Αρχική > πολιτισμός > Το τέλος των εφημερίδων;

Το τέλος των εφημερίδων;

clip_image001Του Νίκου Τσούλια

Γεννήθηκαν και εξέφρασαν μια ολόκληρη περίοδο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η βιομηχανική περίοδος που ακολουθεί τις μεγάλες επιστημονικές επαναστάσεις του 18ου κυρίως αιώνα θα βρει τον καλύτερο ιστοριογράφο της μέσα από τις έντυπες σελίδες τους. Θα γνωρίσουν φοβερή δύναμη. Στο Δυτικό Κόσμο θα εκφράσουν το μεγάλο ρεύμα του ελέγχου στην κεντρική – πολιτική εξουσία. Θα ταυτιστούν ακόμα και με τα κινήματα αμφισβήτησης και διαφάνειας του δημόσιου βίου. Θα ανεβάσουν και θα κατεβάσουν κυβερνήσεις. Θα γίνουν η Τέταρτη εξουσία, θα επεκταθούν και στις άλλες μορφές εξουσίας. Θα ζητήσουν μερίδιο σε όλη την κυρίαρχη πολιτική και οικονομική ατζέντα. Μερικές θα ταυτιστούν και με δομή του κατεστημένου και θα έχουν σα σκοπό τη χειραγώγηση και τον έλεγχο των εξελίξεων.

«Το έγραψε η εφημερίδα», ήταν η φράση έμβλημα στις μικροκοινωνίες των χωριών αλλά και στις πρώτες αστικοποιημένες πληθυσμιακές νησίδες της σύγχρονης εποχής. Στα καφενεία ήταν η εφημερίδα που εξύφαινε το νήμα της συζήτησης, αυτή ήταν που νομιμοποιούσε τη σωστή άποψη, αυτή επέλυε συχνά τις πολιτικές διαφορές, αυτή ήταν η πηγή των γεγονότων. Τα σπίτια που φιλοξενούσαν εφημερίδες ξεχώριζαν, έδειχναν ευμάρεια, πνευματική καλλιέργεια αλλά και επιρροή στο μικρο-περιβάλλον. Παράθυρο στον κόσμο, πηγή ενημέρωσης πριν το ραδιόφωνο βάλει τα πρώτα προγεφυρώματα στην αμεσότητα της είδησης. Παρόλα αυτά, η εφημερίδα θα συνεχίσει το δρόμο της έχοντας το ραδιόφωνο σε παράλληλη πορεία. Οι σχέσεις τους ποτέ δεν θα γίνουν μετωπικά αντιπαραθετικές.

Έβγαιναν κατά κύματα, πρωί, μεσημέρι, βράδυ. Η αλληλοδιαδοχή των γεγονότων γινόταν καταγραφή ημερήσιας περιοδικότητας. Συχνά οι ένθερμοι αναγνώστες τους περίμεναν στο σταθμό του ΚΤΕΛ για να έρθει το «δέμα» με τις εφημερίδες· αναμονή για τη μεγάλη «αγαπημένη». Αρκετοί έκαναν και συλλογή εφημερίδων για τις ημέρες των μεγάλων γεγονότων, άλλοι ήταν ερανιστές αποκομμάτων. Οι εφημερίδες δημιουργούσαν τον ιστό της δημόσιας συζήτησης. Καλλιεργούσαν και την ερμηνεία των γεγονότων, έτσι ώστε η γνώμη του καθενός να αποτελεί πεδίο ενός νέο επιπέδου διαλόγου. Δεν είναι μόνο το γεγονός, δεν είναι μόνο η είδηση, είναι και το ερμηνευτικό τοπίο. Οι επιφυλλίδες θα γίνουν ημεροδείκτες του καθημερινού ευρύτερου κοινωνικού προβληματισμού, άλλοτε με εύθυμο τόνο (π.χ. Δ. Ψαθάς) και άλλοτε με στοχαστική διάθεση (Κ. Παλαιολόγος).

Οι εφημερίδες σιγά – σιγά θα επεκταθούν σε όλο και περισσότερα πεδία της κοινωνικής και οικονομικής ζωής: επιστημονικά άρθρα, κείμενα κριτικής λογοτεχνίας, αναλύσεις οικονομικές και αργότερα οι «σομόν σελίδες» θα πάρουν τη μορφή της εφημερίδας μέσα στην εφημερίδα, ενώ σε αυτή την τροχιά έχουν προηγηθεί οι αθλητικές πολυσέλιδες και πολύχρωμες όψεις, στη συνέχεια τη σκυτάλη σε αυτή τη τεχνική θα την πάρουν τα ένθετα με τα θέματα για τους υποψήφιους μαθητές των πανεπιστημίων και των Τ.Ε.Ι. Όλη η δημόσια ζωή στριμώχνεται για να βγει στο ξέφωτο των εφημερίδων.

Όταν εμφανίστηκε ο πομπός της τηλεόρασης οι εφημερίδες δεν έδειξαν κανέναν φόβο, καμιά ανησυχία, τουλάχιστον όσο διάστημα η τηλεόραση ήταν μόνο κρατική. Ο χρόνος κυλούσε, αλλά οι καιροί άλλαζαν, οι αλλαγές γίνονταν όλο και πιο γοργές. Η επέκταση των ιδιωτικών καναλιών της τηλεόρασης έφερε έναν ποιοτικό μετασχηματισμό στο τοπίο της ειδησεογραφίας. Η πολυσυλλεκτική τηλεόραση άρπαξε σιγά – σιγά την ειδησεογραφία, είχε κατοχυρώσει ως αποκλειστικό της χωράφι την ψυχαγωγία και είχε στριμώξει και τον κινηματογράφο. Η είδηση δεν ήταν τώρα χθεσινή, αλλά τωρινή, η γραφή της επικαιρότητας, το καινούριο έμβλημα του μικροφώνου είχε αντικαταστήσει εν πολλοίς την πένα, σημείωνε τα γεγονότα σε «πραγματικό χρόνο». Η φράση – σύμβολο «το έγραψε η εφημερίδα» μεταμορφώνεται σε «το είδα στην τηλεόραση». Οι εφημερίδες έχαναν την καρδιά τους.

Και αντί να επιζητήσουν μια νέα μορφή στο ευρύ περιβάλλον των αλλαγών, επεχείρησαν να αντιγράψουν την τηλεόραση. Μικρά κείμενα, εύληπτα και εύπεπτα, φωτογραφίες επί φωτογραφιών, γυμνό η τηλεόραση, γυμνό και εμείς, προγράμματα επί προγραμμάτων για την τηλεόραση, αναλύσεις για τους ανθρώπους της τηλεόρασης, ακόμα και για τους «φελλούς» της. Η τηλεοπτικοποίηση των εφημερίδων ήταν η αρχή του τέλους τους. Στη συνέχεια η μαζική επέκταση του Διαδικτύου φέρνει μια νέα επανάσταση της εικόνας μέσα στην επανάσταση της τηλεόρασης. Ο ψηφιακός κόσμος αρχίζει να ανατέλλει…

Οι εφημερίδες χάνουν την ψυχραιμία τους. Θα επιδοθούν με μεγαλύτερη ένταση στο μηχανισμό της προπαγάνδας της εξουσίας, άρθρα σκοπιμότητας, γκρίζα ειδησεογραφία, απόκρυψη της ουσίας των γεγονότων. Οι ιδιοκτήτες εφημερίδων περιέργως πληθαίνουν, οι εφημερίδες δεν ελέγχουν την εξουσία, μοιράζονται τα δημόσιο χρήμα με το πολιτικό σύστημα, τα δημόσια έργα γίνονται ο μεσολαβητής των σχέσεών τους, θα κυκλοφορήσουν και κυκλοφορούν εφημερίδες με πώληση 250 φύλλων, όλα αγορασμένα από κρατικούς φορείς και με διαφημίσεις κρατικές.

Σήμερα οι περισσότερες εφημερίδες είναι κρατικοδίαιτες. Έχουν πάρει δάνεια επί δανείων από το Δημόσιο ή τις τράπεζες χωρίς πολλά απ’ αυτά να τα επιστρέψουν. Χρωστούν ποσά απίθανα και κυκλοφορούν σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Και λίγο πριν από την κρίση της χώρας εμφανίστηκαν και οι ελεύθερες εφημερίδες (free). Με τι χρήματα έζησαν όσο έζησαν; Όσο για τις «αθλητικές» εφημερίδες τα πράγματα είναι απλά: υποκουλτούρα, γελοιότητες, καλλιέργεια και όξυνση του οπαδικού μένους, ρεπορτάζ ηλιθιότητας. Σε όλο αυτό τον ορυμαγδό υπάρχουν και έγκυρες εφημερίδες που έχουν ρόλο και αποστολή, είναι δεν είναι όμως τέσσερις με πέντε. Αυτός είναι ο Κόσμος μας που έχουμε αυτές τις εφημερίδες; Θα συνεχίσουμε εν καιρώ…

Κατηγορίες:πολιτισμός Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: