Αρχική > αποδελτιώσεις > Μιλώντας στο γιο μου για την ηθική και την ελευθερία

Μιλώντας στο γιο μου για την ηθική και την ελευθερία

imageΣαβατέρ, Φ. (2009),

Μιλώντας στο γιο μου για
την ηθική και την ελευθερία
,

Αθήνα: Πατάκης.

[Οι αποδελτιώσεις δεν αντικαθιστούν το διάβασμα των βιβλίων, αντίθετα το κεντρίζουν. Προσφέρονται ως πρόταση μελέτης του σχετικού βιβλίου και για διευκόλυνση στη δική σας αποδελτίωση. Ο χρόνος γι’ αυτούς που διαβάζουν έχει … άλλη αξία.
Θεωρώ πως κάθε διάβασμα βιβλίου απαιτεί κορφολόγημα του κειμένου για καλύτερη μελέτη και για βιβλιογραφική χρήση]

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

Από το σημείωμα του συγγραφέα

«Τι δεν είναι αυτό το βιβλίο: δεν είναι εγχειρίδιο Hθικής για μαθητές λυκείου, δεν περιέχει πληροφορίες για τους σπουδαιότερους συγγραφείς και τις σημαντικότερες τάσεις της ηθικής θεωρίας μέσα στους αιώνες, ούτε πρόκειται για συνταγολόγιο ηθικοπλαστικών απαντήσεων στα καθημερινά προβλήματα που βρίσκει κανείς στις εφημερίδες και συναντά στο δρόμο… Αυτό το βιβλίο είναι ένα βιβλίο!
Προσωπικό και υποκειμενικό, όπως η σχέση που ενώνει έναν πατέρα με το γιο του• οικουμενικό, όπως η σχέση γονιού και παιδιού, η πιο συχνή και αναπόφευκτη απ’ όλες τις σχέσεις. Είναι σχεδιασμένο και γραμμένο για να το διαβάζουν οι έφηβοι: πιθανόν να έχει να διδάξει πολύ λίγα στους δασκάλους τους.
Στόχος του δεν είναι να κατασκευάσει πολίτες που να σκέφτονται «καλά» (και βέβαια, σε καμιά περίπτωση πολίτες που να σκέφτονται άσχημα), αλλά να ενθαρρύνει την εξέλιξή τους σε ανθρώπους που θα σκέφτονται ελεύθερα».

Παρουσίαση του συγγραφέα

Γεννημένος το 1947, ο Φερνάντο Σαβατέρ θεωρείται σήμερα ένας από τους σημαντικότερους Ισπανούς στοχαστές. Είναι καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Κομπλουτένσε της Μαδρίτης. Έχει γράψει φιλοσοφικά, λογοτεχνικά και πολιτικά δοκίμια, αφηγήματα και θεατρικά έργα. Το βιβλίο του Μιλώντας στο γιο μου για την Ηθική και την Ελευθερία έχει μεταφραστεί με μεγάλη επιτυχία σε περισσότερες από 20 γλώσσες.

Αποδελτίωση

… ότι η φωτιά άλλες φορές ζεσταίνει και άλλες καίει, καθώς και ότι το νερό μπορεί να μας διώξει τη δίψα αλλά και να μας πνίξει. 26

  • Το κακό μοιάζει ενίοτε να γίνεται λίγο ως πολύ καλό, ενώ το καλό εμφανίζεται με την εικόνα του κακού. 27

Όσο βιολογικά ή πολιτισμικά προγραμματισμένοι και να είμαστε, οι άνθρωποι μπορούμε πάντα να επιλέξουμε τελικά κάτι που δε θα είναι στο πρόγραμμα – τουλάχιστον δε θα είναι εντελώς. 34

Αυτή τη γνώση της ζωής, ή την τέχνη της ζωής αν προτιμάς, είναι που ονομάζουν ηθική. 38

Ε. Φρομ, Ο άνθρωπος για τον εαυτό του: «Στην τέχνη του ζην, ο άνθρωπος είναι ταυτόχρονα ο καλλιτέχνης και το αντικείμενο της τέχνης τους, είναι ο γλύπτης και το μάρμαρο, ο γιατρός και ο ασθενής».

Ελευθερία είναι να αποφασίζεις, αλλά και να έχεις συνείδηση του ότι αποφασίζεις. 59

Ζαν Πώλ Σαρτρ: «Είμαστε καταδικασμένοι σε ελευθερία». 75

  • Η ζωή είναι καμωμένη από χρόνο, το παρόν μας είναι γεμάτο αναμνήσεις και ελπίδες… 79
  • Η ζωή μας είναι καμωμένη από σχέσεις με τους άλλους – είμαστε γονείς, παιδιά, αδέρφια, φίλοι ή εχθροί… 79

… η ηθική δεν είναι τίποτα άλλο από τη λογική προσπάθεια να εξακριβώσεις πώς θα ζήσεις καλύτερα. 81

Η καλή ανθρώπινη ζωή είναι καλή ζωή μεταξύ ανθρώπων – και το αντίθετο δε θα είναι ούτε καλή ούτε ανθρώπινη. 82

… όμως ο άνθρωπος δε γεννιέται άνθρωπος εντελώς, ούτε ποτέ φτάνει να γίνει αν δεν τον βοηθήσουν οι άλλοι. 82-83

Ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι ένας κόσμος γλωσσικός, μια πραγματικότητα συμβόλων και νόμων χωρίς την οποία θα ήμασταν ανίκανοι όχι μόνο να επικοινωνήσουμε μεταξύ μας αλλά και να συλλάβουμε το νόημα των όσων μας περιβάλλουν. 83

… το να κάνεις καλή ζωή δεν μπορεί να είναι κάτι διαφορετικό από το να προσφέρεις στους άλλους καλή ζωή. 84

  • μόνο το είδωλό του του κάνει συντροφιά. 85

Ντυβέρ, Τ., Κακόβουλο αλφαβητάριο,: «ίσως ο άνθρωπος να είναι κακός επειδή σε όλη του τη ζωή περιμένει να πεθάνει – κι έτσι, πεθαίνει χίλιες φορές στο θάνατο των άλλων και των πραγμάτων». 86

Σπινόζα, Ηθική: «ένας ελεύθερος άνθρωπος τίποτα δε σκέφτεται λιγότερο από το θάνατο, και η σοφία του δεν είναι στοχασμός του θανάτου, αλλά της ζωής». 87

Ε. Φρομ, Ο άνθρωπος για τον εαυτό του,: «… το να αισθάνεται κανείς ευχάριστα με τον εαυτό του είναι απαραίτητος όρος ώστε να σχετιστεί με τους άλλους».

… ό,τι κατέχουμε μας κατέχει. 92

Ζαν Ζακ Ρουσσώ, Αιμίλιος: «Αυτό που κάνει κοινωνικό τον άνθρωπο είναι η αδυναμία του – είναι τα κοινά βάσανά μας που κάνουν τις καρδιές μας να λυγίζουν στην ανθρωπιά… 101 Εγώ δεν αντιλαμβάνομαι πώς όποιος δεν έχει ανάγκη από τίποτα μπορεί ν’ αγαπήσει κάτι – και δεν αντιλαμβάνομαι πώς όποιος δεν αγαπάει τίποτα μπορεί να είναι ευτυχής». 102

«Ο πολίτης Κέιν» επέμενε να αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως πράγματα κι έτσι έμεινε χωρίς τα ανθρωπίνως πιο λαχταριστά δώρα της ζωής, όπως η ειλικρινής αγάπη των άλλων ή η ανιδιοτελής φιλία τους. 111-112

Γιατί, πράττοντας άσχημα και αντιλαμβανόμενοι τι έχουμε κάνει, καταλαβαίνουμε ότι ήδη τιμωρούμαστε, ότι έχουμε καταστρέψει τους εαυτούς μας – λίγο ή πολύ –εκούσια. 116

Επομένως, αυτό που ονομάζουμε «τύψη» δεν είναι τίποτα άλλο από τη δυσαρέσκεια που νιώθουμε με τους εαυτούς μας όταν έχουμε κάνει κακή χρήση της ελευθερίας μας, όταν έχουμε χρησιμοποιήσει την ελευθερία σε αντίφαση με αυτό που στ’ αλήθεια θέλουμε ως ανθρώπινα όντα. 119

Υπευθυνότητα είναι να ξέρω ότι κάθε πράξη μου με δομεί, με καθορίζει, με ανακαλύπτει. Επιλέγοντας αυτό που θέλω να κάνω, μεταμορφώνομαι σιγά σιγά. 122

Ε. Φρομ, Ο άνθρωπος για τον εαυτό του,: «Ό,τι κάνεις στους άλλους το κάνεις επίσης και στον εαυτό σου». 124

Σενέκας, Επιστολές στον Λουκίλιο: «…το καλό παράδειγμα επιστρέφει διαγράφοντας έναν κύκλο προς εκείνον που το δίνει… Η ανταμοιβή για την ενάρετη πράξη είναι η πραγματοποίησή της». 125

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα που μπορούμε να κερδίσομε από τους ομοίους μας δεν είναι η κατοχή περισσότερων πραγμάτων – ή η κυριαρχία επί ανθρώπων που αντιμετωπίζουμε ως πράγματα -, αλλά η αλληλεγγύη και ο σεβασμός περισσότερων ελεύθερων ανθρώπων. Δηλαδή, η διεύρυνση και η ενδυνάμωση της ανθρωπιάς μας. 139

Πώς γίνεται να αντιμετωπίζεις τους ανθρώπους ως ανθρώπους, δηλαδή ανθρώπινα; Απάντηση: Προσπάθησε να μπεις στη θέση τους… να υιοθετήσεις για μια στιγμή τη δική του ματιά. 141

Αν δεν αποδεχόμασταν ότι υπάρχει κάτι θεμελιωδώς ίδιο ανάμεσά μας – η πιθανότητα να είμαι για τον άλλον αυτό που ο άλλος είναι για μένα -, δε θα μπορούσαμε να σταυρώσουμε λέξη. Όπου υπάρχει σταυροδρόμι υπάρχει και η παραδοχή ότι κατά κάποιον τρόπο ανήκουμε στο απέναντι και το απέναντι μας ανήκει… 141 Κι αυτό ακόμα κι αν εγώ είμαι νέος και ο άλλος γέρος… άντρας – γυναίκα, λευκός – μαύρος, χαζός έξυπνος, υγιής – άρρωστος, πλούσιος – φτωχός. 142

  • Λατίνος ποιητής: «Είμαι άνθρωπος και τίποτα απ’ ότι είναι ανθρώπινο δεν μου είναι ξένο». 142

… το μοναδικό απόλυτο συμφέρον: το συμφέρον να είσαι άνθρωπος μεταξύ ανθρώπων, να προσφέρεις και να εισπράττεις ανθρώπινη συμπεριφορά, χωρίς την οποία δεν μπορεί να υπάρξει «καλή ζωή». 144

Σαίξπηρ: όλοι οι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι από το υλικό που πλέκονται τα όνειρα. 144

Όποιος ζει καλά πρέπει να είναι ικανός για μια συμπαθούσα δικαιοσύνη ή για μια δίκαιη συμπόνια. 147

  • Μάρτιν Μπάμπερ, Εγώ και Εσύ: «Κάθε αληθινή ζωή είναι μια συνάντηση». 148

… κάποιοι νομίζουν πως το κύριο μέλημα της ηθικής είναι να κρίνει το τι κάνει ο κόσμος με τα γεννητικά του όργανα. 152

…πίσω απ’ όλη αυτή την εμμονή με τη σεξουαλική «ανηθικότητα» δεν κρύβεται τίποτα  άλλο παρά ένας από τους αρχαιότερους κοινωνικούς φόβους του ανθρώπου: ο φόβος για την ηδονή.154 – 155

Τα πάντα μπορούν στο τέλος να φτάσουν να είναι κακά ή να χρησιμεύσουν για να γίνει το κακό, αλλά τίποτα δεν είναι κακό μόνο και μόνο από το γεγονός ότι σε ευχαριστεί να το κάνεις. 156

Οι Γάλλοι αποκαλούν τον οργασμό, ‘la petite mort’, «ο μικρός θάνατος». 160

Το μοναδικό στο οποίο χρησιμεύει η ηθική είναι στο να προσπαθήσει να βελτιώσει κανείς τον εαυτό του, όχι να επικρίνει ευθαρσώς τον διπλανό του… 170

Είναι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια που μας κάνει όλους όμοιους, ακριβώς επειδή πιστοποιεί ότι καθένας μας είναι μοναδικός, μη ανταλλάξιμος και με τα ίδια δικαιώματα στην κοινωνική αναγνώριση όπως κάθε άλλος. 181

Χάννα Άρεντ, Η ζωή του πνεύματος: «Όχι ο Άνθρωπος, αλλά οι άνθρωποι κατοικούν αυτόν τον πλανήτη. Η πολυφωνία είναι ο νόμος της Γης». 186

… με τι ξεδιαντροπιά τα παιδιά κάνουν τον άλλον να γερνάει με το πρόσχημα ότι εκείνα μεγαλώνουν. 197

  • το να είσαι λογικά και αλληλέγγυα ανθρώπινος είναι η μόνη περιπέτεια που αξίζει τον κόπο… 198

Κινέζικη ιστορία: Ο νέος αυτοκράτορας ήθελε να είναι δίκαιος… να μάθει πως μπορεί να γίνει αυτό… η Επιτροπή Σοφών του έφερε 50 τόμους… μετά 30… μετά 10… μετά 1 τόμο… πέρασαν τα χρόνια και ήταν ετοιμοθάνατος και ο επικεφαλής στο προσκέφαλο πριν πεθάνει έκρινε ότι έπρεπε να του πει το απόσταγμα της έρευνας: «Οι άνθρωποι γεννιούνται, αγαπούν, αγωνίζονται και πεθαίνουν». 201, 202, 203

  • Ο άνθρωπος υπάρχει σε 3 τομείς αλληλοσχετιζόμενους μεταξύ τους: ως άτομο, ως κοινωνία και ως είδος. 204
  • Αρχαίος Έλληνας: «Γεννιέμαι σημαίνει έρχομαι σε μια ξένη χώρα». 209
  • όλοι οι άνθρωποι είμαστε μετανάστες σ’ αυτόν τον πλανήτη… 209
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: