Αρχική > πολιτισμός > Ο πολιτισμός είναι … εδώ 6.12.11

Ο πολιτισμός είναι … εδώ 6.12.11

Κλάινε Τσάιτουνγκ: «Αθήνα, η πόλη των αρχαίων Θεών»

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 1.12.11

Ταξιδιωτικό αφιέρωμα στην «Αθήνα, η πόλη των αρχαίων Θεών» όπως είναι ο τίτλος του, έχει στο σημερινό της φύλλο και στο ειδικό της ένθετο «Καλύτερη ζωή», η μεγάλης κυκλοφορίας αυστριακή εφημερίδα «Κλάινε Τσάιτουνγκ», σημειώνοντας στον υπότιτλο, πως η Ελλάδα γενικά και η Αθήνα ειδικότερα προσελκύουν δια μαγείας τους ενδιαφερόμενους για ιστορία, και αυτό δεν αποτελεί έκπληξη.

Στο αφιέρωμα τονίζεται αρχικά πως η Ελλάδα είναι κάτι πολύ περισσότερο από οικονομική κρίση, κρατική χρεοκοπία και γενική απεργία και η πρωτεύουσά της, η Αθήνα, έχει πολύ περισσότερα να προσφέρει από κυκλοφοριακή συμφόρηση, νέφος και θόρυβο, ενώ στη συνέχεια γίνεται ευρεία αναφορά στην Ακρόπολη, στο «σπουδαιότερο μνημείο της μητρόπολης των πέντε εκατομμυρίων κατοίκων».

Παρουσιάζεται κατόπιν ο Παρθενώνας -το αξιοθέατο που περιλαμβάνεται σε όλα τα προγράμματα των εκατομμυρίων επισκεπτών της Αθήνας, παρά τα «τραύματα» που έχει προξενήσει το καυσαέριο- η ιστορία της κατασκευής του, όπως επίσης και ο συμβολισμός της γλαύκας και η σημασία της θεάς Αθηνάς στην αρχαιότητα.

Στο δημοσίευμα επισημαίνεται, πως εξαιρετικά εντυπωσιακά και συγχρόνως έντονα επηρεασμένα από την ελληνική αρχαιότητα είναι τα σημαντικότερα μουσεία της πόλης, τα οποία μετατρέπουν την επίσκεψη στην πρώτη «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης» που ήταν η Αθήνα το 1985, σε πολιτιστική απόλαυση.

Πολλά από αυτά τα μουσεία, οι λάτρεις του Πολιτισμού θα ανακαλύψουν στην κομψή αθηναϊκή συνοικία Κολωνάκι, που παλιά θεωρούνταν η συνοικία των ξένων πρεσβειών, που μερικές από τις σημαντικότερες παραμένουν εκεί μέχρι σήμερα.

Ειδικότερα, αναφέρονται στο δημοσίευμα το Βυζαντινό Μουσείο, το Μουσείο Μπενάκη αλλά και το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.

Σχολείο

 

ΓΕΝΕΘΛΙΑ ΜΕ ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

30 χρόνια συγγραφικοί αγώνες

Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 30.11.11

Είχαν περάσει μόλις επτά χρόνια από την πτώση της δικτατορίας. Ο πολιτικός λόγος και οι προσδοκίες του σ’ αυτόν είχαν τη φρεσκάδα της αγωνιστικής χειρονομίας, αφού οι δάφνες της αντιδικτατορικής δράσης δεν είχαν ακόμη τοποθετηθεί στο εικονοστάσιο της ελληνικής Ιστορίας.

Από αριστερά, Ελενα Χουζούρη, Ρούλα Κακλαμανάκη, Θανάσης Βαλτινός, Ρέα Γαλανάκη, Αλέξης Ζήρας, Κώστας Μουρσελάς και Βασίλης Βασιλικός στη χθεσινή εκδήλωση. Δεξιά: Οδυσσέας Ελύτης, Νικόλαος Κάλας, Μανόλης Αναγνωστάκης, τρία από τα ιδρυτικά μέλη της Εταιρείας Συγγραφέων

Από αριστερά, Ελενα Χουζούρη, Ρούλα Κακλαμανάκη, Θανάσης Βαλτινός, Ρέα Γαλανάκη, Αλέξης Ζήρας, Κώστας Μουρσελάς και Βασίλης Βασιλικός στη χθεσινή εκδήλωση. Δεξιά: Οδυσσέας Ελύτης, Νικόλαος Κάλας, Μανόλης Αναγνωστάκης, τρία από τα ιδρυτικά μέλη της Εταιρείας Συγγραφέων Ηδη από τον Μάιο του 1981 είχαν αρχίσει διερευνητικές επαφές μεταξύ συγγραφέων, δοκιμιογράφων και κριτικών λογοτεχνίας για τη δημιουργία ενός υπερκομματικού πνευματικού σωματείου, το οποίο θα περνούσε από τις συμπληγάδες της «αριστερής» Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και της «δεξιάς» Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών.

Η τελική απόφαση για την ίδρυση της Εταιρείας Συγγραφέων πάρθηκε μέσα στο κατακαλόκαιρο: αναγέλλεται, μέσω του Τύπου, στις 2 Ιουλίου 1981. Δημοσιεύεται κοινή δήλωση 95 πνευματικών ανθρώπων, με πρώτο και καλύτερο τον Οδυσσέα Ελύτη -δεν έχει παλιώσει η απονομή του βραβείου Νομπέλ- στη θέση του επίτιμου προέδρου. Ανάμεσα στις υπογραφές ξεχωρίζουν πρώτα ονόματα, τα οποία έχουν περάσει πλέον στη χορεία των τεθνεώτων: Νικόλαος Κάλας, Μανόλης Αναγνωστάκης, Κώστας Ταχτσής, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Νίκος Κάσδαγλης, Γιώργος Χειμωνάς, Τατιάνα Γκρίτση-Μιλιέξ, Σπύρος Πλασκοβίτης, Δημήτρης Χατζής, Αλέξανδρος Αργυρίου.

Ζητούσαν, ελευθερία στην έκφραση, ανεξαρτησία της πνευματικής δημιουργίας από κρατικές, κομματικές και οικονομικής τάξεως χειραγωγήσεις. Ταυτόχρονα, ήθελαν τη συμμετοχή τους στα κοινά «για την αποτίμηση του παρόντος και τον καθορισμό του μέλλοντος της χώρας» και δεν θα μπορούσε να λείπει από την ιδρυτική πράξη η επισήμανση ότι «η προάσπιση της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη είναι χρέος κοινό».

Ερωτήματα

Τριάντα χρόνια μετά, ο πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων, ο κριτικός Αλέξης Ζήρας, σε χθεσινή συνέντευξη, με αφορμή τα γενέθλια της Εταιρείας, έθεσε ορισμένα ερωτήματα, τα οποία μόνο ρητορικά δεν είναι: «Μήπως πρέπει να γίνουμε συλλογικότεροι ως σωματείο; Μήπως πρέπει να ακολουθήσουμε το παράδειγμα της πλειονότητας των αδελφών σωματείων της Ευρώπης, που έχουν ήδη προσανατολιστεί προς την εικόνα και το ρόλο του συγγραφέα ως ενεργού πολίτη του κόσμου;».

Βεβαίως και δεν έλειπε η αυτοκριτική διάθεση, που πιστώνει το μέλλον με κάποιες αβελτερίες του παρελθόντος. Γιατί, ναι, έγιναν προσπάθειες για την επαγγελματική κατοχύρωση του συγγραφέα, αλλά… Μπορούσε να κερδηθεί κάτι περισσότερο; Οπωσδήποτε. Ο Αλέξης Ζήρας παραδέχτηκε ότι η Εταιρεία Συγγραφέων αντιμετώπισε μαλακά τους πολιτικούς και τους κομματικούς παράγοντες: «Δημιουργήσαμε επιτροπές, κάναμε παραστάσεις, προκαλέσαμε σχέδια υπουργικών αποφάσεων, αλλά δεν ασκήσαμε τη μεγαλύτερη πίεση, την οποία χρειαζόταν απέναντι σε κόμματα και κυβερνήσεις που σε γενικές γραμμές ήταν αδιάφορες, απαθείς ή και ενίοτε εχθρικές προς τα αιτήματά μας».

Αυτή η εκ των υστέρων κρίση δεν κρύβει πικρία, γιατί δεν αποτελεί αντίδραση συναισθηματικού τύπου. Πόσοι ποιητές και πεζογράφοι πλούτισαν από τα βιβλία τους; Ελάχιστοι και, μόλις την τελευταία δεκαετία, που οι «κότες έκαναν χρυσά αβγά», κυρίως με δανεικά χρήματα. Τώρα που επανήλθαμε στη φυσική κατάσταση, αφήνοντας την επινοημένη καλοφωτισμένη βιτρίνα, οι συγγραφείς συνειδητοποιούν ότι είναι μετέωροι, αφού δεν έχει λυθεί το ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό. Μεταξύ ΙΚΑ και ΤΕΒΕ, αφού ποτέ δεν εφαρμόστηκε ο νόμος 3232/04, που κάποτε χαρακτηρίστηκε υλοποιήσιμος και προέβλεπε ασφάλιση σε ειδικό λογαριασμό, καταβολή εισφοράς κλάδου σύνταξης, κριτήρια συγγραφικής ιδιότητας.

Πρακτικά, αν οι συγγραφείς είχαν κάτι να περιμένουν από το κράτος, ήταν τα 800 ευρώ της τιμητικής σύνταξης. Ποιος, όμως, να αποφασίσει, αφού, μετά την αποχώρηση μέλους της επιτροπής για τις συντάξεις λογοτεχνών – καλλιτεχνών, όλες οι κρίσεις τελούν υπό «αργία»; Ο Βασίλης Βασιλικός μίλησε για «απόντα υπουργό», ο Θανάσης Βαλτινός έκρινε «ότι είμαστε απροστάτευτοι και ανυπεράσπιστοι», η Ρέα Γαλανάκη ξέσπασε με τον χαρακτηρισμό «κακό υπουργείο Πολιτισμού», ο Κώστας Μουρσελάς εκφώνησε την αποστροφή «δεν είμαστε μπακάληδες». *

Σχολείο

Μυρτώ Λοβέρδου

Αυτός ο «βράχος» είναι πολύ σκληρός

Ξενόπουλος και Εθνικό υπογράφουν µε τον «Κόκκινο Βράχο» τον πρώτο επίσηµο θεατρικό θρίαµβο της σεζόν

ΤΟ ΒΗΜΑ 4.12.11

Αυτός ο «βράχος» είναι πολύ σκληρός

Εθνικό Θέατρο, εννέα παρά δέκα βράδυ Πέµπτης. ∆ιασκορπισµένοι εδώ κι εκεί, άνδρες και γυναίκες κάθονται στα καρφιά. Αν και ο ταµίας τούς έχει ενηµερώσει ότι θέσεις για τον «Κόκκινο Βράχο» δεν υπάρχουν ούτε για εκείνο το βράδυ ούτε για καµία άλλη παράσταση, εκείνοι αρνούνται να το πιστέψουν.
Το τρίτο κουδούνι κοντεύει να χτυπήσει όταν καταφθάνει µια αργοπορηµένη κυρία µε δέκα προαγορασµένα εισιτήρια και περιµένει τις φίλες της. «Θα έρθουν όλες;» τρέχει να ρωτήσει ένας από τους εκείνους που αγωνιούν για µία θέση. «Θα έρθουν όλες οι φίλες σας; Μήπως κάποια δεν θα µπορέσει; Μήπως; Αγοράζω αµέσως όσα εισιτήρια σας περισσεύουν» επιµένει. «Με συγχωρείτε πολύ που σας απογοητεύω» σπεύδει να απαντήσει η αργοπορηµένη «αλλά θα έρθουν όλες. Λυπάµαι».
Το πραγµατικό περιστατικό που συνέβη στο Κτίριο Τσίλερ της οδού Πειραιώς επιβεβαίωσε λίγες ηµέρες µετά η λιτή ανακοίνωση του Εθνικού: τα εισιτήρια για την παράσταση «Ο Κόκκινος Βράχος» του Γρηγορίου Ξενόπουλου που παρουσιάζεται στη Νέα Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος», σε σκηνοθεσία Ρούλας Πατεράκη, ως τις 11 ∆εκεµβρίου έχουν εξαντληθεί.

Οι λεπτομέρειες

Η πρεµιέρα είχε δοθεί στις 14 Οκτωβρίου. Στο καθορισµένο πρόγραµµα των παραστάσεων (Τετάρτη, Πέµπτη, Παρασκευή στις 21.00, Σάββατο στις 17.30 και στις 21.00 και Κυριακή στις 19.00) προστέθηκαν πέντε επιπλέον παραστάσεις τις Κυριακές 27/11, 4 και 11/12 στις 16.30 και δύο Τετάρτες, στις 30/11 και 7/12 στις 17.30. Και αυτά όµως εξαντλήθηκαν αµέσως. Να θυµίσουµε ότι η τιµή του εισιτηρίου είναι 16 ευρώ ενώ το φοιτητικό και νεανικό 13 ευρώ. Τέλος, κάθε Πέµπτη η γενική είσοδος είναι 13 ευρώ.

Το σκηνοθετικό «άγγιγμα»

Με πρώτες ύλες την αγαπηµένη νουβέλα του Ξενόπουλου «Ο Κόκκινος Βράχος» (1905), τη διασκευή της από τον ίδιο σε θεατρικό έργο για την Κυβέλη µε τον τίτλο «Φωτεινή Σάντρη» (1908), την αυτοβιογραφία του «Ζωή σαν µυθιστόρηµα» και στοιχεία της εποχής έστησε την παράσταση η Ρούλα Πατεράκη. Στο µετωπικό σκηνικό µε λίγο βάθος και τη σκάλα στα αριστερά να οδηγεί στον Κόκκινο Βράχο, ο θίασος υπερκινείται (κυρίως στο πρώτο µέρος) και κινεί µαζί µια σειρά από σκηνικά αντικείµενα (καρέκλες µε ρόδες), εµποδίζοντας έτσι τα συναισθήµατα να κορυφωθούν. Η πλοκή διακόπτεται από τραγούδια της εποχής που συµβάλλουν στη δηµιουργία ατµόσφαιρας. Η µετάβαση πάντως της Φωτεινής από την απελπισία στην αυτοκτονία εικάζεται.

Τραγούδια μαγικά

Στα δεξιά της σκηνής ο Νίκος Πλάτανος καθισµένος στο πιάνο παίζει παλιές µελωδίες ενώ οι ηθοποιοί τις ερµηνεύουν: «Η ανθισµένη αµυγδαλιά», αγνώστου συνθέτη, σε ποίηση Γεωργίου ∆ροσίνη, «Για το φιλί σου το στερνό» των Αγγελου Μαρτίνου Νίκου Λώρη, «Η πρώτη αγάπη δεν λησµονιέται» του Νίκου Χατζηαποστόλου, «Τέτοια µάτια γαλανά» των Μιχάλη Σουγιούλ – Αλέκου Σακελλάριου , «Σ’ αγαπώ» των Κώστα Γιαννίδη Νίκου Νικολαΐδη, «Είναι η αγάπη χίµαιρα» του Αττίκ, «Πέρσι τέτοιο καιρό» των Κώστα Γιαννίδη – Κώστα Μάνεση – Κρέοντα Ρηγόπουλου. Είναι οι στιγµές που η παράσταση µαλακώνει και ρέει.

Φωτεινή και Αγγελος

Η Γιούλικα Σκαφιδά και ο Θανάσης Ευθυµιάδης ενσαρκώνουν το µοιραίο ζευγάρι. Εκείνη είναι το αθώο νεαρό κορίτσι που αγαπά τη φύση και τον Κόκκινο Βράχο, που δεν ξέρει από αγάπες κι έρωτες, που αντιµετωπίζει µε αµηχανία τα αισθήµατα του ξαδέλφου της Αγγελου Μαρίνη και εξίσου αδέξια αντιµετωπίζει και την προδοσία του. Στον πρωταγωνιστικό ρόλο η Μαρία του «Νησιού» ερµηνεύει την ευαίσθητη Φωτεινή Σάντρη χωρίς πλαστικότητα αλλά µε τις απαραίτητες εφηβικές νύξεις. Ο Ευθυµιάδης στέκεται απέναντι στον ήρωά του και τον ενσαρκώνει χωρίς υπερβολές.

Κοσμάς και Μαριέττα

Ο Κοσµάς Φοντούκης στον ρόλο του Κοσµά Αλιµπράντε και η Αµαλία Τσεκούρα ως Μαριέττα του υπηρετικού προσωπικού ξεχωρίζουν για διαφορετικούς λόγους ο καθένας. Ο Φοντούκης δίνει ρεσιτάλ υποκριτικής: ρόλος καθοριστικός στην πλοκή, ο οικείος σοφός της οικογένειας που όλοι θα θέλαµε να έχουµε, είναι και γνώστης µυστικών. Ο ηθοποιός ισορροπεί ανάµεσα στις δύο πλευρές και γοητεύει το κοινό µε την περσόνα του – και την κόµη του. Η Τσεκούρα, κυρίως µε τις φωνητικές της δυνατότητες, µετατρέπει την έντονη κινητικότητα της παράστασης σε µουσική απόλαυση.

Ο υπόλοιπος θίασος

Με τη Θέµιδα Μπαζάκα στον ρόλο της κυρίας Σάντρη να ταιριάζει στη φιγούρα και στον χαρακτήρα της µητέρας της Φωτεινής, η υπόλοιπη διανοµή κινήθηκε στα αναµενόµενα πλαίσια: ο Θεµιστοκλής Πάνου (κύριος Σάντρης), ο Αργύρης Πανταζάρας (Μίµης Σάντρης, αδελφός της Φωτεινής), ο ∆ηµήτρης Μοθωναίος (Τώνης Βρονκίνης) και η Ιωάννα Παππά (Γιούλια Βρονκίνη) υπερασπίζονται τους ρόλους τους σεβόµενοι το πνεύµα της παράστασης και της σκηνοθεσίας.

Η διαχρονική έλξη της Φωτεινής Σάντρη

Στο δίδυμο Ξενόπουλος – Εθνικό αποδίδεται κυρίως η επιτυχία του «Κόκκινου Βράχου». Ονομαεγγύηση για τα νεοελληνικά γράμματα, ο ζακυνθινός συγγραφέας με τα μεγάλα μυθιστορήματα και τις ρομαντικές – με κοινωνικές προεκτάσεις – ιστορίες του αποτελεί διαχρονικό πόλο έλξης και σημείο αναφοράς. Από την άλλη το Εθνικό, που διανύει την πέμπτη χρονιά της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του Γιάννη Χουβαρδά, έχει κερδίσει με τις επιλογές του την εμπιστοσύνη του κοινού. Εναρκτήριο έργο της Νέας Σκηνής, ο «Κόκκινος Βράχος» αποδείχθηκε το απόλυτο sold out. Και είμαστε μόνο στην αρχή.
«Υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που αυτοκτονούν, που πεθαίνουν από έρωτα» έλεγε μια νέα κοπέλα καθώς έφευγε από την παράσταση γοητευμένη από τον μύθο που θέλει τη νεαρή και άβγαλτη Φωτεινή Σάντρη να ερωτεύεται τον πρωτοξάδελφό της και φοβούμενη τις προακαταλήψεις της εποχής να τον αρνείται λόγω συγγένειας. Οταν όμως θα καταλάβει ότι εμπόδια στον έρωτα δεν υπάρχουν, θα είναι αργά: ο Αγγελος Μαρίνης θα έχει ήδη παντρευτεί. Και εκείνη θα πάρει τότε τον δρόμο για τον Κόκκινο Βράχο. Ο κόσμος απέδειξε πόση ανάγκη έχει για έργα με ουσιαστικό κείμενο και λόγο.

Σχολείο

image

 

 

Ο γύρος του κόσμου σε 33 στροφές
ΤΑ ΝΕΑ 3.12.11

Ροκ από την Καμπότζη, φανκ από την Γκάνα, ποπ από το Ιράν; Και όμως τέτοιες μελωδίες όχι μόνο ηχογραφήθηκαν σε σπάνια βινύλια των δεκαετιών ’60 και ’70, αλλά και αποτελούν το Αγιο Δισκοπότηρο για τους φίλους της πιο παράξενης αρχαιολογίας: της μουσικής.

Υπάρχει σκληρό ροκ από την Ινδονησία; Υπάρχει. Σόουλ από την Ακτή του Ελεφαντοστού ή την Αιθιοπία; Επίσης. Η αναζήτησή τους μάλιστα έχει διαστάσεις μικρού φαινομένου, τουλάχιστον σε έναν γαλαξία με ανεξάρτητες δισκογραφικές και εξειδικευμένα sites. Και του οποίου οι κάτοικοι ξέρουν πολύ καλά τι ψάχνουν. «Η λεγόμενη world music δεν είναι μόνο μια ομάδα από το Περού που παίζει αυλό για τουρίστες», έλεγε πρόσφατα ο Αμερικανός Ζακ Χόλτσμαν, που παίζει «καμποτζιανό ροκ» με το συγκρότημα Dengue Fever. «Πλέον βγαίνει από τη λήθη ένα τμήμα της παγκόσμιας μουσικής, ολόκληρο χρυσωρυχείο. Οσοι το εξερευνούν είναι κάτι σαν κυνηγοί, σαν "ανασκαφείς"».

Ο Χόλτσμαν μιλούσε για μουσικούς παραγωγούς, ανεξάρτητες δισκογραφικές ή συλλέκτες που νιώθουν ότι η φαντασία της δυτικής μουσικής στερεύει, που αγαπούν μουσικές όπως η «αιθιοπική τζαζ» του Μουλάτου Αστάτκε από την ταινία «Τσακισμένα λουλούδια» του Τζιμ Τζάρμους ή που απλώς τρελαίνονται να ανακαλύπτουν κρυμμένους θησαυρούς. Οπως ο γερμανός dj Φρανκ Γκόσνερ, που από τη Νέα Υόρκη ξεκίνησε τις μανιώδεις αναζητήσεις του στην Αφρική, όταν βρήκε ένα σπάνιο βινύλιο του γκανέζου μουσικού της φανκ Παξ Νίκολας, θαμμένο στην αποθήκη ενός δισκάδικου στη Φιλαδέλφεια. «Πλέον συνεργάζομαι με ένα μεγάλο δίκτυο τοπικών αντιπροσώπων», εξηγούσε ο Γκόσνερ σε συνέντευξή του. «Βάζουμε διαρκώς αγγελίες στον Τύπο και στο ραδιόφωνο. Για να βρούμε τον δίσκο που ψάχνουμε πρέπει να μιλάμε ασταμάτητα για αυτόν». Οπως ο Γκόσνερ, έτσι και οι περισσότεροι «ανασκαφείς» ταξιδεύουν μόνοι. Δεν φανερώνουν τα μυστικά της μεθόδου τους ή τον επόμενο προορισμό τους, όλοι τους όμως γνωρίζουν ότι το μυστικό της επιτυχίας είναι ένας συνδυασμός διαίσθησης, ευκαιρίας και σωστών επαφών. Εκτός από την Αφρική, στόχος τους είναι και η Ασία, η Μέση Ανατολή, η Λατινική Αμερική και οι δίσκοι που κυκλοφόρησαν εκεί στις χρυσές δεκαετίες του ’60 και του ’70. Ηταν η περίοδος που ο Φέλα Κούτι, βασιλιάς του άφρο-μπιτ, επέστρεψε στη Νιγηρία φορτωμένος με μουσικές του κόσμου. Ή που οι ραδιοφωνικοί σταθμοί των αμερικανικών βάσεων ανά τον κόσμο έπαιζαν δυτική ποπ και ροκ και καθεστώτα σαν του Χαϊλέ Σελασιέ ξέσφιγγαν την κάνουλα των δυτικών επιρροών.

Ολα αυτά δεν ήρθαν χωρίς εκπλήξεις ή εμπόδια. Ο 72χρονος τραγουδιστής από τις Μπαχάμες Φράνκι Ζιβάγκο «έπεσε από τα σύννεφα», σύμφωνα με τον Πάουλο Γκονκαλβές της δισκογραφικής Superfly, όταν του ζητήθηκε να επανεκδώσει το άλμπουμ «The age of flying high». Ετσι πρέπει να ένιωσε και η Orchestre Poly-Rythmo de Cotonou από το Μπενίν, όταν της προτάθηκε συνεργασία με τους Φραντς Φέρντιναντ. Κάποιοι μουσικοί, πάντως, όπως ο ιρανός «ροκάς» Κουρός Γιαγκμαεΐ, δυσκολεύονται να παίξουν ακόμη και στην ίδια τους τη χώρα. Σε περιπτώσεις σαν κι αυτή, η δουλειά των «ανασκαφέων», όπως ο Γκόσνερ, ο Χόλτσμαν ή ο Γκονκαλβές, περιλαμβάνει και κάτι παραπάνω εκτός από την ανακάλυψη του μουσικού: τη διάδοση της τέχνης του.

Σχολείο

Ισμα Μ. Τουλάτου

Η τέχνη της οργής γεννιέται στους δρόµους

Η Ισπανία του ’36, ο γαλλικός Μάης του ’68 και τα γεγονότα της πλατείας Τιανανµέν συναντούν τον κόσµο των κόµικς

ΤΟ ΒΗΜΑ 4.12.11

Η τέχνη της οργής γεννιέται στους δρόµους

Τι σχέση έχει ένας καθολικός συνωµότης του17ου αιώνα µε ένα σύγχρονο κίνηµα διαµαρτυρίας ενάντια στην οικονοµική και κοινωνική ανισότητα; Η περίφηµη µάσκα και τα πόστερ που απεικονίζουν τη µορφή του Γκάι Φοκς, του άγγλου στρατιώτη από το Γιορκ ο οποίος υπήρξε πρωτεργάτης της Συνωµοσίας της Πυρίτιδας, όχι µόνο έχουν πλέον αναδειχθεί στα πιο χαρακτηριστικά «αξεσουάρ» των µελών του κινήµατος «Occupy Wall Street» («Καταλάβετε τη Γουόλ Στριτ») αλλά παρέχουν τον τελευταίο καιρό το ερέθισµα στα διεθνή media να ασχοληθούν γενικότερα µε την τέχνη που εµπνέει το συγκεκριµένο κίνηµα διαµαρτυρίας.
Τα δηµοσιεύµατα συµφωνούν κατ΄αρχάς σε µια κοινή διαπίστωση: το κίνηµα που ξεκίνησε τον περασµένο Σεπτέµβριο από τη Νέα Υόρκη για να επεκταθεί πολύ γρήγορα (ως τα τέλη Νοεµβρίου αριθµούσε 2.668 «αδελφές» κοινότητες σε όλον τον κόσµο) έχει ήδη επιτύχει τον σκοπό του – ανεξαρτήτως του αν θα εξελιχθεί σε µακρόπνοη πολιτική δύναµη ή αν θα εξαφανιστεί µέσα στις επόµενες εβδοµάδες.
Αυτό διότι, όπως σηµειώνει ο βρετανικός «Guardian», κατάφερε να βάλει εκ νέου στις καρδιές των πολιτών τις «κλασικές» κοµµουνιστικές διακηρύξεις περίανισότητας, οικονοµικής αδικίας και ατελειών του καπιταλιστικού µοντέλου και µάλιστα σε µια εποχή που ο υπαρκτός σοσιαλισµός θεωρούνταν όχι απλώς νεκρός αλλά… βαθιά θαµµένος. «Στο πλαίσιο αυτό» γράφει η εφηµερίδα «τα πόστερ που εµπνέονται από το κίνηµα Occupy αποκαλύπτουν χαρακτηριστική πίστη και καθαρότητα η οποία έχει ήδη καταφέρει να αλλάξει τη γλώσσα της πολιτικής».

Η Οκτωβριανή Επανάσταση, η Ισπανία του ‘36, ο γαλλικός Μάης του ‘68 αλλά και τα γεγονότα στην κινεζική πλατεία Τιανανµέν φαίνεται να έχουν επηρεάσει – αλλού έντονα και αλλού χαλαρά – τις αφίσες που χαρακτηρίζονται από εξπρεσιονιστικά γραφικά, δυνατά συνθήµατα και σύγχρονο πνεύµα.
Ωστόσο, σαφώς εντονότερη σύµφωνα µε τις κρίσεις των ειδικών είναι η επίδραση του σύγχρονου κόσµου των κόµικς και των graphic novels (ο όρος χρησιµοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1978).
Η Καµπάνατης Ελευθερίας – σήµα κατατεθέν του Occupy Philly της Φιλαδέλφειας των ΗΠΑ – αλλά και το πρόσωπο της νέας γυναίκας η οποία αντιπροσωπεύει το 99% (από το αντίστοιχο σλόγκαν «Είµαστε το 99%» των µελών του κινήµατος) στην αφίσα του Occupy Portland παραπέµπουν στην αισθητική γνωστών καλλιτεχνών κόµικς όπως οι Αµερικανοί Αρτ Σπίγκελµαν και Τσαρλς Μπερνς. Το φλερτ των «κοµιξάδων» µε το κίνηµα διαγράφεται όλο και πιο έντονο.

Χαρακτηριστική η πρωτοβουλία δεκάδων καταξιωµένων καλλιτεχνών του είδους στο Λος Αντζελες οι οποίοι αποφάσισαν την έκδοση ενός βιβλίου µε δηµιουργίες τους εµπνευσµένες από τα αιτήµατα του «Occupy», το οποίο έχει σκοπό και την οικονοµική του ενίσχυση.
Οι καλλιτέχνες πιστεύουν πως το κίνηµα έχει επηρεάσει τόσο έντονα τον δηµόσιο διάλογο στις ΗΠΑ αλλά και διεθνώς ώστε αξίζει να µείνει στη µνήµη.
«Το βιβλίο αποσκοπεί στην καταγραφή του πάθους και των συναισθηµάτων των διαδηλωτών» δηλώνουν οι εκπρόσωποι των καλλιτεχνών στον αµερικανικό Τύπο. «Θέλουµε µέσα από την τέχνη µας να αφηγηθούµε ιστορίες ανθρώπων οι οποίοι ρισκάρουν κάποιες φορές και τη σωµατική τους ακεραιότητα για µια ιδέα. Ποια είναι αυτή; Πολλά µέσα ενηµέρωσης υποστηρίζουν ότι πρόκειται για κάτι ασαφές και µπερδεµένο αλλά, αν ήταν πραγµατικά τέτοιο, είµαστε σίγουροι ότι δεν θα είχε αποκτήσει αυτή τη δυναµική».

Οι «Μαύροι Πάνθηρες» επιστρέφουν

Μια πιο προωθηµένη διάσταση στο θέµα έδωσε η Μισέλ Ελάµ, πρώην διευθύντρια του Τµήµατος Αφροαµερικανικών Σπουδών τουΠανεπιστηµίου του Στάντφορντ και συγγραφέας του βιβλίου «The Souls of Mixed Folk: Race, Politics and Aesthetics in the New Millennium» («Οι ψυχές των µεικτών λαών: Φυλή, πολιτική και αισθητική στη νέα χιλιετία», εκδόσεις Πανεπιστηµίου Στάντφορντ, 2011), σε πρόσφατη παρέµβασή της στο CNN. Η Ελάµ πιστεύει ότι η τέχνη αποτελεί το σηµαντικότερο ίσως «όχηµα» προώθησης των αιτηµάτων του κινήµατος Occupy. Η ένταξη έργωντης λεγόµενης «τέχνης του δρόµου» – εµπνευσµένης πάντα από το κίνηµα – στιςσυλλογές του Εθνικού Μουσείου Αµερικανικής Ιστορίας αλλά και η οργάνωση παραστάσεων λόγου καιποιητικών αναγνώσεων από την Επιτροπή Τεχνών και Πολιτισµού του Occupy Wall Street στο πάρκο Zuccotti στο Μανχάταν αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγµατα.
Ωστόσο η Ελάµ προχωρεί ένα βήµα παραπέρα εστιάζοντας στην αφίσα µε τίτλο «You are invitedto the Occupation Party» («Είστε καλεσµένοι στο πάρτι της κατάληψης») του Σέπαρντ Φέρι , γνωστού από το πόστερ «Hope» πουδηµιούργησε παλαιότερα για τον αµερικανό πρόεδρο Μπαράκ Οµπάµα . Εν προκειµένωο Φέρι αποτυπώνει τη µορφή µιας Αφροαµερικανής α λα Αντζελα Ντέιβις (η ακτιβίστρια που συνδέθηκε στενά µε το Κοµµουνιστικό Κόµµα των ΗΠΑ), παραπέµποντας ευθέως στο κίνηµα των «Μαύρων Πανθή ρων», το οποίο έδρασε στις δεκαετίες του ‘60 και του ‘70 διεκδικώντας τα δικαιώµατα των µαύρων.

Με τον τρόπο αυτόν ο καλλιτέχνης εντάσσει το κίνη µα Occupy σε ένα ευρύτερο ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο.
∆ύο ράφια και ένας καναπές κάτω από µια σκηνή, η «Τράπεζα Ιδεών» σε µια γωνιά της, και µια ακόµη σειρά ραφιών τα οποία ακόµη παραµένουν άδεια αποτελούν την αυτοσχέδια βιβλιοθήκη του Occupy Londonη οποία λειτουργεί στην πλατεία Finsbury.
Οι τίτλοι βιβλίων που περιέχει είναι προς τοπαρόν λίγοι, αλλά οι διοργανωτές δηλώνουν αισιόδοξοι καθώς είναι ακόµη αρχή, ενώ κατά την εκτίµησή τους η πρωτοβουλία τους γνωρίζει ανάπτυξη σε µια περίοδο που πολλές βιβλιοθήκες της χώρας βρίσκονται αντιµέτωπες µε την προοπτική του λουκέτου. Παράλληλα οι υπεύθυνοι εκφράζουν την ελπίδα πως η δική τους προσπάθεια δεν θα έχει τη µοίρα της αντίστοιχης βιβλιοθήκης του Οccupy Wall Street στο πάρκο Zuccotti.
Σαφώς πιο πλούσια (περίπου 5.000 τίτλοι) η«Βιβλιοθήκη του Λαού» στη Νέα Υόρκη έπεσε θύµα της επιχείρησης «σκούπας»της αστυνοµίας στην κατασκήνωση των διαδηλωτών τις 15 του περασµένου Νοεµβρίου, κατ΄εντολήν του δηµάρχου Μπλούµπεργκ.

Αν και δόθηκαν σαφείς διαβεβαιώσεις στουςδιαδηλωτές ότι τα βιβλία θα τους παραδοθούν τιςεπόµενες ηµέρες, τελικά τουςδόθηκε το 1/3 από αυτά,πολλά από τα οποία, µάλιστα, σε µη χρησιµοποιήσιµη πλέον µορφή.
Το γεγονός προκάλεσε την οργή θεσµών και προσώπων της δηµόσιας ζωής. «Η καταστροφή της βιβλιοθήκης είναι µια προσπάθεια φίµωσης και καταστροφής του κινήµατός µας» δήλωσε µια βιβλιοθηκονόµος, µέλος του Occupy Wall Street.
Mία ακόµη έκφραση συµπαράστασης στους διαδηλωτές είναι η πρωτοβουλία καταξιωµένων µουσικών και συγκροτηµάτων της ροκ σκηνής να κυκλοφορήσουν µια συλλογική δισκογραφική δουλειά µε τίτλο «Occupy this album». Οι αµερικανοί τραγουδοποιοί Ντέιβιντ Κρόσµπι και Τζάκσον Μπράουν, τα ροκ συγκροτήµατα Devo, Third Eye Blind και Yo La Tengo και ο βρετανός τραγουδοποιός Λόιντ Κόουλ είναι µερικοί από τους καλλιτέχνες που συµµετέχουν στο άλµπουµ, η κυκλοφορία του οποίου αναµένεται άµεσα.

Γκάι Φοκς, το σύµβολο

Για ποιον λόγο, άραγε, ο Γκάι Φοκς αποτελεί σύμβολο των διαδηλωτών, περισσότερα από 400 χρόνια μετά τον μαρτυρικό του θάνατο; Μια σύντομη καταγραφή της δραστηριότητάς του απαντά στο ερώτημα. Πρωτεργάτης της Συνωμοσίας της Πυρίτιδας η οποία οργανώθηκε από μια μερίδα καθολικών το 1605 με στόχο την ανατίναξη του Βρετανικού Κοινοβουλίου και τον θάνατο του βασιλιά Ιακώβου Α’, προδόθηκε, συνελήφθη και βασανίστηκε φρικτά προτού καταδικαστεί σε θάνατο με αγχόνη και σε διαμελισμό.

Σε ανάμνηση της αποτυχημένης απόπειρας του Γκάι Φοκς να ανατινάξει το κοινοβούλιο, στην Αγγλία και σε άλλες χώρες η 5η Νοεμβρίου εορτάζεται ως «Νύχτα του Γκάι Φοκς» με πυροτεχνήματα και κάψιμο ενός ομοιώματος του συνωμότη.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, και πάλι στην Αγγλία, ο εικαστικός Ντέιβιντ Λόιντ και ο συγγραφέας Αλαν Μουρ δημιούργησαν το graphic novel «V for Vendetta» (από όπου και η ομότιτλη ταινία) με θέμα έναν μασκοφόρο επαναστάτη ο οποίος μάχεται μια μελλοντική φασιστική κυβέρνηση της χώρας. Ο Λόιντ πρότεινε να φορά ο βασικός ήρωας ένα κοστούμι α λα Γκάι Φοκς.
«Δεν πρέπει να καίμε ομοιώματά του την 5η Νοεμβρίου αλλά να γιορτάζουμε την προσπάθειά του να κάψει το κοινοβούλιο» έγραφε ο Λόιντ το 1983. Αυτή η προσέγγιση μετέτρεψε τη μορφή του «προδότη» Γκάι Φοκς σε σύμβολο αντίστασης εναντίον ενός άδικου κράτους.

Σχολείο

ΡimageΕΚΟΡ ΜΕ 60 ΧΡΟΝΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΑΓΚΑΘΑ ΚΡΙΣΤΙ
Μια ζωή… «Ποντικοπαγίδα»

Του Χρήστου Ν.Ε. Ιερείδη, ΤΑ ΝΕΑ 30.11.11

Διαχρονικό. Πώς αλλιώς μπορεί να χαρακτηριστεί ένα έργο που παίζεται αδιάκοπα επί έξι δεκαετίες και την περασμένη Παρασκευή συμπλήρωσε 24.587 παραστάσεις, ρεκόρ που το καθιστά το μακροβιότερο στην ιστορία του παγκόσμιου θεάτρου. Ο λόγος για τη θρυλική «Ποντικοπαγίδα» της Αγκαθα Κρίστι.

Το αριστουργηματικό αστυνομικό μυθιστόρημα παίζεται με αμείωτη επιτυχία και θεωρείται από τα αξιοθέατα του Λονδίνου μαζί με το Μπάκιγχαμ και τον Μπιγκ Μπεν. Με αφορμή τα 60χρονα του έργου προγραμματίζεται παράλληλο ανέβασμα σε άλλες 60 πόλεις παγκοσμίως, από την Κίνα έως τη Βενεζουέλα.

Και να σκεφτεί κανείς πως η ίδια η συγγραφέας στο πρώτο – θεατρικό – ανέβασμα της «Ποντικοπαγίδας» είχε προβλέψει ότι το έργο δεν θα παιζόταν περισσότερο από τέσσερις μήνες. Χρόνια αργότερα η Αγκαθα Κρίστι απέδωσε τη συνεχιζόμενη επιτυχία του στο γεγονός πως «υπάρχει κάτι σε αυτό το έργο σχεδόν προσωπικό για τον θεατή».

Το λιγότερο γνωστό είναι πως η «Ποντικοπαγίδα» ξεκίνησε από τις ραδιοσυχνότητες. Το έργο της αποκαλούμενης «βασίλισσας του εγκλήματος» αρχικώς βγήκε στον αέρα ως μίνι ραδιοφωνική σειρά μυστηρίου στις 30 Μαΐου του 1947 από το BBC. Η Αγκαθα Κρίστι έγραψε το έργο «Τρία τυφλά ποντικάκια» (αρχικά) ως δώρο του βρετανικού ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού για τα 80άχρονα της βασίλισσας Μαίρης, γιαγιάς της Ελισάβετ, και βασιζόταν σε πραγματικό περιστατικό: στον θάνατο ενός αγοριού, του Ντένις Ο’ Νιλ, που το είχε υιοθετήσει ένα ζευγάρι αγροτών το 1945.

Αργότερα, η Κρίστι προσέθεσε στην ιστορία και της έδωσε θεατρική ολοκληρωμένη – σε τρεις πράξεις – μορφή. Για πρώτη φορά το θεατρικό ανέβηκε σε Νότιγχαμ, Λίβερπουλ, Νιουκάστλ, Μπέρμιγχαμ, για να καταλήξει στο θέατρο «Ambassadors» του Γουέστ Εντ, στο Λονδίνο (κι από κει στο «St. Martins Theatre», στις 25 Νοεμβρίου 1952, ως «Ποντικοπαγίδα» πια. Τη χρονιά που στέφθηκε βασίλισσα η Ελισάβετ βραβεύτηκε ως Μπλανς Ντιμπουά στο «Λεωφορείο ο πόθος» η Βίβιαν Λι και πέθανε ο Στάλιν.

Στην Ελλάδα η «Ποντικοπαγίδα» μετρά ένδεκα παραγωγές (επαγγελματικές και ερασιτεχνικές) από τη δεκαετία του ’60 έως σήμερα. Το πρώτο ανέβασμα έγινε από τον θίασο Δημήτρη Παπαμιχαήλ σε μετάφραση Δέσπως Διαμαντίδου από το ΔΗΠΕΘΕ Λαμίας (στο πλαίσιο περιοδείας).

Στο έργο, πέντε άντρες και δύο γυναίκες βρίσκονται σε μια εξοχική πανσιόν, στο Μόνσκουελ Μάνορ, που το διευθύνει ένα νεαρό ζευγάρι, η Μόλι και ο Τζάιλς Ντέιβις, για να περάσουν λίγες μέρες ξενοιασιάς μέσα στον χειμώνα. Γρήγορα, όμως, διαπιστώνουν πως ανάμεσά τους έχει παρεισφρήσει ένας στυγερός δολοφόνος, που ήδη έχει σκοτώσει κάποιον στο Λονδίνο. Η μις Λάιον είναι το πρώτο του θύμα στον ξενώνα, όπου αργά και μεθοδικά καταστρώνει ένα δολοφονικό σχέδιο και για τους υπόλοιπους ενοίκους. Ξεσπά χιονοθύελλα και το χιόνι που πέφτει ακατάπαυστα δημιουργεί γύρω από τους εγκλωβισμένους στην πανσιόν ένα αδιαπέραστο κλοιό, που ευνοεί τα σκοτεινά σχέδια του δολοφόνου. Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει. Ο αστυνόμος Τρότερ (ρόλος που πρωτοερμήνευσε ο σκηνοθέτης του «Γκάντι», σερ Ρίτσαρντ Ατέμπορο) δοκιμάζει ένα σωρό τεχνάσματα προκειμένου να τον παγιδεύσει, μα ο δολοφόνος καταφέρνει να ξεγλιστρά.

Σχολείο

Ηλιακή μεταφυσική

Β. Καλαμάρας, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 9.8.11

Ο παγανιστής Οδυσσέας Ελύτης κοίταζε λοξά το χριστιανισμό, εκεί όπου τελούνται οι πιο μεγάλες γιορτές και τα πιο μεγάλα πένθη, με τη μικροκλίμακα της αιγαιοπελαγίτικης αρχιτεκτονικής. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τη φωτογραφία με ναυτικό παλτό και κασκέτο, ενώ στο φόντο η Παναγιά η Θαλασσινή, χτισμένη στην Πλακούρα της Χώρας της Ανδρου, είναι σαν να ίπταται κολυμπώντας στην αφρισμένη θάλασσα;

Μία από τις τελευταίες επιθυμίες του ποιητή προς τη σύντροφό του, Ιουλίτα Ηλιοπούλου, είχε το σχήμα και το χρώμα μιας κυκλαδίτικης εκκλησίας, κατάντικρυ του μανιασμένου πελάγους, αφού Κυκλάδες χωρίς βοριάδες ανήκουν στη γεωγραφία του ανύπαρκτου. Στην ουσία, ο παγανιστής είχε ζητήσει να χτίσουν ένα θυσιαστήριο μέσα σε ένα κατάλευκο κτίσμα για να προσεύχονται στη μνήμη του χοϊκού της ηλιακής μεταφυσικής. Η σκέψη του Ελύτη κρατούσε από το δήλιον φως, όταν το κοιτάς, αμέσως μετά το αποστρέφεσαι, κι αυτό συστρέφεται εντός σου σαν δίνη δημιουργικού σκότους.

Ο άγγελος του ποιητή που τοποθετήθηκε πάνω από την είσοδο της λευκής φτερούγας, που είναι το ξωκλήσι στον άνεμο της Σικίνου, ένα όνομα γεμάτο μουσική ώς τα όρια, όπου ο λόγος υποχωρεί, για να δώσει τη θέση στο τελετουργικό μουρμουρητό των κυμάτων. «Παρθένω Σικινίω Οδυσσέας Ελύτης ανέθηκε», γράφει η πλάκα που εντοιχίσθηκε στην Παναγία Παντοχαρά.

Τα θυρανοίξια -τι ωραία λέξη!- χειρονόμησαν προς τα ουράνια, καλώντας το φάσμα του Οδυσσέα Ελύτη να πάρει σάρκα και οστά μέσα στα ανοιχτά μάτια, εκεί όπου πέφτει το φως, αφήνοντας στο πίσω μέρος του μυαλού ένα πολύχρωμο θέατρο σκιών. Με τα χρώματα του φρύγανου, της καυτής πέτρας, του αφρίζοντος πελάγου και του ασβέστη. Κάποιος, ο πιο τρελός της παρέας, είδε τον ποιητή να περπατάει με πληγωμένα γόνατα, άκουσε να σέρνει τα βήματά του καθώς ανέβαινε από τα βράχια προς το τάμα του.
Ολοι πίστεψαν τον τρελό.

Σχολείο

«Είμαι η υπ΄ αριθμόν ένα μεγαλοφυΐα της εποχής μας»

Ρούλα Γεωργακοπούλου, TA NEA 8/5/10

clip_image0013

ΑΝ ΚΑΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΟΤΑΝ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ
«ΤΥΧΑΙΟΥ», Ο ΣΑΛΒΑΔΟΡ ΝΤΑΛΙ ΔΕΝ ΑΦΗΣΕ ΤΙΠΟΤΑ ΣΤΗΝ
ΤΥΧΗ, ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΧΙ ΣΕ Ο,ΤΙ ΑΦΟΡΟΥΣΕ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ
ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΟΦΗΜΙΑ ΤΗΣ «ΜΕΓΑΛΟΦΥΪΑΣ» ΤΟΥ

Ηξερε ο Νταλί πως η εκκεντρική ζωή του θα γινόταν φύλλο και φτερό και η διαστροφική καθημερινότητά του θα ερμηνευόταν με τρόπους που ο ίδιος διόλου δεν θα ενέκρινε. Από νωρίς είχε την προνοητικότητα να στρωθεί και να γράψει αυτοβιογραφικού τύπου βιβλία που θα έδιναν στους ενδιαφερομένους τα κατάλληλα «κλειδιά» για το έργο του και στους περίεργους μια ακόμη αφορμή για να σκανδαλιστούν, συντηρώντας έτσι εσαεί τον μύθο του χαρισματικού ταραξία.

Κι αν ο Νταλί με αυτόν τον τρόπο εξασφάλισε τη μετά θάνατον ζωή του, για τον σύγχρονο αναγνώστη τα δυο αυτοβιογραφικά του βιβλία Το ημερολόγιο μιας μεγαλοφυΐας και Η απόκρυφη ζωή μου συν το μοναδικό του μυθιστόρημα Κρυμμένα πρόσωπα (όλα από τις Εκδόσεις Εξάντας), αποτελούν έναν ακόμη γρίφο. Να τα διαβάσει με την αυστηρότητα ενός μελετητή ή να τα λογαριάσει ως μια σατανική παγίδα του μετρ με την μπροκάρ ρόμπα και τα τσιγκελωτά μουστάκια;
Κατά την ταπεινή μου άποψη, ο καθένας έχει το ελεύθερο να παίξει όπως νομίζει με το συγγραφικό έργο του Νταλί, αρκεί να μην αποκλείσει από την ανάγνωση το χιούμορ, τη μεγαλύτερη εφεύρεση του υπερρεαλισμού και των συναφών καλλιτεχνικών κινημάτων.

Αρξασθε…
«Πέθανέ με, αγάπη μου»
Το 1942, ενώ βρισκόταν ακόμη στην Αμερική, εξέδωσε το πρώτο αυτοβιογραφικό βιβλίο του Η απόκρυφη ζωή μου, όπου ξεκαθαρίζει τους λογαριασμούς του με τη «λογική» φτιάχνοντας τις δικές του συνταγές για την υπερρεαλιστική κουζίνα. «Αν απεχθάνομαι το σπανάκι είναι γιατί είναι άμορφο όπως η ελευθερία. Το αντίθετο του σπανακιού είναι οι πανοπλίες. Τρελαίνομαι να τρώω πανοπλίες και ιδίως μικρές πανοπλίες», γράφει, υπαινισσόμενος τα οστρακοειδή.

Ταυτόχρονα ξεκαθαρίζει τα όρια της ζωγραφικής του από τον ακαδημαϊσμό των άλλων και διηγείται πώς προσπάθησε να καπαρώσει την (εικαστική) ανακάλυψη του ασυνείδητου. Το χάι λάιτ της αυτοβιογραφίας, αυτό που τρέλανε τους Αμερικανούς και εκτόξευσε τις πωλήσεις του βιβλίου σε ύψη δυσθεώρητα, είναι πάντως οι περιγραφές των πρώτων του σεξουαλικών επαφών με τη Γκαλά. «Εριξα πίσω το κεφάλι της Γκαλά τραβώντας την απ΄ τα μαλλιά και την διάταξα υστερικά:

– Πείτε μου τώρα τι θέλετε να σας κάνω. Πείτε το μου όμως αργά, κοιτάζοντάς με στα μάτια, με τις πιο βίαιες, τις πιο άγρια άσεμνες λέξεις, που θα μας κάνουν και τους δυο να ντραπούμε αφόρητα! Ετοιμαζόμουν να επωφεληθώ απ΄ όλες τις λεπτομέρειες αυτής της αποκάλυψης, να τρίψω τα μάτια μου για να δω καλύτερα, για να νιώσω καλύτερα πως πεθαίνω από πόθο. Τότε η Γκαλά, που το πρόσωπό της είχε πάρει την ομορφότερη έκφραση που μπόρεσε ποτέ να έχει ανθρώπινο πρόσωπο, μου έδωσε να καταλάβω πως δεν θα αφήναμε τίποτα που να μην κάνουμε. Τη στιγμή εκείνη, το ερωτικό μου πάθος έφτασε στα όρια της μανίας κι επανέλαβα για μια ακόμη φορά:

– Τι θέ-λε-τε να σας κά-νω;
Η έκφραση του προσώπου της άλλαξε κι έγινε σκληρή και τυραννική.
– Θέλω να με πεθάνετε!» Ενώ παρακάτω εξηγεί τις προθέσεις του ως εξής: «Στο βιβλίο αυτό δεν θα υπάρξει παρά ένα μόνο ζωντανό σφάγιο κι αυτό θα ΄μαι εγώ. Δεν το κάνω ούτε από σαδισμό, ούτε από μαζοχισμό, αλλά από ναρκισσισμό. Είχα μόλις δει τη Γκαλά να γδέρνεται ζωντανή μπροστά μου. Και μου φαινόταν πιο όμορφη, πιο αλαζονική, πιο περήφανη».

Τρελός τρελός, κόσμος

Σχεδόν παράλληλα με την Απόκρυφη ζωή ο Νταλί δουλεύει σκληρά για να ολοκληρώσει ένα (το μοναδικό του) μυθιστόρημα με θέμα τον πόλεμο και τα μεθεόρτιά του μέσα από σουρεαλιστικό κάτοπτρο. Είναι τα Κρυμμένα πρόσωπα. Αντίθετα με την αυτοβιογραφία του, η οποία λόγω του σεξουαλικού της περιεχομένου γνώρισε τη φρανκική λογοκρισία, το μυθιστόρημα ενίσχυσε τις φήμες ότι αυτός ο ακόρεστος Νταλί δεν έχει αποφασίσει ακόμη σε ποια τέχνη θέλει να διαπρέψει. Η άποψη αυτή δεν ήταν διόλου αστήρικτη, αφού ο Νταλί δεν εγκατέλειψε ποτέ την επιθυμία του να γίνει συγγραφέας.

«Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΠΟΡΔΙΖΕΙΝ»

Τ ο 1952 ο Νταλί εγκαταλείπει την ακαδημαϊκή φόρμα της αυτοβιογραφίας προκρίνοντας την ημερολογιακή αφήγηση ως πιο κατάλληλη για να αναφερθεί στην ασυνήθιστη καθημερινότητά του. «Είμαι η υπ΄ αριθμόν ένα μεγαλοφυΐα της εποχής μας» ομολογεί στον πρόλογο, ενώ λίγο παρακάτω εξηγεί την ακατανίκητη έλξη που ασκεί πάνω του ο αγκυλωτός σταυρός. «Ποτέ μου δεν είχα υποψιαστεί τη συγκίνηση που μπορούσε και προκαλούσε αυτός ο σταυρός. Μου είχε γίνει έμμονη ιδέα σε τέτοιο βαθμό, που ταύτισα το παραλήρημά μου με την προσωπικότητα του Χίτλερ, ο οποίος μου εμφανιζόταν πάντα σαν γυναίκα. (…)

Ημουν βαθιά γοητευμένος από την τρυφερή και ευτραφή πλάτη του Αδόλφου έτσι όπως ήταν πάντα τόσο όμορφα ζωσμένη μέσα στη στολή του. (…) Ηταν μια συγκίνηση πολύ σπάνια, που δεν ένιωθα ούτε όταν έκανα έρωτα». Προϊόντος του χρόνου ο Νταλί καταλήγει σε ένα πρόγραμμα ζωής που θα του εξασφάλιζε υγεία και χρήμα. «Αποφάσισα να σταματήσω να πίνω εντελώς και να φροντίζω τον εαυτό μου μέχρι μανίας.

Τα ημερολόγια κλείνουν με την ξεκαρδιστική πραγματεία του Νταλί για την Τέχνη του πορδίζειν, ή το εγχειρίδιο του ύπουλου πυροβολικού και την κατηγοριοποίηση της πορδής απ΄ όπου αντιγράφω τα περί της παρθενικής τοιαύτης: «Λέγεται ότι οι πιο θελκτικές και σπάνιες πορδές φύονται μόνον στους τρυφερούς κώλους των παρθένων της Νήσου των Αμαζόνων. Ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχουν πουθενά αλλού τόσο εύγευστες και αρωματικές πορδές».

Μια ζωή σε θυμάμαι να ξεφεύγεις…

O Salvador Felip Jacint Dali Domenech σε ηλικία δεκαπέντε ετών έχασε την υποστηρικτική και φιλότεχνη μητέρα του και αναγκάστηκε να αποκηρύξει τον άξεστο (και πάμπλουτο) πατέρα του, ο οποίος παντρεύτηκε αμέσως την αδελφή της. Ο κυβισμός, το φλερτ με τον ντανταϊσμό και οι σπουδές στη ζωγραφική τον παρηγόρησαν για ένα μικρό διάστημα και έφεραν στον δρόμο του προσωπικότητες της αριστερής διανόησης όπως τον Λόρκα και τον Μπουνιουέλ, ο συγκρουσιακός χαρακτήρας του όμως δεν τον κράτησε για πολύ στην ακαδημαϊκή καλλιτεχνική κοινότητα της Μαδρίτης.

Εβρισε τους δασκάλους του, πέταξε τα καβαλέτα του και πήγε στο, «κατεχόμενο» από τον Πάμπλο Πικάσο, Παρίσι. Παρά τη βαριά σκιά του μεγάλου μετρ, ο μικρός Νταλί έστελνε στη Βαρκελώνη έργα που αναστάτωναν τους κριτικούς και προκαλούσαν διχαστικές συζητήσεις στο φιλότεχνο κοινό της Ισπανίας. Κι ύστερα ήρθε η συνεργασία με τον Μπουνιουέλ στον «Ανδαλουσιανό σκύλο». Ο Νταλί αρπάζει την ευκαιρία να γράψει ένα σενάριο-μανιφέστο για τον υπερρεαλισμό και να βάλει σοβαρή υποψηφιότητα για τον θρόνο του Μπρετόν, πράγμα που ο αδιαμφισβήτητος Πάπας του κινήματος δεν θα του συγχωρήσει ποτέ.

Φιλία με τον Φράνκο
Την ίδια εποχή, η τύχη (και το γυναικείο ένστικτο) οδηγούν στον δρόμο του τη Ρωσίδα Ελένα Ντμτρίεβνα Ντελούβινα Ντιακόνοβα, περισσότερο γνωστή ως Γκαλά (Γαλάτεια) και έτσι ο σεξουαλικά αταξίδευτος Νταλί ανακαλύπτει την τεστοστερόνη και τις ΗΠΑ στις οποίες γίνεται δεκτός σαν προφήτης του υπερρεαλισμού.

Και ενώ οι Αμερικανοί συνωθούνται στις εκθέσεις του και τον «χρυσώνουν» από την κορφή ώς τα νύχια, οι Ευρωπαίοι ομοϊδεάτες του και συγκεκριμένα ο Αντρέ Μπρετόν τον διαγράφει από το (αριστερό) υπερρεαλιστικό κίνημα κατηγορώντας τον, όχι άδικα, για προκλητικά κολλητιλίκια με το φασιστικό καθεστώς του Φράνκο. Ο Νταλί απαντάει με τη φράση «ο υπερρεαλισμός είμαι εγώ» και ο Μπρετόν επιστρέφει τη φιλοφρόνηση αναγραμματίζοντας το όνομα του Νταλί σε «Αvida dollars» (άπληστος για δολάρια).

Οι Αμερικανοί έκαναν τα στραβά μάτια όσον αφορά το φρανκικό παρελθόν του Νταλί και φιλοξένησαν τον καλλιτέχνη σε όλη τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ετσι η Γκαλά έζησε το αμερικανικό όνειρο και ο Νταλί έκανε μια μικρή αλλά σημαντική συνεργασία με την εταιρεία Disney στο κινούμενο σχέδιο Destino.

Επιστρέφει στα πάτρια και παρά τη γενική κατακραυγή συνεχίζει να τιμά την παλιά του φιλία με τον Φράνκο. Το 1982, ενώ ο βασιλιάς Χουάν Κάρλος τον έχει μόλις ονομάσει μαρκήσιο, πεθαίνει η Γκαλά και ο Νταλί αποπειράται να αυτοκτονήσει. Εζησε άλλα επτά χρόνια και άφησε τον μάταιο τούτο κόσμο στις 23 Ιανουαρίου 1989, στο Φιγέρας, τη γενέθλια πόλη του, έπειτα από καρδιακό επεισόδιο.

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: