Αρχική > πολιτισμός > Πολιτισμού οδοιπορικό

Πολιτισμού οδοιπορικό

Γιάννης Ζουμπουλάκης, TO BHMA 18.2.12

62η Μπερλινάλε – Ο θρίαμβος των παπούδων!

Οι άνω των 80 θρυλικοί αδελφοί Ταβιάνι κέρδισαν τη Χρυσή Αρκτο

62η Μπερλινάλε - Ο θρίαμβος των παπούδων!

Από αριστερά ο Πάολο και ο Βιτόριο Ταβιάνι στα γυρίσματα του «Ο Καίσαρας πρέπει να πεθάνει».

Οι αδελφοί Πάολο και Βιτόριο Ταβιάνοι είναι τελικά οι μεγάλοι θριαμβευτές της 62ης Μπερλινάλε καθώς η τελευταία ταινία τους, «Ο Καίσαρας πρέπει να πεθάνει» απέσπασε την Χρυσή Αρκτο. Η απονομή των βραβείων έγινε το βράδυ του Σαββάτου  18 Φεβρουαρίου στην αίθουσα Μπερλινάλε Πάλαστ της πλατείας Ποτσντάμερ που είναι η καρδιά του φεστιβάλ Βερολίνου.

Από την αρχή της διοργάνωσης φάνηκε ότι το φιλμ των βετεράνων ιταλών σκηνοθετών («Αλονζανφάν», «Χάος», «Η νύχτα του Σαν Λορέντζο», «Πατέρας αφέντης») που αναφέρεται στο ανέβασμα μιας θεατρικής παράστασης του «Ιουλίου Καίσαρα» του Ουίλιαμ Σέξπιρ από φυλακισμένους, ανήκε στις μεγάλες ταινίες της διοργάνωσης. Και σίγουρα ήταν μια από τις μοντέρνες σε σύλληψη αλλά και απόδωση. Θα την δούμε στην Ελλάδα σε διανομή ΑΜΑ Films.

Το μεγάλο βραβείο της επιτροπής απέσπασε η ουγγρική ταινία «Just the wind» του Μπένσε Φλίεγκαουφ που ασχολείται με την ασταμάτητη προσπάθεια επιβίωσης των Ρομάνι , ενώ το βραβείο σκηνοθεσίας δόθηκε στον γερμανό Κρίστιαν Πέτσχολντ για την «Μπάρμπαρα, μια ταινία που τοποθετείται στην διχασμένη Γερμανία της δεκατίας του 1980 και εστιάζει στην απόφαση μιας γιατρού να εγκαταλείψει την χώρα της για την Δύση.

Το ασυνήθιστο φιλμ «Μετέωρα» του Σταθουλόπουλου που αναφέρεται στον έρωτα που αναπτύσσεται ανάμεσα σε έναν μοναχό και μια μοναχή των Μετεώρων δεν απέσπασε καμμία διάκριση.

Πρόεδρος της εφετινής κριτικής επιτροπής ήταν ο βρετανός σκηνοθέτης Μάικλ Λι

ΤΑ ΒΡΑΒΕΙΑ

Χρυσή Αρκτος «Ο Καίσαρας πρέπει να πεθάνει»

Μεγάλο βραβείο της επιτροπής «Just the wind»

Αργυρή Αρκτος καλύτερης σκηνοθεσίας Κρίστιαν Πέτσχολντ («Μπάρμπαρα»)

Αργυρή Αρκτος καλύτερου ηθοποιού Μίκελ Μπόε Φόλσγκαρντ («A royal affair»)

Αργυρή Αρκτος καλύτερης ηθοποιού Ρέιτσελ Μουάνζα («Rebelle»)

Αργυρή Αρκτος καλύτερου σεναρίου Νικολάι Αρσέλ, Ράσμους Χάιστερμπεργκ («Α royal affair»)

Αργυρή Αρκτος καλύτερης καλλιτεχνικής συμβολής στον διευθυντή φωτογραφίας Λουτζ Ράιτεμάιερ για την ταινία «White deer plain»

Βραβείο Alfred Bauer  – «Ταμπού»

Ειδικό βραβείο: “L’enfant d’en haut» της Ούρσουλα Μέιερ

 

Σχολείο

«Κινητό μνημείο» οι φωτογραφίες του Μπουασονά

Ο Γαλλοελβετός φωτογράφος αποτύπωσε με μοναδικό τρόπο όψεις της Ελλάδας των αρχών του 20ου αιώνα

TO BHMA 18/02/2012

«Κινητό μνημείο» οι φωτογραφίες του Μπουασονά

Αθήνα

Αποτύπωσε με το φωτογραφικό φακό του όψεις της Ελλάδας των αρχών του 20ού αιώνα, αρχαία μνημεία της Αθήνας, τις εντυπώσεις του από το Άγιο Όρος, αλλά και ίχνη του ταξιδιού του ομηρικού Οδυσσέα. Το ελληνικό τμήμα του αρχείου του Γαλλοελβετού φωτογράφου Φρεντ Μπουασονά, που αποτέλεσε την πρώτη συστηματική οπτική αποτύπωση της σύγχρονης Ελλάδας, χαρακτηρίστηκε ομόφωνα κινητό μνημείο από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεότερων Μνημείων.

Σύμφωνα με γνωμοδότηση των μελών του Συμβουλίου, το φωτογραφικό του αρχείο «αποτελεί ένα ενιαίο σύνολο με ιδιαίτερη ιστορική, λαογραφική, αρχαιολογική και καλλιτεχνική αξία. Η συγκρότησή του στο σύνολό της αποτελεί τεκμήριο νεότερης ελληνικής ιστορίας».

Το ελληνικό τμήμα του αρχείου του Φρεντ Μπουασονά και των γιων του Εντμόν-Εντουάρ και Ανρί-Πολ αποτελείται από γυάλινες πλάκες, ζελατίνες, εκτυπώσεις και αρνητικά που συγκεντρώθηκαν από τους συγκεκριμένους φωτογράφους κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους στην Ελλάδα. Επίσης, περιλαμβάνει υλικό από τους σταθμούς μετεπιβίβασής τους στη Μεσόγειο, αποσπάσματα ταξιδιωτικών ημερολογίων και καταγραφών, αλληλογραφία μεταξύ μελών της οικογένειας των Μπουασονά και συνεργατών τους ή ιστορικών προσώπων της εποχής, άρθρα και δημοσιεύσεις του Φρεντ Μπουασονά σχετικά με τις φωτογραφικές του περιηγήσεις στην Ελλάδα, καρτέλες αρχειοθέτησης του φωτογράφου και αντίτυπα λευκωμάτων με φωτογραφίες των Μπουασονά.

Ο Φρεντ Μπουασονά (1858-1946) συνέδεσε το όνομά του με την ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Μέσα σε 30 περίπου χρόνια πραγματοποίησε 13 και πλέον ταξίδια στην Ελλάδα, συνοδεία του στενού του φίλου, Ντανιέλ Μποντ-Μποβί και των γιων του Εντμόν- Εντουάρ και Ανρί-Πολ.

Η πρώτη μετάβαση των Φρεντ Μπουασονά και Ντανιέλ Μποντ-Μποβί στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε το 1903, προκειμένου να αποτυπώσουν τη Στερεά Ελλάδα και την Κέρκυρα. Τέσσερα χρόνια αργότερα ακολούθησε η αποτύπωση της Θεσσαλίας και της Πελοποννήσου, αλλά και η φωτογράφηση αρχαίων μνημείων της Αθήνας.

Το 1912 ο Φρεντ Μπουασονά πραγματοποίησε φωτογραφική περιήγηση στα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη, αλλά και στα ίχνη του ταξιδιού του Οδυσσέα.

Από το 1913 και μετά οι φωτογραφικές περιηγήσεις των Μπουασονά και Μποντ-Μποβί απέκτησαν επίσημα την υποστήριξη της ελληνικής κυβέρνησης, που χρηματοδότησε τη φωτογραφική ανάδειξη της ελληνικότητας των περιοχών που είχαν περιέλθει στο ελληνικό κράτος με τις νίκες των Βαλκανικών πολέμων.

Το πρώτο λεύκωμα της σειράς με φωτογραφίες από την Ήπειρο κυκλοφόρησε το 1914, ενώ η πρώτη φωτογραφική έκθεση, υπό την αιγίδα της ελληνικής κυβέρνησης και προσωπικά του Ελευθερίου Βενιζέλου διοργανώνεται το 1919.

Ένα πολύ σημαντικό τμήμα του αρχείου αποτελούν και οι περιηγήσεις του Φρεντ Μπουασονά στο Άγιο Όρος το 1928 και το 1930, αλλά και του γιου του Ανρι-Πολ τον Οκτώβριο του 1930.

Θεματοφύλακας του αρχείου έχει οριστεί το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης.

Σχολείο

Ειρήνη Βενιού, ΤΟ ΒΗΜΑ 12.2.12

«Μίλησε» η λύρα του Ερμή

Ερευνητές από την Κρήτη κατέγραψαν για πρώτη φορά τις ακουστικές δυνατότητες της λύρας που συνόδευε τους αρχαίους έλληνες αοιδούς.

Ενα μουσικό ταξίδι στον χρόνο με την αρχαιοελληνική λύρα χέλυ πραγματοποίησαν ερευνητές του Τμήματος Μουσικής Τεχνολογίας και Ακουστικής του ΤΕΙ Κρήτης. Οι ερευνητές «βούτηξαν» στα βαθιά, προχωρώντας στην κατασκευή της συγκεκριμένης λύρας από το μηδέν και μελετώντας, στη συνέχεια, τις ακουστικές της ιδιότητες με τη βοήθεια σύγχρονων μεθόδων.

Η προσπάθειά τους είχε αποτέλεσμα την πρώτη ολοκληρωμένη μελέτη γύρω από την ακουστική μιας πιστά ανακατασκευασμένης αρχαϊκής λύρας. Οπως περιγράφουν οι ίδιοι σε πρόσφατη δημοσίευσή τους στην επιστημονική επιθεώρηση «Applied Acoustics», η ονομασία του οργάνου προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη για τη χελώνα, «χέλυς», λόγω της κατασκευής του αντηχείου του οργάνου από όστρακο χελώνας. Κατά την Αρχαιότητα, παρ’ όλα αυτά, τόσο η λέξη «λύρα» όσο και η λέξη «χέλυς» παρέπεμπαν συχνά στο συγκεκριμένο όργανο σε όλες τις κατοικούμενες από Ελληνες περιοχές.

Πώς ήταν η λύρα χέλυς

Η χέλυς αποτελούσε ένα πολύ σημαντικό μουσικό όργανο της αρχαίας Ελλάδας. Η καταγωγή της, κατά τη μυθολογία, αποδίδεται στον αγγελιοφόρο των θεών Ερμή, ο οποίος, σύμφωνα με τον 4ο Ομηρικό Υμνο στον Ερμή, ήταν ο πρώτος κατασκευαστής ενός τέτοιου οργάνου. Πληθώρα γραπτών και γλωσσολογικών στοιχείων, όπως επίσης εικονογραφικές αναπαραστάσεις, αποδεικνύουν ότι η χέλυς έπαιζε σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση των νέων και ότι χρησιμοποιούνταν σε κοινωνικές δραστηριότητες, όπως γάμους, συμπόσια και τελετές στην αρχαία Ελλάδα.

Αρχαία κείμενα αναφέρουν ότι το αρχαιοελληνικό όργανο διέθετε ένα αντηχείο κατασκευασμένο από όστρακο χελώνας, καλυμμένο με δέρμα βοδιού. Δύο ξύλινοι βραχίονες, οι λεγόμενοι πήχεις, ήταν καρφωμένοι στο αντηχείο. Στο επάνω μέρος τους οι βραχίονες αυτοί ενώνονταν μεταξύ τους μέσω ενός άλλου βραχίονα, του ζυγού. Τα άνω άκρα των χορδών ήταν δεμένα στον ζυγό με στριφτάρια ή κλειδιά, τους κόλλοπες. Τα κάτω άκρα των χορδών ήταν στηριγμένα στο κάτω μέρος του αντηχείου, μέσω ενός μεταλλικού μέρους, του χορδοτόνου. Η χέλυς είχε εφτά χορδές. Υπάρχουν όμως και αναφορές που κάνουν λόγο για μεγαλύτερο αριθμό. Οι χορδές ήταν κατασκευασμένες από έντερα προβάτων και τοποθετούνταν σε αύξουσα σειρά ως προς τη συχνότητα, με τη χορδή χαμηλότερου τονικού ύψους να είναι η πιο κοντινή στον οργανοπαίκτη. Οι δονήσεις των χορδών μεταφέρονταν στο αντηχείο μέσω μιας ξύλινης γέφυρας (μαγάς), της οποίας το κάτω μέρος εφαπτόταν πλήρως με το δέρμα. Αν και γραπτές ενδείξεις δεν υπάρχουν σχετικά με την ύπαρξη εσωτερικής ενίσχυσης του οργάνου, ώστε το κέλυφος να αντέχει την πίεση που δέχεται από το δέρμα, οι ειδικοί συμπεραίνουν ότι τον ρόλο αυτόν έπαιζε ένα κομμάτι ξύλου – ο δόνακας. Τέλος, η νύξη των χορδών γινόταν με πλήκτρο.

Η πρώτη ακουστική μελέτη της χέλυος

Ταλάντωση της χέλυος με συχνότητα συντονισμού 631 Hz, με τη βοήθεια της μεθόδου ηλεκτρονικής συμβολομετρίας ψηφίδων με laser

«Είναι η πρώτη φορά που πραγματοποιείται ακουστική μελέτη στην αρχαία ελληνική λύρα» εξηγεί στο «Βήμα» ο καθηγητής Κυματικής Φυσικής, διευθυντής του εργαστηρίου Ακουστικής και Οπτικής Τεχνολογίας στο συγκεκριμένο τμήμα και ερευνητής στο Κέντρο Φυσικής Πλάσματος και Λέιζερ του ΤΕΙ Κρήτης κ. Νεκτάριος Παπαδογιάννης.

Προηγούμενες μελέτες που είχαν πραγματοποιηθεί ως σήμερα γύρω από τη λύρα χέλυς αφορούσαν μόνο την ανακατασκευή του οργάνου, χωρίς την περαιτέρω μελέτη της ακουστικής συμπεριφοράς του. Η μελέτη αποτέλεσε την πτυχιακή εργασία του μηχανικού Μουσικής Τεχνολογίας και Ακουστικής κ. Βασίλη Βάθη – ο οποίος είχε και την αρχική ιδέα – ενώ στην ερευνητική ομάδα του ΤΕΙ Κρήτης με επικεφαλής τον κ. Παπαδογιάννη συμμετείχαν ο επίκουρος καθηγητής κ. Ευθύμιος Μπακαρέζος, ο μηχανικός ήχου κ. Σπύρος Μπρέζας, ο μηχανολόγος μηχανικός κ. Γιάννης Ορφανός.

«Στο εργαστήριό μας ασχολούμαστε με θέματα που αφορούν την οπτική, τα λέιζερ και την ακουστική, σε αρκετά μεγάλο εύρος εφαρμογών. Μια από τις δραστηριότητές του λοιπόν είναι και η πιστοποίηση μουσικών οργάνων με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει άλλο τέτοιο εργαστήριο και στην Ευρώπη δεν είναι και πάρα πολλά εκείνα που ασχολούνται με τέτοιες μεθόδους. Ξεκίνησε το 2004 στο πλαίσιο του προγράμματος “Αρχιμήδης Ι” με σκοπό να δημιουργηθεί ένα εργαστήριο για να μπορούμε με σύγχρονες μεθόδους οπτομηχανικής, λέιζερ κ.ά. να πιστοποιούμε μουσικά όργανα» μας πληροφορεί ο κ. Παπαδογιάννης.

«Με την πάροδο των ετών, χτίσαμε τις πειραματικές διατάξεις, φτιάξαμε τις πιστοποιήσεις, βελτιωθήκαμε, μάθαμε. Ολα όσα έχουμε φτιάξει ξεκίνησαν από το μηδέν. Οι διατάξεις είναι όλες πρωτογενείς: από τις συμβολομετρικές τεχνικές ως τα ειδικά λογισμικά που τις συνοδεύουν» ξεκαθαρίζει ο καθηγητής.

Από το δάσος στο… πείραμα

Η ιδέα του φοιτητή Βασίλη Βάθη γεννήθηκε στον Ταΰγετο, όταν ως ορειβάτης βρήκε μια νεκρή χελώνα του είδους Testudo Marginata. Μετέφερε το κέλυφός της στο εργαστήριο και εξέφρασε το ενδιαφέρον του για την πιστή ανακατασκευή μιας αρχαίας ελληνικής λύρας.

«Για τους επόμενους τρεις μήνες και σε συνεργασία με αρκετούς ανθρώπους προχωρήσαμε στην κατασκευή της αρχαίας ελληνικής χέλυος, με τρομερή λεπτομέρεια και πιστότητα. Για το κλείσιμο του αντηχείου από το κέλυφος της χελώνας χρησιμοποιήθηκε δέρμα από στομάχι μοσχαριού, οι χορδές είναι εντέρινες και οι πήχεις δρύινοι. Πουθενά δεν χρησιμοποιήθηκαν σύγχρονα υλικά. Αφού κατασκευάσαμε τη λύρα την κουρδίσαμε στον φρυγικό τρόπο – όπως ακριβώς δηλαδή κούρδιζαν τα όργανά τους οι αρχαίοι σε νότες των οποίων οι τονικότητες ακολουθούν συγκεκριμένες μαθηματικές αλληλουχίες. Μετά την ολοκλήρωση της πιστής ανακατασκευής, η λύρα αυτή έπρεπε να μελετηθεί με τη βοήθεια σύγχρονων μεθόδων» περιγράφει ο κ. Παπαδογιάννης.

Οι τρεις high tech τεχνικές

2.000 Hz είναι το όριο του ήχου που εκπέμπει η χέλυς. 5.000 Hz φθάνει ο ήχος του μαντολίνου

Η μελέτη, σύμφωνα με τον ίδιο, ακολούθησε τρία στάδια. Σε πρώτη φάση οι ειδικοί προχώρησαν στην καταγραφή του ήχου μέσα στο στούντιο ηχοληψίας του τμήματος. Η εκτέλεση του οργάνου πραγματοποιήθηκε από έμπειρο οργανοπαίκτη με πολύ συγκεκριμένο αλγόριθμο εκτέλεσης και η φυσική ηχητική του εκπομπή καταγράφηκε και αναλύθηκε με εξειδικευμένο λογισμικό. Με τον τρόπο αυτόν επετεύχθη η απομόνωση και αφαίρεση του λεγόμενου αρχικού τριξίματος των χορδών και οι επιστήμονες κατάφεραν να δουν την καθαρή ηχητική εκπομπή του οργάνου και να την αναλύσουν χρονοφασματικά.

Η δεύτερη, μηχανική μέθοδος της κρουστικής απόκρουσης – κατά την οποία ένα ειδικό σφυράκι με ανάδραση που μπορεί να μετρήσει τη δύναμη της κρούσης και να δώσει στο όργανο όλο το φάσμα του ήχου – βοήθησε τους ειδικούς να δουν την ακουστική απόδοση του οργάνου. Πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία «λευκός θόρυβος» μέσω της κρούσης μεταφέρεται στο όργανο και μετρείται η συνάρτηση μεταφοράς που, σύμφωνα με τους ερευνητές, αποτελεί ένα πολύ σημαντικό μέρος για τη μελέτη μουσικών οργάνων, καθώς τους προσφέρει τη δυνατότητα να βλέπουν «πώς “μιλάει” το όργανο» σε συγκεκριμένα ερεθίσματα.

Η τρίτη και ιδιαίτερα προηγμένη μέθοδος απεικόνισης δονήσεων με λέιζερ ονομάζεται ηλεκτρονική συμβολομετρία ψηφίδων. Το λέιζερ, όπως μας εξηγεί ο κ. Παπαδογιάννης, είναι ουσιαστικά ένα επίπεδο κύμα το οποίο όταν πέσει σε επιφάνεια με πτυχώσεις – όσο «αόρατες» και αν είναι αυτές με γυμνό μάτι – τις διαβάζει σε τρεις διαστάσεις, με μη καταστρεπτικό τρόπο και με μεγάλη ακρίβεια.  «Πρόκειται για μια ολογραφική μέθοδο η οποία μας επέτρεψε να διαβάσουμε ακριβώς πώς δονείται το αντηχείο του οργάνου σε όλη του την επιφάνεια και ανά πάσα χρονική στιγμή» προσθέτει ο ίδιος.

Με τις τρεις αυτές τεχνικές οι ειδικοί κατάφεραν να εξηγήσουν πώς ο ήχος που ξεκινάει από τις χορδές φιλτράρεται και ενισχύεται επιλεκτικά από το αντηχείο του οργάνου, γιατί το όργανο εκπέμπει τον συγκεκριμένο ήχο και τι ήχος είναι αυτός. 

Ηχούσε σαν… μεσόφωνος

«Βάσει των αποτελεσμάτων καταλήξαμε στο ότι ο ήχος που ακτινοβολείται κυμαίνεται κυρίως μεταξύ 400 και 800 Hz και φθάνει το πολύ ως τα 2.000 Ηz» εξηγεί ο κ. Παπαδογιάννης. «Ο ήχος έχει πάντα μια βασική συχνότητα και τις αρμονικές της, τα πολλαπλάσια της συχνότητας αυτής. Η “χροιά” της χέλυος πλησίαζε πολύ στον ήχο που εκπέμπει ένας μεσόφωνος άνδρας και με τις διάφορες τεχνικές εξηγήσαμε γιατί εκπέμπεται αυτός ο ήχος και τον ρόλο του τρόπου και της γεωμετρίας της κατασκευής. Αν, π.χ., για την κατασκευή του συγκεκριμένου οργάνου οι πρώτες ύλες, το μέγεθος και η γεωμετρία ήταν διαφορετικά, τότε και ο ήχος του θα ήταν διαφορετικός».

Οι βασικές νότες της χέλυος είναι η Ε3 (164 Hz), η F3 (174 Hz), η G3 (195 Hz), η Α3 (220 Hz), η Β3 (246 Hz), η C4 (261 Hz) και η D4 (293 Hz). Οι αρμονικές τους είναι μεταξύ 400 και 800 Hz. Ο συνολικός όμως ήχος δεν ξεπερνά ποτέ τα 2.000 Hz. «Αν, για παράδειγμα, εκτελέσουμε ένα μαντολίνο, θα έχουμε νότες που οι αρμονικές τους φθάνουν ως και τα 5.000 Hz. Στην περίπτωση της λύρας αυτής όμως το ηχητικό φάσμα είναι πάρα πολύ κοντά σε μια μέση κατανομή εκπομπής ήχου ενός μεσόφωνου άνδρα» λέει ο καθηγητής από το ΤΕΙ Κρήτης.

«Ντουέτο» με την ανθρώπινη φωνή


Μια «εκτυπωμένη» κρητική λύρα με προτόκολλο έφτιαξαν οι ερευνητές

Από αναφορές σε αρχαία κείμενα, όπως π.χ. στις «Θεσμοφοριάζουσες» του Αριστοφάνη ή στους Ομηρικούς Υμνους στον Ερμή, οι ειδικοί γνώριζαν ότι η λύρα χέλυς ήταν συνοδευτική στην ανθρώπινη φωνή. Είδαν όμως ότι κάτι τέτοιο επαληθευόταν και μέσω των αναλύσεών τους.

«Η χέλυς παιζόταν κυρίως από άνδρες. Ηταν άλλωστε το όργανο επάνω στο οποίο μάθαιναν μουσική οι νέοι της εποχής» διευκρινίζει ο διευθυντής του εργαστηρίου. «Το σημαντικό είναι ότι χρησιμοποιώντας μοντέρνες τεχνικές μπορέσαμε να ταξιδέψουμε στο παρελθόν και να δούμε ότι η συγκεκριμένη γεωμετρία, όπως και τα υλικά που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή του οργάνου – το δέρμα από το στομάχι του βοδιού, η δρυς, ο συγκεκριμένος τύπος χελώνας με συγκεκριμένες διαστάσεις (20 εκατοστών), οι διαστάσεις και ο τρόπος παιξίματός του – μας οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι η συγκεκριμένη λύρα συνόδευε την ανθρώπινη φωνή και δεν αποτελούσε κύριο όργανο σε μια μουσική εκτέλεση».

Οπως επισημαίνει ο κ. Παπαδογιάννης, το εργαστήριο Ακουστικής και Οπτικής Τεχνολογίας του Τμήματος Μουσικής Τεχνολογίας και Ακουστικής στο Ρέθυμνο διαθέτει πλέον αρκετή εμπειρία στην ακουστική μελέτη εγχόρδων κυρίως οργάνων. Αναπτύσσει μάλιστα πλήρη πρωτόκολλα για τα παραδοσιακά μουσικά όργανα, όπως η κρητική λύρα, το λαούτο, το ούτι – το πώς δηλαδή μπορεί να πιστοποιήσει κανείς την ποιότητά τους. «Κάτι τέτοιο», μας λέει, «έχει ενδιαφέρον για εμάς, αλλά κυρίως για τους σημερινούς κατασκευαστές μουσικών οργάνων και τους μουσικούς τους ίδιους».

 

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥΣ ΜΟΥΣΙΚΟΥΣ

Κρητική λύρα με… πρωτόκολλο!

Το πρωτόκολλο της κρητικής λύρας έχει ήδη ολοκληρωθεί. Σημαντικό μέρος της ανάπτυξης του πρωτοκόλλου και της μελέτης της κρητικής λύρας εκπονήθηκε στο πλαίσιο των πτυχιακών εργασιών δύο κυρίως φοιτητών του ΤΕΙ Κρήτης, των κκ. Λεωνίδα Χαρτοφύλακα και Συμεών Γυμνόπουλου.

Οι ερευνητές επέλεξαν 12 από τους πιο φημισμένους κατασκευαστές του παραδοσιακού κρητικού οργάνου και τους ζήτησαν τα καλύτερα κομμάτια τους. «Κάποιοι από αυτούς μάλιστα απευθύνθηκαν σε οργανοπαίκτες που είχαν ήδη αγοράσει όργανα, για να τα πάρουν πίσω και να μας τα δώσουν για μελέτη» αναφέρει ο κ. Παπαδογιάννης.

Σε επόμενο στάδιο οι ειδικοί προχώρησαν σε μετρήσεις και διαπίστωσαν ότι ο ήχος που παράγεται επηρεάζεται από τα υλικά από τα οποία είναι φτιαγμένο το όργανο (π.χ. το είδος ξύλου και τη χημική επεξεργασία του) και τη γεωμετρία του (το μέγεθος, το σχήμα, τον όγκο του αντηχείου κτλ.) αλλά και δευτερογενώς από τις εξωτερικές συνθήκες του περιβάλλοντος, π.χ. υγρασία.

«Μελετήσαμε το ίδιο το ξύλο, αναλύσαμε την ελαστικότητά του, πειραματιστήκαμε επί μήνες πάνω στα κομμάτια του οργάνου καθώς και στις συναρτήσεις μεταφοράς του ήχου από τις χορδές στο αντηχείο και κατανοήσαμε το πώς ακριβώς εκπέμπεται ο ήχος αυτού του οργάνου. Δημιουργήσαμε λοιπόν μια βάση δεδομένων. Στην πορεία, ένας έμπειρος εκτελεστής, χωρίς να γνωρίζει τον κατασκευαστή του κάθε οργάνου, κλήθηκε να εκτελέσει με συγκεκριμένο τρόπο όλα τα όργανα και νότα-νότα, αλλά και ολόκληρα μουσικά κομμάτια με ευρύ φασματικό εύρος μέσα στο στούντιο του τμήματος, σε φλατ συνθήκες ηχοληψίας» μας λέει ο ίδιος.

Τα στοιχεία αυτά καταγράφηκαν και αξιολογήθηκαν από εμπειρογνώμονες της κρητικής μουσικής, οι οποίοι τα άκουσαν ανακατεμένα – χωρίς να γνωρίζουν ποιο όργανο άκουγαν κάθε φορά – και στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε ένα ειδικά σχεδιασμένο ψυχοακουστικό τεστ. Μέσα από αυτό κλήθηκαν να βαθμολογήσουν (με κλίμακα 0-10) συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του οργάνου (τη βραχύτητά του, το πόσο καλά αποδίδει τις νότες, το πόσο τους άρεσε η εκτέλεση του κομματιού με τη συγκεκριμένη λύρα κτλ). Από τη μαθηματική αυτή αξιολόγηση προέκυψε η πρώτη λύρα η οποία συγκέντρωσε την υψηλότερη βαθμολογία της συντριπτικής πλειοψηφίας των εμπειρογνωμόνων. Αντίθετα, ως «τελευταία» χαρακτηρίστηκε η ίδια λύρα από όλους του εμπειρογνώμονες.

«Η σχέση που αναπτύσσουν οι κατασκευαστές με τα όργανά τους είναι σχεδόν θεϊκή. Ο καθένας έχει τη δική του έμπνευση και τα δικά του μυστικά. Θεωρεί ότι είναι ο καλύτερος και για τον λόγο αυτόν ακριβώς ποτέ δεν δημοσιοποιήσαμε ποια θεωρείται η καλύτερη λύρα» μας λέει ο κ. Παπαδογιάννης.

«Αναλύοντας τα τεχνικά γνωρίσματα της “καλής” λύρας στη συνέχεια, καταλήξαμε στα βασικά χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην κατασκευή της. Φτιάξαμε λοιπόν μια βιβλιοθήκη όπου είπαμε ότι το “καλό” όργανο οφείλει να έχει τις εξής προδιαγραφές. Από εκεί και πέρα υπάρχουν πάντα κάποιες άλλες αστάθμητοι παράμετροι, π.χ. το κομμάτι του ξύλου, η υγρασία του, κ.ά. που μπορούν να επηρεάσουν το παίξιμο και τον ήχο» προσθέτει.

Τέλος, σε συνεργασία με το Χειροτεχνικό Κέντρο Λασιθίου, και με χρηματοδότηση της περιφέρειας Κρήτης οι ερευνητές προχώρησαν στην «εκτύπωση» μιας «καλής» κρητικής λύρας χάρη σε έναν τρισδιάστατο εκτυπωτή και την πολύτιμη βοήθεια ενός οργανοποιού. «Είδαμε λοιπόν ότι μόνο με τα δικά μας στοιχεία και χωρίς ιδιαίτερες λεπτομέρειες ήμασταν σε θέση να φτιάξουμε μια λύρα που να βαθμολογείται με 8 – 8,5 στα 10 ως προς το ακουστικό της αποτέλεσμα» καταλήγει ο κ. Παπαδογιάννης.

Σχολείο

Οι δέκα καλύτερες βωβές ταινίες

ΤΑ ΝΕΑ 24.1.12

image2

«Ο στρατηγός» (The General) – Κλάιντ Μπράουν και Μπάστερ Κίτον. Κωμωδία, 1926 (ΗΠΑ)

«Θωρηκτό Ποτέμκιν» (Bronenosets Potyomkin) – Σεργκέι Αϊζενστάιν. Ιστορικό δράμα, 1925 (Σοβιετική Ενωση)

image5«Το Χαμίνι» (The Kid) – Τσάρλι Τσάπλιν. Μελόδραμα, 1921 (ΗΠΑ)

«Η γέννηση ενός έθνους» (Birth of a Nation)- Ν.Γ. Γκρίφιθ. Επος, 1915 (ΗΠΑ)

«Μητρόπολις» (Metropolis) – Φριτς Λανγκ. Προφητικό πολιτικό δράμα, 1927 (Γερμανία)

image11

«Το εργαστήριο του δρος Καλιγκάρι» (Das Cabinet des Dr. Caligari) – Ρόμπερτ Βίνε. Ιστορία τρόμου, 1920 (Γερμανία)

«Σαρξ και Διάβολος» (Flesh and the Devil) – Κλάρενς Μπράουν. Ερωτικό δράμα, 1926 (ΗΠΑ)

 

image8«Νοσφεράτου» (Nosferatu) – Ε. Μουρνάου. Ιστορία τρόμου, 1922 (Γερμανία)

«Εβδομος ουρανός» (7th Heaven) – Φρανκ Μποργκάζε. Μελόδραμα, 1927 (ΗΠΑ)

«Τα φώτα της πόλης» (City Lights) – Τσάρλι Τσάπλιν. Μελόδραμα, 1931 (ΗΠΑ)

Σχολείο

Η κουλτούρα της μαστούρας

Του Κώστα Γεωργουσόπουλου,

ΤΑ ΝΕΑ, 13.8.11

Ενα κορίτσι είκοσι επτά ετών με μια ωραία φωνή και μια εφήμερη πέντε ετών τραγουδιστική καριέρα πέθανε πρόσφατα από τη χρήση ναρκωτικών. Και η περίπτωσή της έγινε παγκόσμιο θέμα δημοσιότητας.

Χιλιάδες έντυπα σε όλο τον πλανήτη επί μέρες εξάντλησαν τα σχόλιά τους στο πώς και γιατί. Υποκριτικά θρήνησαν για την απώλεια ενός ταλαντούχου πλάσματος και με λεπτομέρειες πληροφορούσαν κυρίως το νεανικό κοινό για τα χούγια της, τις παρεκκλίσεις της, την αυτοκαταστροφική της πορεία. Και με την ευκαιρία αυτή ανέτρεχαν και σε ανάλογες περιπτώσεις γνωστών και διάσημων σταρ της βιομηχανίας του θεάματος που είχαν την ίδια πορεία προς το μαύρο τούνελ των θανατηφόρων ουσιών.

Δεν είναι πλέον έκτακτη εκτίμηση αν μιλήσει κανείς για μια διεθνή κουλτούρα της μαστούρας. Τεράστια κεφάλαια επενδύονται πλέον σ’ αυτή τη βιομηχανία παραγωγής, κυρίως μουσικών πάσης φύσεως και μιας χρήσεως. Λίγοι, άτομα και γκρουπ, κατόρθωσαν να ξεφύγουν από τον προδιαγεγραμμένο και προγραμματισμένο κανόνα. Οι πολλοί είτε λειώναν σαν τα κεράκια της Λαμπρής από την αλόγιστη χρήση ουσιών είτε, όταν πέρασε η μόδα τους και η μπογιά τους, αποσύρονταν σαν τα σαράβαλα των αυτοκινήτων και πέθαιναν στην ανωνυμία ή στα άσυλα ή στα φτωχοκομεία ή στα τρελάδικα.

Οι ειδικοί σ’ αυτό το είδος βιομηχανίας μουσικής μετά τον πόλεμο αριθμούν πάνω από εκατό (100) τάχαμου διαφορετικά είδη ροκ, ποπ και τα ρέστα, και μόδες. Οπως στη βιομηχανία της ενδυματολογικής μόδας, έτσι και στο τραγούδι, στη δισκογραφία και τις δημόσιες μαζικές συναυλίες αλλάζουν χρώματα, στυλ, ρυθμούς, περιεχόμενο στίχων, πότε να συντηρείται ένα πελατειακό κοινό κυρίως νέων και συχνά νεαζόντων ακόμη υπερηλίκων και μαζί τους περιοδικά ειδικευμένα, ραδιοφωνικές τακτικές εκπομπές – τηλεοπτικά τρίλεπτα και όλα τα έντυπα ευρείας κυκλοφορίας που κατακλύζονται από σκανδαλώδεις ειδήσεις, συνήθειες, παρεκτροπές, παραβατικές συμπεριφορές των δυστυχισμένων θυμάτων των μεγάλων καπιταλιστικών εταιρειών που παράγουν αυτού του είδους την κουλτούρα.

Τα περισσότερα θύματα – σταρ του συστήματος είναι παιδιά λαϊκών οικογενειών, από φαβέλες και παραγκουπόλεις, από υποβαθμισμένες και εγκαταλελειμμένες βιομηχανικές περιοχές, έρμαια έτσι κι αλλιώς στην εκμετάλλευση. Αν γλιτώσουν την αλητεία, την αρσενική και τη θηλυκή πορνεία, την ένταξη σε συμμορίες και την ανελέητη εμπορία της παιδοφιλίας, κι αν έχουν εξωτερικά εμπορεύσιμα προσόντα και κυρίως μια ωραία φωνή, κι αν έχουν την τύχη (ή την ατυχία;) να πέσουν στα δίχτυα των παραγωγών θεάματος επιλέγονται και κατασκευάζονται μουσικοί σταρ.

Μια ολόκληρη συντεχνία αναλαμβάνει την αλλοτρίωσή τους, μάνατζερ, εμψυχωτές, διαφημιστές, δημοσιοσχετίστες, οικονομικοί επενδυτές, διαμορφωτές προσώπου, ψυχολόγοι της αγοράς του θεάματος, παραγωγοί, προαγωγοί, σεναριογράφοι βιογραφίας, πληρωμένοι κονδυλοφόροι και βέβαια μουσικοί, στιχουργοί, μαέστροι, τεχνικοί ήχου, σχεδιαστές κοστουμιών και εξωφύλλων, καρτέλ διακίνησης του μουσικού υβριδίου, τώρα και ιντερνετικό εμπόριο και διαδικτυακή διανομή έργων και πληροφοριών.

Ολος αυτός ο κόσμος ζει και στηρίζει για καλά το νέο φιντανάκι, που έκθαμβο μέσα στο απαστράπτον σύστημα και την κατευθυνόμενη και συχνά πληρωμένη δημοφιλία σαν το ψάρι έξω από το νερό ψάχνει να βρει μια γυάλα να επιβιώσει. Και πρόθυμα του προσφέρεται η ουσία που του εξασφαλίζει προσώρας την αντοχή να αντεπεξέλθει στο άτεγκτο, πιεστικό, συχνά απάνθρωπο πρόγραμμα των υποχρεώσεων που χωρίς να ρωτιέται τού οργανώνουν οι εκμεταλλευτές της κατευθυνόμενης και ελεγχόμενης δημοφιλίας του.

Αν, εν τω μεταξύ, αλλάξουν οι μόδες ή τα γούστα του κοινού και το «προϊόν» θεωρηθεί ξοφλημένο, εγκαταλείπεται, παραγκωνίζεται και στυμμένο πετιέται στον βόθρο των αζήτητων. Αν πάλι μέσα στην πίεση, το άγχος και τα ασφυκτικά προγράμματα, χάσει το μέτρο και κινείται εκτός προδιαγραφών, αν βουλιάξει στο σκοτάδι και την αφασία της ναρκωτικής μοναξιάς και του αυτισμού που την ακολουθεί, αφήνεται στη μοίρα του να αυτογελοιοποιηθεί, να εκτεθεί στα μάτια των θαυμαστών του μέχρι που να βρει την ανάπαυση σε μια μεγάλη δόση δραπέτευσης λυτρωτικής. Και τότε όμως, όπως έγινε επανειλημμένα και πρόσφατα, η βιομηχανία κερδίζει από τα κόλλυβα τον κατασκευασμένο μεταθανάτιο μύθο και την αποθέωση και αγιοποίηση της αιτίας που έφερε το τέλος, τη μαστούρα.

Χρόνια μετά τον θάνατό του, ο τάφος, τα ενδύματά του, τα προσωπικά του αντικείμενα γίνονται εμπορικά ζητούμενα σε πλειστηριασμούς. Πρόσφατα πέτυχε τιμή – ρεκόρ το φανελάκι που, υποτίθεται, φορούσε η Μονρόε, όταν βρέθηκε νεκρή!

Ναι, περνάμε έναν άνευ προηγουμένου φετιχισμό, αφού έχει προηγηθεί ένα ταμπού στον χώρο της βιομηχανίας της τέχνης.

Αυτά όλα τα δυστυχισμένα παιδιά γίνονται με πρόγραμμα και εμμονή ινδάλματα της νεολαίας, πρότυπα βίου και υποδείγματα κουλτούρας. Στον θεό σας, πέστε μου μία, μόνο μία, περίπτωση ενός ταλαντούχου ανθρώπου που η ζωή του και ο θάνατός του να έγιναν πρότυπο βίου, επειδή δεν έπεσε στα ναρκωτικά, δεν είχε ιδιοτροπίες, δεν έκανε σκάνδαλα και δεν είχε διαστροφές.

Αλλά θα μου πείτε, εδώ πένεται το μισό του ελληνικού πληθυσμού και όμως δεκαπέντε αθλητικά φύλλα μάς πληροφορούν τα παζάρια για τα νέα συμβόλαια και προκλητικά ακούμε πως αγοράζονται και πωλούνται άνθρωποι από ποδοσφαιρικούς συλλόγους (που χρωστάνε και το κράτος καλύπτει τα χρέη τους και χρηματοδοτεί τα γήπεδά τους) έναντι εκατομμυρίων ευρώ. Πριν από λίγα χρόνια κατέρρευσε ο μύθος της αθλητικής μας «περηφάνιας» πνιγμένος στα αναβολικά, στην πρωταθλητική μαστούρα• έτσι στο παγκόσμιο χωριό που ζούμε η κουλτούρα πια είναι η μαστούρα, το ποδόσφαιρο, η παιδοφιλία, η αδήλωτη πορνεία και ο τηλεοπτικός οχετός.

 

clip_image002

Βολανάκης Κωνσταντίνος, Βενετία

Κατηγορίες:πολιτισμός Ετικέτες: ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: