των κειμένων στις πηγές του μαρξισμού. Ένιωθες σαν να ήταν αυτή η συχνή επανάληψη υποχρεωτική τόσο για τη «νομιμοποίηση» της ιδεολογικής καθαρότητας όσο και για την διασφάλιση της επιστημονικής τεκμηρίωσης και αρτιότητας! Είναι, όμως, δυνατόν να αντλεί μια πολιτική και κοινωνιολογική θεωρία την ισχύ της και την αίγλη της από την αναγωγή της σε κάποιο ιερό θέσφατο;

Θεωρώ τελικά ότι, παρόλα τα όποια αρνητικά στοιχεία της, η μαρξιστική ανάλυση παραμένει και σήμερα το καλύτερο εργαλείο που έχει η ιδεολογική και θεωρητική σκέψη του ανθρώπου για να αναλύει και για να προσεγγίζει τις κοινωνικές εξελίξεις. Αρκεί βέβαια να μην μεταπίπτει σε δόγμα και σε «εικόνισμα», αλλά να τολμά να εκτίθεται διαρκώς στη δοκιμασία όλων των νέων ρευμάτων του ανθρώπινου στοχασμού. Απ’ εδώ, άλλωστε, θα αντλεί την κύρια δυναμική της και το όποιο μεγαλείο της.

 

clip_image002[100]

Κατηγορίες:πολιτική Ετικέτες: , ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: