Αρχική > νέες τεχνολογίες > Τεχνοφοβία και πολιτισμός της βαρβαρότητας (β)

Τεχνοφοβία και πολιτισμός της βαρβαρότητας (β)

imageΤου Νίκου Τσούλια

Η όλη συζήτηση για το προκείμενο θέμα μας μπορεί να αποδραματοποιηθεί. Μήπως, δηλαδή, όλοι αυτοί οι κραδασμοί είναι ένα αναπόφευκτο σύμπτωμα που εμφανίζεται κάθε φορά στην ιστορία του ανθρώπου σε εποχές μετάβασης και γοργής ανάδειξης του «καινούργιου», του όποιου «καινούργιου»; Θα μπορούσε να προσεγγιστεί το όλο θέμα και έτσι, αλλά αυτό δεν αναιρεί την έννοια της ξεχωριστής περίπτωσης ή και ακόμα τη σημασία εντυπωσιακού ενδεχομένου. Και κάτι τέτοιο σημαίνει ότι όσοι έχουν αντιρρήσεις στα τεχνολογικά μελλούμενα και παρόντα δεν είναι εξ ορισμού κάποιοι σύγχρονοι «Λουδίτες», δεν είναι όσοι δεν θα περιλαμβάνονται σ’ αυτές τις εξελίξεις. Τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα. Η αυγή της βιομηχανικής εποχής δεν προκαλούσε μόνο κάποιους φόβους από τον κόσμο των μηχανών. Κουβαλούσε μαζί της ένα συλλογικό όραμα, μια ευρεία προσδοκία, την κοινωνία της αφθονίας. Και αυτό το συλλογικό όνειρο ενσωμάτωνε κάθε είδους αντίρρηση.

Τώρα η αυγή της τεχνολογικής εποχής δεν υπόσχεται, δεν επισύρει κάποια μορφή ευτυχίας. Και το δηλώνει… Τώρα η τεχνολογική εποχή αφορμώμενη από τα ερείπια της βιομηχανικής περιόδου ξεφτάει το νήμα της ανθρώπινης ιστορίας με κάποιον αντίστροφο τρόπο. Εκκινεί από το γεγονός ότι ο μαζικός πολιτισμός της βιομηχανικής εποχής απέτυχε να δημιουργήσει μια πραγματικότητα που να περιλαμβάνει όλους τους ανθρώπους και υφαίνει στους αργαλειούς των «τσιπς» την εικονική πραγματικότητα που θα τη γεύονται οι παντός είδους αποδέκτες των τερματικών «αντ’ αυτής»· της μιας και αδιαίρετης πραγματικότητας.

Οι σκιές των μοναχικών ανθρώπων θα κινούνται στα απέραντα πεδία των προσομοιώσεων συνθέτοντας τα σχήματα των ομοιόμορφων φαντασιώσεων, του κοινού και ανούσιου ονείρου, του ονείρου που θα έχει χάσει την ψυχή του, που δε θα συνδέεται με τις κρυφές χαρές και τις μύχιες επιθυμίες μας, που θα είναι κίβδηλο και ασυνεχές καθ’ ό,τι εικονικό… Το συναίσθημα θα ξεπηδάει μέσα από τις τεχνικές της μίξης εικόνων και ειδώλων, μέσα από τα απροσδιόριστα σύνορά τους, από την αβεβαιότητα των σχέσεων του είναι και του μη είναι. Η «χαρά» θα είναι στα χέρια μας, φτάνει να την πληκτρολογήσουμε και να την απεικονίσουμε στην οθόνη μας: έρωτας με την Κλώντια Σίφφερ, παιχνιδάκια με ηθοποιούς και τοπ μόντελς, ανάλαφρες συζητήσεις με διανοούμενους, καταστροφή του όποιου κακού θεωρούμε εμείς ως κακό (Τούρκους, Σκοπιανούς, πολιτικούς αντιπάλους, ιδεολογικούς εχθρούς, ενοχλητικούς διαφορετικούς και αποκλίνοντες, γείτονες…), μίξη της παιδικής μας εστίας με το Παρίσι ή με το Μανχάταν, κατασκευή φαντασιακών χώρων πέραν των ορίων της φαντασίας μας.

Η συνείδησή μας θα είναι σχεδόν εφησυχασμένη από την πληρότητά μας επί του πεδίου του φαίνεσθαι. Το ηθικό και το ωφέλιμο θα πηγαίνουν «χέρι – χέρι» στα οιονεί γεγονότα της απόλυτης επιλογής μας, εκεί όπου η ανείπωτη επιθυμία μας θα «βιώνεται» πριν ακόμα μορφοποιηθεί από εμάς. Η σκέψη μας θα είναι τελείως … απελευθερωμένη, αλλά θα είναι χειραγωγημένη και αλλοτριωμένη. Δεν θα μας βασανίζει με το «αν μπορεί» ή με το «αν πρέπει» να γίνει το άλφα ή το βήτα, δεν θα θέτει συνεχώς αναπάντητα ερωτήματα, αλλά θα γεύεται όλες τις απαντήσεις ακόμα και σε όσες δεν έχουμε θέσει ερωτήματα. Όλα τα πράγματα θα σερφάρουν στον κυβερνοχώρο και αυτός θα είναι στα ακροδάκτυλά μας, στο P.C., ανάμεσα στο υπαρκτό και στο ανύπαρκτο. Δεν θα είναι η θρησκεία το όπιο των λαών – κατά τη γνωστή ρήση – αλλά το τεχνολογικό τοπίο, το οποίο θα γίνει ο νέος λατρευτικός τόπος.

Τα νευρωνικά δίκτυα ωθούν την τεχνητή νοημοσύνη σε όλο και πιο πολύπλοκες δομές. Η τεχνολογική ευφυΐα με τη συνέργεια της νανομηχανικής φιλοδοξεί να λύσει τους περιορισμούς του ανθρώπινου στοχασμού. Η ρομποτική αναπτύσσει το δικό της απέραντο κόσμο των ομοιόμορφων και έξυπνων μηχανών. Τα πεπειραμένα συστήματα (expert systems) και οι συνδυαστικοί χώροι των υπολογιστών των όλο και πιο νέων γενιών θα μπορούν να εκφέρουν γνώμη, να προτείνουν, να συμβουλεύσουν. Μια ατέλειωτη εργαλειομηχανή με νοητικές δυνατότητες θα δώσει άλλη ποιότητα και δυναμική στα βαριά και «κουτή» τεχνόσφαιρα της βιομηχανικής ιστορικής φάσης. Ως προς τι λοιπόν οι ενστάσεις και οι φόβοι; Οι θεωρητικοί μάλιστα του απόλυτου τεχνολογικού πολιτισμού θέτουν το όλο ζήτημα σε μια απλή βάση: αφού η τεχνολογική εξέλιξη είναι μια νομοτελειακή πορεία, γιατί να μη συμβιβαστούμε με αυτή την προοπτική σε μια λογική προσαρμογής μας ή έστω μια στοιχειώδους εκλογίκευσή της;

Αλλά και η άλλη πλευρά έχει άλλες αφετηρίες και άλλους στόχους, δεν εντοπίζει τη σύγκρουση στο επιμέρους αλλά στο κύριο πεδίο της διαμάχης. Τι είδους εκλογίκευση μπορεί να γίνει σε έναν πολιτισμό που χωρίζει τους ανθρώπους σε όλο και μεγαλύτερες διαφορές; που τεμαχίζει την κοινωνία όπως στη φουτουριστική μεγάλη – πόλη “Metropolis” σε «"managers" live in luxurious skyscrapers and the workers live and toil underground». Θα συζητηθεί το πραγματικό περιεχόμενο και η έννοια της προόδου; Θα αναρωτηθούμε στο πώς από την «πρόοδο» κάποιων τεχνολογικά εξελιγμένων χωρών στήθηκαν το Άουσβιτς και το Νταχάου; Θα τεθούν στο «τραπέζι του διαλόγου» τα μεγάλα προβλήματα της ανθρωπότητας; Η ιστορία θα υφαίνει το νήμα της με «αδράχτι» την τεχνολογική και εικονική εικόνα; Και τι θα γίνει με την πείνα, τη φτώχεια, τους πολέμους, το ρατσισμό; Θα παραμένουν ως νομοτελειακά και αναπόφευκτα συμπτώματα της πραγματικής πραγματικότητας;

Ο φόβος, λοιπόν, δεν είναι κυρίως γι’ αυτή καθαυτή την τεχνολογία. Είναι φόβος απέναντι στην εξουσία της βαρβαρότητας και στη χαύνωση της τεχνολογικής ευδαιμονίας. Είναι ο φόβος απέναντι στο μέρος του «εαυτού μας» που όχι μόνο δεν έχει στα ζητούμενα τον εξανθρωπισμό του πολιτισμού μας, αλλά επιδιώκει την εκμετάλλευση και τη χειραγώγηση του μεγάλου μέρους της ανθρωπότητας και εντάσσει την τεχνολογική πανοπλία σε αυτό το σκοπό.

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: