Αρχική > σχολείο > Η κρίση και το σχολείο

Η κρίση και το σχολείο

Του Νίκου Τσούλια

clip_image002

Ποια είναι η σχέση του σχολείου με την κρίση; Ποια η σχέση μεταξύ τους και ως προς την αιτία και το παρελθόν και ως προς το αποτέλεσμα και το μέλλον; Έπαιξε, δηλαδή, ρόλο το σχολείο στη δημιουργία της κρίσης αφενός και πώς θα λειτουργήσει το σχολείο εφεξής μέσα στις συνθήκες της κρίσης;

Όσον αφορά το πρώτο σκέλος του ερωτήματος, η δική μου άποψη είναι ότι το σχολείο και η γενικότερη λειτουργία του εκπαιδευτικού μας συστήματος συνέτειναν στη σημερινή πολυσύνθετη κρίση της ελληνικής κοινωνίας. Ισχυρίζομαι ότι η οικονομική κρίση είναι αποτέλεσμα πολλών συντελεστών. Ισχυρίζομαι ότι πριν φτάσουμε στην χρηματοπιστωτική κρίση της χώρας είχαμε κρίση πολιτισμού και αξίων, είχαμε κρίση στον παραγωγικό ιστό. Ναι μεν το σχολείο μαθαίνει τους νέους και τις νέες με γράμματα, με πολλά γράμματα, αλλά δεν τους μαθαίνει να σκέφτονται με την ένταση που απαιτούν οι σημερινές πολυσύνθετες εποχές. Φορτώνουμε τα παιδιά με γνώσεις και πληροφορίες, αλλά δεν τους καλλιεργούμε την κριτική σκέψη. Αρκεί να σκεφτούμε ότι οι «τελικές εξετάσεις» της γενικής παιδείας – που αφορούν το σύστημα πρόσβασης των υποψηφίων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση – εδραιώνονται πρωτίστως στην απομνημόνευση και όχι στην αξιολόγηση ευρύτερων πνευματικών δεξιοτήτων.

Το γεγονός του υπερδανεισμού και της υπερκατανάλωσης που τροφοδότησε ευθέως την κρίση δεν είναι σύμπτωμα αδυναμίας κριτικής αντίληψης; Το γεγονός ότι δεν νοιαζόμαστε για το δημόσιο συμφέρον και το κοινό καλό, ότι έχουμε φοβερή επίδοση στη φοροδιαφυγή και στη διαφθορά δεν είναι σύμπτωμα της ίδιας αδυναμίας; Δεν είναι αδυναμία αυτή καθαυτή να μη μπορούμε να σκεφτούμε πως διαρθρώνεται το συμφέρον μας; Η δική μου εκτίμηση είναι ότι η πολιτική έκφραση της κρίσης είναι απλώς η γενίκευση της κρίσης αξιών και προτεραιοτήτων της κοινωνίας μας. Κάνουν λάθος όσοι εκτιμούν ότι αλλάζοντας τους πολιτικούς και ενδεχομένως και τα κόμματα θα ξεπεράσουμε την κρίση. Αν δεν συμφωνήσουμε στα αίτια που γέννησαν και προκαλούν την κρίση, δεν πρόκειται να βρούμε λύσεις. Οι διαρκείς και μονομερείς πολιτικολογικές αναλύσεις δεν προσφέρουν τίποτα, παρά μόνο μια πρόσκαιρη εκτόνωση.

Το σχολικό μας εποικοδόμημα έχει μια υπετροφική ανάπτυξη στο θεωρητικό τομέα. Η λογική της χρήσιμης γνώσης και της πνευματικής καλλιέργειας θεωρούνται περιττές υποθέσεις. Έχουμε καταφέρει να κινούμαστε ανάμεσα στην πρακτική γνώση και στη μορφωτική / πολιτισμική δυναμική μέσα από τον τομέα των θεωρητικών γνώσεων που συνήθως δεν οδηγούν και σε ένα κοινωνικό και παραγωγικό αποτέλεσμα. Πρόκειται για μια σταθερή «αξία» της ελληνικής εκπαίδευσης από τις απαρχές της δημιουργίας του ελληνικού έθνους. Η αξία της χειρωνακτικής εργασίας είναι φοβερά υποτιμημένη. Η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση θεωρείται παρακατιανή και είναι περίπου δακτυλοδεικτούμενη για τη φοίτηση των παιδιών μας. Θεωρούμε ότι είναι προτιμότερο να τελειώνουν το γενικό λύκειο τα παιδιά μας έστω και αν βγαίνουν λειτουργικώς αναλφάβητα, παρά να ασχοληθούν με κάποια τεχνική επαγγελματική εργασία.

Ας πάρουμε ένα παράδειγμα που δεν έχει καμιά σχέση με την πολιτική, για να δούμε πιο καθαρά το όλο ζήτημα. Αν τα στοιχεία είναι απολύτως ακριβή – πάντως είναι τουλάχιστον ενδεικτικά – στην Ελλάδα έχουμε περίπου 100.000 γεννήσεις μωρών το χρόνο και 150.000 εκτρώσεις για το ίδιο χρονικό διάστημα. Τι σημαίνει αυτό; Δε σημαίνει ότι δεν μπορούμε να σκεφτούμε το σωστό έστω σε μια στοιχειώδη μορφή; Έχουμε σκεφτεί τι κόστος ψυχικό, συναισθηματικό, κοινωνικό και οικονομικό συγκροτεί όλο αυτό το σκηνικό των εκτρώσεων; Τι νόημα έχουν, λοιπόν, όλες οι θεωρητικές γνώσεις για τη Βιολογία, στην προκειμένη περίπτωση, όταν οι νέοι και οι νέες μας δεν έχουν κατανοήσει βασικά ζητήματα της ζωής των;

Το σχολείο γίνεται όλο και πιο “ανοικτό” στα εξω – εκπαιδευτικά ρεύματα που το διατρέχουν, δεν προφυλάσσεται από τους “κοινωνικούς ανέμους”, δέχεται όλο και πιο έντονα τις εξωτερικές πολιτισμικές μεταβολές, γίνεται όλο και πιο ευεπίφορο στα μηνύματα που το περιτριγυρίζουν. Οι Μ. Κασσωτάκης και Γ. Φλουρής (Μάθηση και διδασκαλία) δίνουν έμφαση σε αυτή την επίδραση: “το κοινωνικό περιβάλλον του ατόμου καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τα μοντέλα συμπεριφοράς που προσελκύουν την προσοχή του, όχι μόνο λόγω της συχνότητας εμφάνισής τους, αλλά, κυρίως, εξαιτίας των αξιών που καλλιεργεί σ’ αυτό η κοινωνική ομάδα μέσα στην οποία ζει”. Το όλο σκηνικό είναι σκηνικό αναταραχής και ευρέων μεταβολών. Ο J. Delors,  (Education: the necessary Utopia, in: UNESCO, Learning: the treasure within) θα αναλύσει όλες τις επιμέρους αντιπαραθέσεις και θα σημειώσει ότι οι συγκρούσεις που πρέπει να αντιμετωπισθούν είναι: “α. ανάμεσα στο παγκόσμιο και στο τοπικό επίπεδο, β. ανάμεσα στο παγκόσμιο και στο προσωπικό, γ. ανάμεσα στην παράδοση και στο νεωτερισμό, δ. στο μακροπρόθεσμο και στο βραχυπρόθεσμο, ε. στον ανταγωνισμό και στην ισότητα των ευκαιριών, στ. στην εκπληκτική διεύρυνση της γνώσης και στην ικανότητα του ανθρώπου να αφομοιώνει τη γνώση, ζ. στο πνεύμα και στην ύλη”. Αυτά είναι τα σημεία που πρέπει να εστιάσουμε το κοινωνικό μας ενδιαφέρον, αυτά είναι τα σημεία που δημιουργούν το μέλλον της πραγματικής εκπαίδευσης και όχι τα ίδια και τα ίδια που συζητάμε στη χώρα μας. Οι προκλήσεις είναι πολλαπλές και γι’ αυτό απαιτείται σχέδιο και ιδεολογική βάση για την ανάπτυξη μιας σύγχρονης εκπαιδευτικής πολιτικής.  

Πιστεύω ότι το όλο σκηνικό είναι μια ευκαιρία να ξανασκεφτούμε το ρόλο του σχολείου, την αποστολή της εκπαίδευσης, τους βασικούς στόχους του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Να βάλουμε τέλος στις συζητήσεις γύρω από τα επιμέρους και τα δευτερεύοντα. Να διαπαιδαγωγήσουμε τα παιδιά μας και τους μαθητές μας. Η λατρεία του χρήματος, το αξιακό πρότυπο του «έχειν», η διαρκής επένδυση στα υλικά και κυρίως στα καταναλωτικά αγαθά οδήγησαν την κοινωνία μας στη σημερινή κατάσταση. Δεν υποβαθμίζω καθόλου την πολιτική ευθύνη. Την έχω καταγράψει, την έχω στηλιτεύσει. Δεν οριοθετείται όμως μόνο εκεί το πρόβλημα. Και θεωρώ ότι, αν συζητήσουμε τα βασικά σημεία συγκρότησης της κοινωνίας μας, θα βρούμε το τι πρέπει να κάνουμε. Σε μια τέτοια συζήτηση η θεώρηση για το τι σχολείο θέλουμε θα είναι, εκ των πραγμάτων, πρωτεύουσας σημασίας.

clip_image002[6]

Κατηγορίες:σχολείο Ετικέτες: ,
  1. Maria Efthymiou Stavrinidou
    14/12/2011 στο 10:38 ΜΜ

    Η κρίση όντως έγινε αισθητή και στα σχολεία μας και μάλιστα με ένα περίεργο τρόπο που δεν επιτρέπει όλες τις επιθυμητές ενέργειες για την αντιμετώπιση της!!!!!!!

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: