Αρχική > εκπαίδευση > Πώς να παίρνουμε αποφάσεις;

Πώς να παίρνουμε αποφάσεις;

Του Νίκου Τσούλια

clip_image002[3]

Τα τελευταία χρόνια η UNESCO έχει αναδείξει ως μία από τις βασικές εκπαιδευτικές δεξιότητες το να εκπαιδεύουμε τους μαθητές, έτσι ώστε να μάθουν πώς να παίρνουν αποφάσεις. Εκ πρώτης όψεως το εγχείρημα φαίνεται χωρίς νόημα. Και μάλιστα τίθενται δύο πρόδηλα ερωτήματα. Είναι δυνατόν να μην ξέρει ο πολίτης πώς να παίρνει αποφάσεις; Είναι ζήτημα μάθησης το πώς θα παίρνουμε αποφάσεις;

Πριν εισέλθουμε στα δύο ερωτήματα, πρέπει να καταθέσουμε τη σύγχρονη – και πάντως κρατούσα κατά τη διάρκεια των δύο μεγάλων διαφωτισμών του δυτικού πολιτισμού – παιδαγωγική αντίληψη που αποφαίνεται ότι η εκπαίδευση δεν μπορεί να είναι μονομερώς προσανατολισμένη στην παροχή γνώσεων. Οφείλει να αναφέρεται προοπτικά στο συνολικό πεδίο της λειτουργίας μιας σύγχρονης κοινωνίας και στο πεδίο δράσης του αυριανού πολίτη. Έτσι σήμερα ως «πυλώνες της εκπαίδευσης» θεωρούνται οι δεξιότητες: α) να μάθουμε πώς να συμβιώνουμε με τους άλλους, β) να μάθουμε πώς να μαθαίνουμε (διευρυμένη γενική παιδεία και εμβάθυνση σε λίγα θέματα), γ) να μάθουμε πώς να ενεργούμε (άρα και να μάθουμε πώς θα παίρνουμε αποφάσεις) και δ) να μάθουμε πώς να υπάρχουμε (UNESCO, 1996, Learning: the treasure within).

Ας εξετάσουμε, κατ’ αρχήν, το πρώτο ερώτημα. Ας δούμε το πώς παίρνουμε αποφάσεις σε μερικά κρίσιμα ζητήματα. Υπήρξε το μεγάλο πρόβλημα του Χρηματιστηρίου. Μέσα σ’ αυτή την περιπέτεια πολλοί Έλληνες έχασαν χρήματα και αρκετοί πολλά χρήματα. Ανεξάρτητα από την πολιτική ευθύνη για το θέμα αυτό, είναι προφανές ότι πολλοί δεν πήραν τη σωστή απόφαση προκειμένου να διαφυλάξουν τα συμφέροντά τους, είδαν το Χρηματιστήριο σαν τζόγο – και εν πολλοίς έτσι ήταν – αλλά στο τζόγο βγαίνει χαμένος όχι αυτός που «στήνει το μαγαζί» αλλά οι παίκτες και δη οι αδύνατοι παίκτες. Και αυτό είναι γνωστό τοις πάσι. Ως προς τι λοιπόν η απορία; Υπήρξε και το πιο σημαντικό πρόβλημα των εύκολων δανείων. Δεν βλέπαμε ότι οι τράπεζες κόπτονταν στο πώς θα δώσουν δανεικό χρήμα; Δεν βλέπαμε την τοκογλυφία; Γιατί προσχωρήσαμε μαζικά σε ένα εθνικό παραλήρημα αγορών για καθετί χωρίς να έχουμε μάλιστα ένα μεγάλο μέρος για τα προς αγορά αγαθά δικού μας κεφαλαίου;

Τεκμηριώνεται από τα δύο παραδείγματα – που έπαιξαν μάλιστα και ρόλο για τη σημερινή κατάσταση της χώρας – ότι δεν ξέρουμε να παίρνουμε αποφάσεις, δεν ξέρουμε τι επιλογές πρέπει να κάνουμε. Αλλά αν πάμε και στα επιμέρους προσωπικά ζητήματα, θα διαπιστώσουμε ότι συχνά μετανιώνουμε για τις κατά καιρούς αποφάσεις μας, στοιχείο που δείχνει την ισχύ του επιχειρήματός μου.

Είναι, όμως, ζήτημα μάθησης, το πώς θα παίρνουμε αποφάσεις; Βεβαίως. Για τα μεγάλα και τα μικρά ζητήματα που αντιμετωπίζουμε στη ζωή απαιτείται κάποια μαθησιακή λειτουργία. Η έννοια της εμπειρίας δεν εμπεριέχει πρωτίστως την έννοια της μάθησης; Μάθηση επί ποιου πεδίου και με ποιους τρόπους;

α) Κάθε μαθησιακή διαδικασία επί ενός αντικειμένου βοηθά στη μάθηση και επί των άλλων αντικειμένων. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη νοητικών δεξιοτήτων για την επίλυση ενός προβλήματος στα μαθηματικά καλλιεργεί τη δυνατότητά μας ακόμα και για την επίλυση κάθε άλλου προβλήματος. Η στάθμιση των δεδομένων, η διαμόρφωση της πορείας προς το ζητούμενο είναι θεμελιώδη στοιχεία για την επίλυση κάθε προβλήματός μας, σχολικού ή μη.

β) Η ανάπτυξη της σκέψης μας επιτελείται σε όλα τα ζητήματα που απασχολούν τον άνθρωπο και μάλιστα η διαρκής καλλιέργεια της σκέψης έχει πολλαπλασιαστικά οφέλη και «μη γραμμική» δυναμική. Η προαγωγή της αυτενέργειας και των πρωτοβουλιών στα παιδιά τόσο στην οικογένεια όσο και στο σχολείο είναι κρίσιμα στοιχεία για την πνευματική τους ανεξαρτησία και για τη μελλοντική αυτοδύναμη διαδρομή της ζωής. Ο υπερπροστατευτισμός των γονέων συχνά δημιουργεί ατροφία σε καίριες όψεις της προσωπικότητας των παιδιών και τροφοδοτεί τη μη ψυχολογική, συναισθηματική και νοητική ωρίμανση. Πρέπει να εξασκούμε τους μαθητές σε επιλύσεις ζητημάτων από την καθημερινή ζωή τους, να αντλούμε, δηλαδή, υποθέσεις εργασίας με απτό περιεχόμενο. Η επιλογή της Σχολής που θέλουν να σπουδάσουν δεν είναι υπόθεση εργασίας αλλά και θέμα ζωτικής σημασίας και ίσως καθοριστικού ρόλου και για την ίδια τη ζωή τους.

γ) Η όλη διαδικασία μάθησης ουσιαστικά αποσκοπεί στην καλλιέργεια του χειραφετικού και προκλητικού πεδίου της Λογικής. Σε αυτό το πεδίο ο άνθρωπος ήρε τη ζωώδη κατάστασή του και πέρασε στο βασίλειο της ελευθερίας. Αλλά αυτή η ιστορικο-γενετική αφετηρία δε σημαίνει ότι το πεδίο τη λογικής έχει κατακτηθεί άπαξ δια παντός. Αντίθετα είναι η κύρια πρόκληση για να κατακτηθεί από κάθε άνθρωπο ξεχωριστά – δεν είναι δωρεά της ανθρώπινης κατάστασής μας -, είναι η κύρια πρόκληση για κάθε εκπαιδευτικό σύστημα. Ο Τζον Ντιούι ισχυριζόταν ότι το να σκέφτεται ο άνθρωπος λογικά κάθε φορά είναι πολύ δύσκολο, αλλά από το αν σκέφτεται λογικά κρίνεται η πορεία της ζωής του και το περιεχόμενο της ευτυχίας του. Η ευτυχία δεν έρχεται με το χρήμα αλλά και ούτε μονομερώς από το φοβερό βήμα της αγάπης, κατακτάται κυρίως μέσα από τα ξέφωτα της Λογικής. Να μάθουμε να σκεφτόμαστε (λογικά), είναι καίριο ζήτημα στη ζωή μας, είναι κύριο καθήκον της εκπαίδευσής μας.

Οι νέοι έχουν μπροστά τους πολλές προκλήσεις. Θα ζήσουν σε δύσκολες εποχές, θα αντιμετωπίζουν πολύπλοκες καταστάσεις, θα κάνουν πολλές φορές «επιλογές ζωής»: για το επάγγελμά τους, για την προσωρινή απασχόλησή τους, για την επιλογή συντρόφου, για το «κτίσιμο» οικογένειας, για τη δημιουργία του μικρού τους φιλικού περίγυρου, για οικονομικές κινήσεις μεγάλου βεληνεκούς, για το χαρακτήρα της συμμετοχής τους στον επαγγελματικό τομέα και στο δημόσιο βίο, για την κοινωνική και πολιτική τους ζωή κτλ. Το να μάθουμε να παίρνουμε αποφάσεις είναι καθοριστικό ζήτημα για τη ζωή μας, είναι ζήτημα μάθησης και διαρκούς καλλιέργειας, είναι άσκηση ζωής.

clip_image002[1]

Κατηγορίες:εκπαίδευση Ετικέτες: ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: