Αρχική > αποδελτιώσεις > Επιστήμη της επιστήμης και αναστοχασμός

Επιστήμη της επιστήμης και αναστοχασμός

clip_image001Bourdieu, P. (2007), Επιστήμη της επιστήμης και αναστοχασμός, Αθήνα: Πατάκης, σ.

[Οι αποδελτιώσεις δεν αντικαθιστούν το διάβασμα των βιβλίων, αντίθετα το κεντρίζουν. Προσφέρονται ως πρόταση μελέτης του σχετικού βιβλίου και για διευκόλυνση στη δική σας αποδελτίωση.
Ο χρόνος γι’ αυτούς που διαβάζουν έχει … άλλη αξία.
Θεωρώ πως κάθε διάβασμα βιβλίου απαιτεί κορφολόγημα του κειμένου
για καλύτερη μελέτη και για βιβλιογραφική χρήση]

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

Υπάρχει επομένως δικαιολογημένος φόβος μήπως η λογική του ανταγωνισμού … συνδυαστεί και συνενωθεί με τη λίγο ή πολύ αναγκαστική ή εκούσια υποταγή στα συμφέροντα των επιχειρήσεων, με αποτέλεσμα ολόκληρες πλευρές της έρευνας να περιέλθουν βαθμιαία υπό καθεστώς ετερονομίας. 11

Πώς είναι δυνατόν μια ιστορική δραστηριότητα, εγγεγραμμένη στην ιστορία, όπως η επιστημονική δραστηριότητα, να παράγει διιστορικές αλήθειες, ανεξάρτητες από την ιστορία, αποδεσμευμένες εντελώς από το χώρο και το χρόνο, ισχύουσες επομένως αιώνια και καθολικά; 16

… η επιστήμη, και ιδιαίτερα η νομιμότητα της επιστήμης και η νόμιμη χρήση της επιστήμης, διακυβεύονται, την κάθε στιγμή, όντας αντικείμενο διαπάλης στο εσωτερικό του κοινωνικού κόσμου και του ίδιου το κόσμου της επιστήμης. 25

Οι πλέον αφοσιωμένοι άνθρωποι είναι εκείνοι που αφοσιώθηκαν πιο νωρίς, δηλαδή οι Early starters (ενωρίς εκκινήσαντες), οι οποίοι εξαιτίας της σχολαστικής τους αφοσίωσης, αρχίζουν γρήγορα τη σταδιοδρομία τους… οι late bloomers (οψίμως επανθίσαντες) είναι σπάνιοι. 38

WASP White Anglo-Saxon Protestant (Λευκός Αγγλοσάξονας Προτεστάντης). 40

… οι ενέργειες των επιστημόνων στις προωθημένες επιστήμες καθορίζονται από ένα «παράδειγμα» ή μια «κλαδική μήτρα», δηλαδή μια κατάσταση επιστημονικής επίτευξης που είναι αποδεκτή από ένα σημαντικό ποσοστό επιστημόνων και η οποία τείνει να επιβάλλεται πάνω σε όλους τους άλλους. 43

Το παράδειγμα είναι το ισοδύναμο μιας γλώσσας ή ενός πολιτιστικού μορφώματος: καθορίζει τα ερωτήματα που μπορούν να τεθούν καθώς κα αυτά που αποκλείονται, το νοητό και το μη νοητό- όντας ταυτόχρονα κεκτημένο (received achievement) και σημείο αφετηρίας, αποτελεί οδηγό για μελλοντικές ενέργειες μάλλον παρά ένα σύστημα κανόνων και κανονιστικών προτύπων. 44

Αυτό σημαίνει ότι ένας (αληθινός) επαναστάτης επιστήμονας είναι κάποιος που έχει βαθιά επίγνωση της παράδοσης (και όχι κάποιος που σβήνει το παρελθόν ή απλώς το αγνοεί). 47

Ο David Bloor στο βιβλίο του Knowledge and Social Imagery (1976) διατυπώνει τέσσερις βασικές μεθοδολογικές αρχές που επιβάλλεται να υιοθετηθούν προκειμένου να συγκροτηθεί μια κοινωνιολογική θεωρία που να έχει αποδεικτική ισχύ για την επιστημονική γνώση: 1) αιτιότητα: η προτεινόμενη εξήγηση πρέπει να είναι αιτιακή, 2) αμεροληψία…, 3) συμμετρία…, 4) αναστοχαστικότητα: απαιτεί η κοινωνιολογία των επιστημών να αντιμετωπίζεται κατ’ αρχήν με τα ίδια κριτήρια που εφαρμόζονται στις άλλες επιστήμες. 51-52

…η παρατήρηση καθοδηγείται από τη θεωρία. 53

Τα κοινωνικά συμφέροντα παράγουν τακτικές πειθούς, καιροσκοπικές στρατηγικές και πολιτισμικά μεταβιβαζόμενες προδιαθέσεις που επηρεάζουν το περιεχόμενο και την ανάπτυξη της επιστημονικής γνώσης. 53

Ο Medawar συνοψίζει τις στρεβλώσεις… «Τα πορίσματα εμφανίζονται πιο αποτελεσματικά και πιο τίμια – οι πιο δημιουργικές πλευρές της έρευνας εξαφανίζονται, δίνοντας την εντύπωση ότι η φαντασία, το πάθος, η τέχνη δεν έχουν παίξει κανέναν ρόλο και ότι η καινοτομία προκύπτει όχι από τη παθιασμένη δραστηριότητα βαθιά προσηλωμένων χεριών και μυαλών, αλλά από την παθητική υποταγή στις στείρες επιταγές της αποκαλούμενης ‘επιστημονικής μεθόδου’». 58

Latour and Woolgar: « Η τεχνητή πραγματικότητα που οι συμμετέχοντες περιγράφουν ως αντικειμενική οντότητα έχει στην πραγματικότητα κατασκευαστεί». 67

Latour and Woolgar: « Ανάμεσα στους επιστήμονες και στο χάος δεν υπάρχει παρά ένας τοίχος από αρχεία, ονομαστικούς χαρακτηρισμούς, βιβλία πρωτοκόλλου, σχήματα και χαρτιά». 69

Κεντρικό σημείο των αναλύσεών μου είναι η έννοια του πεδίου… 81

… το επιστημονικό πεδίο, όπως και όλα τα άλλα πεδία, αποτελεί ένα πεδίο δομημένων δυνάμεων, καθώς και ένα πεδίο διαπάλης για τη διατήρηση ή το μετασχηματισμό του πεδίου δυνάμεων. 83

… τα κριτήρια αξιολόγησης των επιστημονικών έργων δεν μπορούν να καταστούν εξολοκλήρου ρητά (articulated). 94

Ab ovo = εξ αρχής 105

Bellum omnium contra omnes = Πολέμου όλων εναντίον όλων 109

Υποστηρίζοντας ότι το πεδίο είναι σχετικά αυτόνομο σε σχέση με τον περιβάλλοντα κοινωνικό κόσμο, εννοώ ότι το σύστημα των δυνάμεων που συνιστούν τη δομή του πεδίου (ένταση) είναι σχετικά ανεξάρτητο από τις δυνάμεις που ασκούνται στο πεδίο (πίεση) 112

Η μαθηματικοποίηση συμβάλλει στη συγκρότηση ενός αυτόνομου επιστημονικού πεδίου… 115

… η σύγχρονη επιστήμη υποκαθιστά τις αριστοτελικές ουσίες με τις λειτουργικές σχέσεις, τις δομές, και η λογική του χειρισμού των συμβόλων είναι αυτή πλέον που καθοδηγεί το χέρι του φυσικού προς τα υποχρεωτικά συμπεράσματα. 116

The selfless dedication to the advancement of knowledge = η ανιδιοτελής αφοσίωση στην προώθηση της γνώσης… 125

…το επιστημονικό κεφάλαιο είναι μάλλον διεθνές. 133

Ο φυσικός κόσμος έχει εγγενείς τάσεις, και το ίδιο ισχύει για τον κοινωνικό κόσμο. 141

Μία από τις ιδιαιτερότητες των επιστημονικών επαναστάσεων είναι ότι εισάγουν ένα ριζικό μετασχηματισμό διατηρώντας τα προηγούμενα κεκτημένα. 147

Η καινοτομία στις επιστήμες προκύπτει συχνά σε αυτές τις διατομές [μεταξύ των επιστημών τόποι]. 151

Το υποκείμενο της επιστήμης δεν είναι ο μεμονωμένος ερευνητής, αλλά το επιστημονικό πεδίο ως σύμπαν αντικειμενικών σχέσεων και επικοινωνίας και άμιλλας που ρυθμίζονται σε ό,τι αφορά την επιχειρηματολογία και την επαλήθευση. 160

Terry Shinn: η επιστήμη εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από την τεχνολογία της έρευνας research technology. 162

Οι επιστημολογικοί κανόνες δεν αφορούν τίποτα άλλο από τους κοινωνικούς κανόνες και τις κανονικότητες που είναι εγγεγραμμένες στις δομές και / ή στις έξεις, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον τρόπο διεξαγωγής μιας συζήτησης (κανόνες επιχειρηματολογίας) και διευθέτησης μιας σύγκρουσης. 163

Η επιστημονική γνώση είναι αυτό που επέζησε των αντιρρήσεων και μπορεί να αντισταθεί στις μελλοντικές αντιρρήσεις. 164

Ο ορισμός της αντικειμενικότητας που προκύπτει δε στηρίζεται πλέον στις ενέργειες ενός απομονωμένου ατόμου που αφουγκράζεται τη φύση, αλλά «εισάγει την ιδέα της ταυτότητας για ένα ολόκληρο παρατηρητών και της επικοινωνιακής ικανότητας μέσα σε μια διυποκειμενική κοινότητα» 168

Μπορούμε να πούμε ότι δεν υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα ανεξάρτητη από τις συνθήκες παρατήρησής της, χωρίς να θέσουμε υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι αυτό που φανερώνεται εφόσον καθοριστούν αυτοί οι όροι, διατηρεί ένα χαρακτήρα αντικειμενικότητας. 169

Η μεγαλύτερη καθιέρωση που μπορεί να γνωρίσει ένας ερευνητής είναι να μπορεί να προβάλλει τον εαυτό του ως δημιουργό εννοιών, πορισμάτων… 170

… οδηγεί στην απόρριψη τόσο της αφελούς ρεαλιστικής θεώρησης, σύμφωνα με την οποία ο επιστημονικός λόγος αποτελεί άμεση αντανάκλαση της πραγματικότητας, μια καθαρή καταγραφή, όσο και τη σχετικιστική κοντρουκτιβιστική θεώρηση, σύμφωνα με την οποία ο επιστημονικός λόγος αποτελεί προϊόν μιας κατασκευής που κατευθύνεται από συμφέροντα και γνωστικές δομές και παράγει πολλαπλές, υποκαθορισμένες από τον κόσμο, θεωρήσεις του κόσμου. 174

Η επιστήμη είναι μια κατασκευή μέσα από την οποία αναδύεται μια ανακάλυψη που δεν ανάγεται ούτε στην κατασκευή ούτε στους κοινωνικούς όρους που την κατέστησαν εφικτή. 174-175

Ο δόλος του επιστημονικού λόγου συνίσταται στο ότι κάνει τη συγκυρία, την τυχαιότητα, αναγκαιότητα και την κοινωνική αναγκαιότητα επιστημονική αρετή. 175

… σε μια καντιανή οπτική, η αντικειμενικότητα είναι διυποκειμενικότητα, διυποκειμενική επικύρωση, αντιτίθεται επομένως σε κάθε μορφή ρεαλισμού που αποσκοπεί στη θεμελίωση της αλήθειας στην «αντιστοιχία του πράγματος και της νόησης». 178

Η αντικειμενικότητα, η αλήθεια, η γνώση δεν αναφέρονται σε μια σχέση αντιστοιχίας μεταξύ ανθρώπινου πνεύματος και μιας ανεξάρτητης πραγματικότητας του πνεύματος. 179

Οι ιδιαίτεροι γλωσσικοί κανόνες ενός δεδομένου γλωσσικού πλαισίου ορίζουν τι είναι ορθό. 181

Η επιστημονική αντικειμενικότητα μπορεί αν περιγραφεί ως η διυποκειμενικότητα της επιστημονικής μεθόδου (Πόππερ, 1945). 187

… οι μεγάλες ιδρυτικές επαναστάσεις αποτελούν ταυτόχρονα θρησκευτικές ή πολιτικές επαναστάσεις που θα μπορούσαν να καταπολεμηθούν πολιτικά, με τις ίδιες πιθανότητες επιτυχίας (τουλάχιστον μακροπρόθεσμα), και οι οποίες, όπως αυτές του Κοπέρνικου και του Γαλιλαίου, ανατρέπουν τη θεώρηση του κόσμου σε όλες της τις διαστάσεις. 193-194

Η κοινωνική επιστήμη είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στη ετερονομία εξαιτίας του γεγονότος ότι η εξωτερική πίεση είναι ιδιαίτερα ισχυρή και οι εσωτερικές συνθήκες αυτονομίας είναι πολύ δύσκολο να εγκαθιδρυθούν. 195

Στην περίπτωση των κοινωνικών επιστημών, το «πραγματικό» είναι όντως έξω και ανεξάρτητο από τη γνώση, αλλά το ίδιο αποτελεί κοινωνική κατασκευή, προϊόν παρελθούσας διαμάχης, το οποίο, τουλάχιστον από αυτή την άποψη, παραμένει αντικείμενο παρούσας διαμάχης. 196

Η κοινωνιολογία είναι κοινωνικά αδύναμη, και μάλιστα τόσο περισσότερο όσο πιο επιστημονική είναι. 198

Η κοινωνιολογία δεν μπορεί να ελπίζει στην ομόφωνη αναγνώριση των φυσικών επιστημών (των οποίων το αντικείμενο δεν αποτελεί καθόλου – ή τουλάχιστον αποτελεί πολύ λίγο- διακύβευμα κοινωνικών αγώνων έξω από το πεδίο) και είναι καταδικασμένη να αμφισβητείται, να είναι αμφιλεγόμενη. 198

… αυτό που προς εξαντικειμενίκευση δε είναι η βιωμένη εμπειρία του γνωστικού υποκειμένου, αλλά οι κοινωνικές συνθήκες παραγωγής της, άρα τα αποτελέσματα και τα όρια αυτής της εμπειρίας κα, μεταξύ άλλων, της ίδιας της εξαντικειμενικευτικής πράξης. 209

… ενάντια στη ‘genetic fallacy’ (γενετική πλάνη), που συνίστατο στο να συγχέει κάποιος τα εμπειρικά μελήματα με τις λογικές εξηγήσεις. 233

Η σχέση με το παρελθόν που παραμένει παρόν και ενεργό υπό την μορφή έξης πρέπει να κοινωνιο- αναλυθεί. 249

Επειδή η αλήθεια του κοινωνικού κόσμου αποτελεί διακύβευμα αγώνων στον κοινωνικό κόσμο και στον (κοινωνιολογικό) κόσμο ο οποίος έχει ταχθεί στην παραγωγή αλήθειας του κοινωνικού κόσμου, ο αγώνας για την αλήθεια είναι αναγκαστικά χωρίς τέλος. (Και η κοινωνική επιστήμη δε θα ολοκληρώσει ποτέ την προσπάθειά της να επιβληθεί ως επιστήμη). Η αλήθεια είναι η γενικευμένη σχετικότητα των οπτικών (σκοπιών), με εξαίρεση την οπτική αυτού που τις συγκροτεί ως τέτοιες συγκροτώντας το χώρο των οπτικών. 254

… η σκοπιά δίχως σκοπιά, η σκοπιά από το πουθενά και από παντού (view from nowhere and from everywhere. 254

Κατηγορίες:αποδελτιώσεις Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: