Αρχική > πολιτισμός > Επιλεγμένα άρθρα πολιτισμού 17. 10. 11

Επιλεγμένα άρθρα πολιτισμού 17. 10. 11

image«Ετσι φέραμε τον Αλέξανδρο στο Λούβρο»


Του Γιώργου Αρχιμανδρίτη

ΤΑ ΝΕΑ 15 Οκτωβρίου 2011

Η Σοφί Ντεκάν, επιμελήτρια της μεγαλύτερης έκθεσης που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ για τον έλληνα στρατηλάτη, μάς ξεναγεί στον χώρο του παρισινού μουσείου και εξηγεί γιατί κανείς δεν πρέπει να αμφιβάλλει για την ελληνικότητα της Μακεδονίας

 

Παρίσι, στα εγκαίνια της πολυαναμενόμενης έκθεσης «Στο Βασίλειο του Μεγάλου Αλεξάνδρου – Η Αρχαία Μακεδονία». Μετά την ξενάγηση των ελλήνων και γάλλων επίσημων προσκεκλημένων, η γαλλίδα επιμελήτρια της έκθεσης και υπεύθυνη του Τμήματος Ελληνικών, Ετρουσκικών και Ρωμαϊκών Αρχαιοτήτων του Μουσείου, Σοφί Ντεκάν, με βλέμμα εμφανώς κουρασμένο αλλά γεμάτο ικανοποίηση, μας μιλά για τη μοναδική αυτή έκθεση που το διεθνές κοινό θα μπορεί να επισκεφθεί μέχρι τις 16 Ιανουαρίου του 2012.

imageΗ έκθεση συνδιοργανώθηκε από το Μουσείο του Λούβρου και το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, με χορηγό, από ελληνικής πλευράς, το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, καθώς και το Ιδρυμα Ι.Φ. Κωστόπουλου (για τον κατάλογο της έκθεσης) και το Ιδρυμα Μείζονος Ελληνισμού (επιστημονική χορηγία). Τη διοργάνωση στήριξε επίσης το γραφείο του ΕΟΤ στο Παρίσι.

Σοφί Ντεκάν, πότε γεννήθηκε η ιδέα αυτής της έκθεσης;

Πριν από περίπου επτά χρόνια. Ηξερα ότι η Βόρεια Ελλάδα ήταν πολύ πλούσια σε αρχαιολογικά ευρήματα, πράγμα άγνωστο στο γαλλικό κοινό, παρά τις πολύ σημαντικές ανακαλύψεις που έγιναν ιδιαίτερα από το 1977 και μετά. Διοργανώσαμε λοιπόν στο Λούβρο ένα συνέδριο για να παρουσιάσουμε στους επιστήμονες και στο κοινό δείγματα ελληνικής ζωγραφικής που βρέθηκαν σε υπέροχα διακοσμημένους νεοανακαλυφθέντες αρχαίους τάφους της περιοχής. Ο Ανρί Λουαρέτ, μάλιστα, ο πρόεδρος – διευθυντής του Λούβρου, εξέφρασε την επιθυμία να γνωρίσει ο προσωπικά την περιοχή της Βόρειας Ελλάδας.

Ετσι, τον Δεκέμβριο του 2005 ήρθαμε μαζί στην Ελλάδα, πήγαμε στο Δίον, στη Βεργίνα, στη Θεσσαλονίκη, στα Στάγειρα, στην Αμφίπολη και αλλού και μαζί με άλλους έλληνες συναδέλφους τού δείξαμε ότι θα μπορούσε να γίνει μια έκθεση στο Λούβρο σε συνεργασία με τα πιο σημαντικά μουσεία της Βόρειας Ελλάδας. Οταν είδε τις δυνατότητες που υπήρχαν, δέχτηκε αμέσως.

Το θέμα της έκθεσης εσείς το είχατε ήδη σκεφτεί…

Ναι. Θέλαμε να παρουσιάσουμε την ιστορία της αρχαίας Μακεδονίας από τον 15ο αι. π.Χ. μέχρι τις αρχές του 5ου αι. μ.Χ. Ηξερα ότι υπήρχαν πολλές δυνατότητες για μια τέτοια έκθεση, γιατί, ήδη από τον 19ο αι., το Λούβρο είχε στην κατοχή του πολλά ευρήματα από την περιοχή, αφού οι πρωτοπόροι της μακεδονικής αρχαιολογίας ήταν Γάλλοι. Στην αρχή οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις γινόταν εντελώς τυχαία. Οι πρόξενοι της Θεσσαλονίκης που είχαν καλές σχέσεις με τις τοπικές αρχές και την Εκκλησία αποκτούσαν κατά τη διάρκεια της θητείας τους διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα που έβρισκαν, για παράδειγμα, στους τοίχους των αγροτόσπιτων…

Η επιστημονική και οργανωμένη όμως αρχαιολογική έρευνα άρχισε το 1855 με τον Λεόν Εζέ…

Ακριβώς. Ο Εζέ ήταν ένας γάλλος αρχαιολόγος, ο οποίος μάλιστα μιλούσε ελληνικά, και στον οποίον ο Ναπολέοντας Γ’ ανέθεσε να πάει να μελετήσει τα Φάρσαλα και τους Φιλίππους ως τόπους μεγάλων ρωμαϊκών μαχών. Ο Εζέ δέχτηκε, ζητώντας όμως τη δυνατότητα να κάνει και ανασκαφές. Ετσι ανακάλυψε δύο πτέρυγες του παλατιού της Βεργίνας και τους δύο μακεδονικούς τάφους των Αιγών και της Πύδνας.

Μια άλλη σημαντική περίοδος στην ιστορία των ανασκαφών στη Βόρεια Ελλάδα ήταν ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, καθώς όταν ο γαλλικός και ο αγγλικός στρατός βρίσκονταν στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, συχνά έβρισκαν αρχαία όταν έσκαβαν στο σημείο όπου στρατοπέδευαν. Το 1916 δημιουργήθηκε η Αρχαιολογική Υπηρεσία του Στρατού της Ανατολής για να ελέγχει τις ανασκαφές αυτές, τα ευρήματα των οποίων μοιράστηκαν στη Θεσσαλονίκη και το Λούβρο. Αυτά τα ευρήματα συγκεντρώνουμε σήμερα για πρώτη φορά από την εποχή εκείνη. Είναι πολύ σημαντική στιγμή για την αρχαιολογία.

Γιατί η υλοποίηση της έκθεσης πήρε τόσο πολύ χρόνο;

Η έκθεση περιέχει άγνωστα ευρήματα, πολλά από τα οποία είναι πολύ πρόσφατα. Κι έπειτα, τον σχεδιασμό της τον κάναμε μαζί με τους έλληνες συναδέλφους μας. Ετσι, από το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού ορίστηκαν τρεις επιμελητές, η Πολυξένη Αδάμ – Βελένη, η Λίλιαν Αχιλαρά και η Μαρία Ακαμάτη. Συμμετείχαν και όλοι οι άλλοι διευθυντές των εφορειών προϊστορικών και κλασικών αρχαιοτήτων, και οι καθηγητές Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, αλλά σε ένα δεύτερο στάδιο.

Οπότε με τους συναδέλφους μας του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, με την Κατερίνα Τζαναβάρη και άλλους, δουλέψαμε πάνω στη φιλοσοφία της έκθεσης και επιλέξαμε από κοινού τα εκθέματα, ο κατάλογος των οποίων έκλεισε τον Δεκέμβριο του 2009. Εναν μήνα μετά όμως, η Πολυξένη Αδάμ – Βελένη μού έστειλε ένα μέιλ όπου μου έλεγε ότι η Χρυσούλα Παλιαδέλη μού πρότεινε το χρυσό στεφάνι που είχε ανακαλύψει το 2008! Ηταν δυνατόν να μην το προσθέσουμε στη λίστα; Πρόκειται για ένα μοναδικό έργο, με το οποίο αρχίζει μάλιστα η έκθεση. Καταλαβαίνετε λοιπόν γιατί η υλοποίηση της έκθεσης πήρε τόσο χρόνο. Ο χρόνος όμως είναι σημαντικός, αφού επέτρεψε να δουλέψουμε όλοι μαζί σε ατμόσφαιρα απόλυτης σύμπνοιας και εμπιστοσύνης.

Πώς σας υποδέχτηκαν οι έλληνες συνάδελφοί σας;

Με μεγάλη ζέση και ενθουσιασμό. Η συνεργασία μας ήταν άψογη από τη σύλληψη της έκθεσης έως την ολοκλήρωσή της. Δεν υπήρξε κανένα εμπόδιο, καμιά δυσκολία. Να φανταστείτε ότι ο κατάλογος των εκθεμάτων είχε ολοκληρωθεί πριν ακόμα ζητηθεί επίσημα από το Λούβρο. Τον Σεπτέμβριο του 2010 ο κ. Γερουλάνος είχε στείλει την επιστολή έγκρισης του δανεισμού των περίπου εξακοσίων εκθεμάτων πριν καν τη ζητήσουμε. Τα πράγματα έγιναν σχεδόν αντίστροφα. Ηταν μια καταπληκτική εμπειρία.

Ποια είναι τα μέρη της έκθεσης;

Το πρώτο μέρος είναι αφιερωμένο στην ιστορία των αρχαιολογικών ανασκαφών της αρχαίας Μακεδονίας. Στο δεύτερο μέρος ακολουθούμε την ιστορία χρονολογικά από τον 15ο αι. π.Χ. μέχρι το τέλος του 6ου αι. π.Χ. Το τρίτο μέρος είναι αφιερωμένο στη δυναστεία των Τεμενιδών (5ος αι. π.Χ. – 4ος αι. π.Χ.) από τον Αλέξανδρο Α’ μέχρι τον Αλέξανδρο Γ’, δηλαδή τον Μέγα Αλέξανδρο.

Τις κατακτήσεις του τις δείχνει ένας χάρτης του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, πάνω στον οποίον βρίσκεται ένας άλλος χάρτης με τον τότε γνωστό κόσμο, όπως τον περιέγραφε ο Αριστοτέλης. Σύμφωνα με αυτόν, ο κόσμος είχε σχήμα αμυγδάλου και περιβαλλόταν από νερό. Ο Αλέξανδρος πήγε μέχρι τα ανατολικά σύνορά του και ήθελε να συνεχίσει για να δει τι υπήρχε πέρα από αυτά. Ο στρατός του όμως αρνήθηκε. Φαίνεται μάλιστα πως προετοίμαζε και την κατάκτηση της Δύσης προς το Γιβραλτάρ, πράγμα το οποίο σίγουρα θα έκανε αν δεν τον προλάβαινε ο θάνατος. Αν το είχε κάνει, η Ιστορία θα ήταν εντελώς διαφορετική.

Το πέμπτο μέρος της έκθεσης είναι θεματικό και παρουσιάζει την κοινωνία του μακεδονικού βασιλείου, ενώ το έκτο τμήμα είναι αφιερωμένο στην καλλιτεχνική παραγωγή, όπου μπορούμε να δούμε αριστουργήματα χρυσοχοΐας, υαλουργίας και κεραμικής. Το έβδομο τμήμα είναι επίσης θεματικό και είναι αφιερωμένο στη θρησκεία και τον θάνατο.

Επειτα επιστρέφουμε στη χρονολογική παρουσίαση με το όγδοο τμήμα που είναι αφιερωμένο στην κατάκτηση της Μακεδονίας από τους Ρωμαίους. Εκεί έχουμε ευρήματα ακόμα και του 17ου αι. μ.Χ. που δείχνουν ότι ο Αλέξανδρος εξακολούθησε να είναι παρών στη μνήμη των κοινοτήτων της Θεσσαλονίκης, όπως, για παράδειγμα, των Σεφαραδιτών. Τέλος, το ένατο τμήμα είναι αφιερωμένο στη γέννηση του μύθου του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τα έργα που τον απεικονίζουν δείχνουν ότι θεοποιήθηκε πολύ νωρίς μετά τον θάνατό του και πως ο μύθος του εξαπλώθηκε γρήγορα σε Δύση και Ανατολή.

Με ποια ευρήματα κλείνει η έκθεση;

Με κεφαλές του Αλεξάνδρου, αλλά και με μια μεγάλη πέτρα όπου μπορεί κανείς να δει σκαλισμένη την επιγραφή «Θεσσαλονίκη Φιλίππου Βασίλισσα». Η Θεσσαλονίκη ήταν ετεροθαλής αδερφή του Αλεξάνδρου και σύζυγος του Κασσάνδρου, του ιδρυτή της πόλης, στην οποία έδωσε το όνομα της γυναίκας του. Η πέτρα αυτή βρισκόταν στο βόρειο μέρος της αγοράς της Θεσσαλονίκης. Εκεί υπήρχε ένα ιερό όπου λατρευόταν η οικογένεια του Αλεξάνδρου.

Η έκθεση τελειώνει με τέσσερα χρυσά μετάλλια του 3ου αι. μ.Χ., ένα από οποία απεικονίζει την Ολυμπιάδα, ένα άλλο τον Φίλιππο και τα άλλα δύο τον Αλέξανδρο. Βλέπουμε λοιπόν ότι πέντε και πλέον αιώνες μετά τον θάνατό του, η λατρεία των ανθρώπων προς την οικογένειά του ήταν το ίδιο ζωντανή κι αυτό αποτελεί σημαντική μαρτυρία της μεγάλης φήμης του. Ακόμα και σήμερα η χαρισματική του προσωπικότητα είναι γνωστή σε όλον τον κόσμο.

«Αυτονόητη η ελληνικότητα της Μακεδονίας»

Κλείνοντας, θα ήθελα να σας ρωτήσω αν κατά την υλοποίηση της έκθεσης ετέθη κάποια στιγμή το θέμα της Μακεδονίας ως σύγχρονο γεωπολιτικό ζήτημα.

Δεν αντιμετωπίσαμε κανένα τέτοιο πρόβλημα, διότι αντικείμενό μας ήταν η Αρχαία Μακεδονία που ήταν ελληνική. Σίγουρα το μακεδονικό βασίλειο συνόρευε με βαρβάρους, αλλά αποτελούνταν από την Πιερία, τους πρόποδες του Ολύμπου, τον Αλιάκμονα, τις Αιγές, την Πέλλα… Επιστημονικά, η Αρχαία Μακεδονία είναι μέρος της Ελλάδας. Οπότε κάθε άλλη προσπάθεια οικειοποίησης των συμβόλων της είναι εντελώς άτοπη. Είναι σαν η Ελβετία να θελήσει αύριο να κάνει έμβλημα της σημαίας της τον Πύργο του Αϊφελ. Αναγνωρίζω ότι υπήρχαν στα σύνορα της Μακεδονίας πληθυσμοί που προσαρτήθηκαν σ’ αυτήν κάποια στιγμή, αλλά μέχρι εκεί. Δεν είχαν καμία σχέση με τον ελληνικό κόσμο του Αλέξανδρου. Αυτός ήταν ένας από τους λόγους που επιλέξαμε ως τίτλο της έκθεσης: «Στο βασίλειο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η Αρχαία Μακεδονία». Γιατί, για το ευρύ γαλλικό κοινό, τα πράγματα είναι μπερδεμένα. «Για ποια Μακεδονία;», θα αναρωτιόνταν. Η απάντηση είναι: «Για την Αρχαία Μακεδονία, το βασίλειο του Μεγάλου Αλεξάνδρου». Για τους Γάλλους ο Αλέξανδρος είναι Ελληνας. Επιπλέον το Λούβρο πρόσθεσε στις αφίσες τη φράση : «Αγνωστα αριστουργήματα της ελληνικής τέχνης». Οπότε όλα δείχνουν ότι πρόκειται για την Ελλάδα. Για μας είναι κάτι αυτονόητο, για μια αλήθεια ιστορική. Αλλωστε όταν βρισκόμαστε στην Πύδνα ή στο Δίον, βρισκόμαστε στην Ελλάδα κι αυτό κανείς δεν μπορεί να το αμφισβητήσει.

Σχολείο

Παπαδιαμάντης στη δημοτική, ναι ή όχι;

Εντονη συζήτηση προκάλεσε στο συνέδριο Παπαδιαμάντη η ανακοίνωση του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Λ. Κουζέλη, ΤΟ ΒΗΜΑ 12/10/2011

Παπαδιαμάντης στη δημοτική, ναι ή όχι;

Αν θεωρούμε ότι τα κείμενα του Παπαδιαμάντη είναι σημαντικά, αν θεωρούμε ότι έχουμε ακόμη ανάγκη τα ζητήματα που θέτει, αν θεωρούμε ότι το έργο του έχει αποδέκτες, τότε οφείλουμε να αναγνωρίσουμε την ανάγκη μετάφρασής του -υπό προϋποθέσεις- στη σύγχρονη ελληνική για χάρη των νέων αναγνωστών. Αυτά υποστήριξε -σε ελεύθερη απόδοση- ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, φιλόλογος και διευθυντής της «Νέας Εστίας», στη διάρκεια του Γ΄Διεθνούς Συνεδρίου για τον Παπαδιαμάντη, προκαλώντας, όπως ήταν αναμενόμενο, ζωηρές αντιδράσεις από το ακροατήριο.

«Πληρώνουμε σήμερα το βαρύ τίμημα του γλωσσικού διχασμού», είπε ερμηνεύοντας το φαινόμενο οι νέοι να μην είναι σε θέση να κατανοήσουν κείμενα της λόγιας παράδοσής μας, «κυριολεκτικά χθεσινά». «Φοιτητές των πολιτικών επιστημών δυσκολεύονται να διαβάσουν άρθρα σε εφημερίδες των αρχών του 20ού αιώνα για τις εργασίες τους. Όλο και περισσότερα θα γίνονται τα πρόσφατα κείμενα τα οποία δεν είναι αναγνώσιμα από τις νέες γενιές, κείμενα χθεσινά που αφορούν την αυτοκατανόησή μας», υποστήριξε ο κ. Ζουμπουλάκης εκφράζοντας την άποψη ότι, με τις συνθήκες της μαζικής εκπαίδευσης, αυτό δεν υπάρχει τρόπος να αλλάξει.

Σε αυτή την πραγματικότητα ο εκδοτικός κόσμος ανταποκρίνεται αυξάνοντας τις ενδογλωσσικές μεταφράσεις. Αν αφήσουμε στην άκρη τις παλιές μεταφράσεις του Παπαδιαμάντη, από τον Μυριβήλη, τον Καραντώνη και άλλους, και επικεντρωθούμε στη δεκαπενταετία από τη μετάφραση του διηγήματος «Ο έρωτας στα χιόνια» από τον Μένη Κουμανταρέα για το «Βήμα», το 1997, ως σήμερα, παρατηρούμε ότι διαμορφώνεται μια τάση, επισήμανε ο ομιλητής.

Μεταφέρεται στη σύγχρονη ελληνική η «Ιστορία του ελληνικού έθνους» του Παπαρρηγόπουλου τρεις φορές, μεταφράζεται η Καινή Διαθήκη στη δημοτική και η τρέχουσα γλώσσα αρχίζει να χρησιμοποιείται στη χριστιανική λατρεία, μεταγλωττίζεται, στη νέα του επανέκδοση από την Εστία, ακόμη και το κλασικό εγχειρίδιο αρχαίας ελληνικής θεματογραφίας του Νικόλαου Τζουγανάτου, γιατί τα σχόλιά του σε λόγια γλώσσα ξενίζουν τους σύγχρονους αναγνώστες, ακόμη και αν είναι γνώστες της αρχαίας. Από την άλλη, μετατοπίζεται σταδιακά και η πρόσληψη των μεταφράσεων αυτών.

Ενώ η απόπειρα του Κουμανταρέα συναντά την έντονα επικριτική αντίδραση του λογοτεχνικού κόσμου -ανεξαρτήτως ιδεολογικής τοποθέτησης-, η μετάφραση έργων στη δημοτική του Κοραή, του Βιζυηνού, του Παπαδιαμάντη, του Ροΐδη, στη σειρά «Κλασική Βιβλιοθήκη του Νέου Ελληνισμού» των Ελληνικών Γραμμάτων, δέκα χρόνια αργότερα, έχει και υποστηρικτές.

Η πορεία προς τη μετάφραση κειμένων της λόγιας παράδοσής μας είναι αναπότρεπτη μοίρα με πολιτισμικές επιπτώσεις κατέληξε ο κ. Ζουμπουλάκης: «Άλλη η πολιτισμική σημασία του να διαβάζεις συγγραφείς χθεσινούς μεταγλωττισμένους στη δημοτική και άλλη του να διαβάζεις προχθεσινούς. Όσο αργότερα νομιμοποιηθεί η μετάφραση του Ροΐδη και του Παπαδιαμάντη τόσο καλύτερα για τον ελληνικό πολιτισμό».

Υπέδειξε την ανάγκη ανάσχεσης της πορείας αυτής «όχι για να οπισθοχωρήσουμε, αλλά για να μην επικρατήσει απολύτως η πρακτική της μετάφρασης, ώστε να εξακολουθήσουν να απολαμβάνουν όσοι θέλουν τα κείμενα αυτά στο πρωτότυπο». Ο ίδιος πρότεινε μια μέθοδο αντίστασης στην τάση που διαμορφώνεται αργά η οποία περιλαμβάνει ένα είδος προσεταιρισμού του «εχθρού». Εισηγήθηκε να προβούμε σε μεταφράσεις συντονισμένα, όταν είναι απαραίτητο και σύμφωνα προς τις ανάγκες του αναγνωστικού κοινού στο οποίο απευθυνόμαστε.

Πρότεινε, συγκεκριμένα: Εκδόσεις για τα παιδιά του δημοτικού, όπου το πρωτότυπο κείμενο και η μετάφρασή του θα συνυπάρχουν αντικριστά. Εκδόσεις για τους νέους του γυμνασίου και του λυκείου, στις οποίες το αυθεντικό κείμενο θα συνοδεύεται όχι από γλωσσάρι (το οποίο συχνά οι νέοι αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν) αλλά από υποσελίδιες μεταφράσεις χωρίων και λέξεων στον τύπο ακριβώς που απαντούν μέσα στο κείμενο. Εκδόσεις για όλους στις οποίες το πρωτότυπο κείμενο θα συνοδεύεται απαραιτήτως από γλωσσάρι στο τέλος, που θα περιλαμβάνει όχι μόνο λέξεις ιδιωματικές (σκιαθίτικες στην περίπτωση του Παπαδιαμάντη), αλλά και λόγιες λέξεις που δεν είναι γνωστές σε πολλούς αναγνώστες.

Η αδημονία που προκάλεσαν τα λόγια του ήταν απτή μέσα στην αίθουσα. Παπαδιαμαντιστές και εκπαιδευτικοί ξέσπασαν στο τέλος της συνεδρίας καταδικάζοντας κάθε πρόταση για μετάφραση του Παπαδιαμάντη στην τρέχουσα γλώσσα. «Οι μαθητές δυσκολεύονται εξίσου να κατανοήσουν τον Σολωμό, τον Σικελιανό, ακόμη και μια επιφυλλίδα σε σημερινή εφημερίδα», υποστήριξε εκπαιδευτικός, η οποία τόνισε με έμφαση ότι η συγκινησιακή ανταπόκριση των μαθητών στο κείμενο του Παπαδιαμάντη είναι αυτόματη και εντυπωσιακή στις νεαρότερες ηλικίες. «Το θέμα είναι δικό μας», είπε, «όλα εξαρτώνται από το πώς διδάσκουμε τα κείμενα αυτά στο σχολείο». «Εθελοτυφλούμε» ήταν η απάντηση του κ. Ζουμπουλάκη.

Τονίστηκε από άλλους πόσο πιο ακατανόητη είναι στους μαθητές η γλώσσα του δημοτικιστή Καζαντζάκη (αλλά μήπως κι αυτόν δεν χρειάζεται να τον αντιμετωπίσουμε με τα ίδια εργαλεία όπως τον λόγιο Παπαδιαμάντη προκειμένου να τον διασώσουμε για τις μελλοντικές γενιές); Ακούστηκαν ευτράπελες αποδόσεις παπαδιαμαντικών φράσεων από τον Μυριβήλη για να προβληθεί το γελοίο των εγχειρημάτων ενδογλωσσικής μετάφρασης. Προτάθηκε να περιοριστεί η διδασκαλία ξένων γλωσσών στο σχολείο και να αυξηθεί, αντ’ αυτών, η διδασκαλία της αρχαίας, προκειμένου να αναπτύξουν οι νέοι τις γλωσσικές ικανότητές τους στην ελληνική.

Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης δεν αρνείται ότι οι ενδογλωσσικές λογοτεχνικές μεταφράσεις ως τώρα δεν ήταν επιτυχείς, όπως απάντησε σε ερώτηση του «Βήματος», «αυτό δεν αποκλείει όμως να έχουμε μια καλή μετάφραση αύριο» και μας υπέδειξε την εξαίρεση, την επιτυχημένη, κατά την άποψή του, μετάφραση παπαδιαμαντικών διηγημάτων για παιδιά από την Καίτη Χιωτέλλη (Χριστουγεννιάτικα διηγήματα», Άγκυρα, 2001), η οποία «διασώζει κάθε λέξη του Παπαδιαμάντη όπου μπορεί».

Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν οι λογοτεχνικές ενδογλωσσικές μεταφράσεις του παρελθόντος πέτυχαν τον στόχο τους, αν έφεραν περισσότερους αναγνώστες κοντά σε κείμενα γοητευτικά μεν δυσπρόσιτα δε. Κρίνοντας από τη μικρή κυκλοφορία τέτοιων εκδόσεων θα λέγαμε όχι. Ο κ. Ζουμπουλάκης δεν το πιστεύει επίσης, γι’ αυτό και προτείνει τη μετάφραση όχι εις αντικατάσταση του πρωτοτύπου αλλά προς αρωγή. Αντιλαμβανόμαστε την πρότασή του ως κίνηση που αναζωπυρώνει τον διάλογο για την ενδογλωσσική μετάφραση κειμένων του 19ου αιώνα προσθέτοντας στις απόλυτες μεταβλητές «ναι» και «όχι» μία τρίτη που αξίζει να συζητήσουμε εκτενέστερα και συγκεκριμένα.

Παρ’ όλα αυτά, η αντίσταση στην ιδέα μετάφρασης κειμένων του Παπαδιαμάντη, ακόμη και υπό αυτές τις προϋποθέσεις, ήταν ισχυρή. Την εξήγηση έδωσε ο ίδιος ο ομιλητής στη λήξη της συνεδρίας: «Επιβεβαιώνεται», είπε σε τόνο αγανακτισμένου αφορισμού ο συνήθως ψύχραιμος Σταύρος Ζουμπουλάκης, «ότι δύο λαοί στον κόσμο θεωρούν ότι η γλώσσα είναι θρησκεία: οι Γάλλοι και οι Έλληνες».

Σχολείο

Τα έξι μυθιστορήματα που διεκδικούν το Μπούκερ 2011

Το «Βήμα» παρουσιάζει τις υποψηφιότητες της βραχείας λίστας

Γ. Μπέκος, ΤΟ ΒΗΜΑ 14/10/2011, 22:00

Τα έξι μυθιστορήματα που διεκδικούν το Μπούκερ 2011

Οι τίτλοι της βραχείας λίστας του Μπούκερ 2011

 

Ο νικητής ή η νικήτρια ανακοινώνεται την Τρίτη 18 Οκτωβρίου. Το βραβείο συνοδεύεται απ’ το χρηματικό έπαθλο των 50.000 λιρών

Τζούλιαν Μπαρνς – «The Sense Of an Ending» (Jonathan Cape)

Ο Τόνι Γουέμπστερ και ο Άντριαν Φιν γνωρίζονται στο σχολείο και γίνονται φίλοι. Μοιράζονται τις ανησυχίες της αφυπνισμένης σεξουαλικότητάς τους κι επιπλέον το πάθος για τα κορίτσια και το διάβασμα στη δεκαετία του 1960. Ορκίζονται ότι θα μείνουν φίλοι για πάντα. Ο Άντριαν όμως αυτοκτονεί. Ήταν ένα παράξενο και έξυπνο παιδί, χαρακτηριζόταν από μια ιδιότυπη σοβαρότητα και τη βαθιά του αγάπη για τη φιλοσοφία και την ιστορία. Ο Τόνι, μεσήλικας πια, αναγκάζεται να κάνει τον απολογισμό μιας ήρεμης, «κανονικής» κατά τ’ άλλα ζωής, όταν λαμβάνει ένα γράμμα απ’ έναν δικηγόρο.

Το γράμμα τον πληροφορεί ότι ο Άντριαν, εδώ και σαράντα χρόνια, έχει αφήσει στον ίδιο το προσωπικό του ημερολόγιο και μέσα απ’ τις σελίδες του τον προτρέπει (τον αναγκάζει μ’ έναν τρόπο) να σκεφτεί τι έκανε τελικά με τη ζωή του, να στοχαστεί πώς έζησε μέχρι τώρα. Ο Βρετανός Τζούλιαν Μπαρνς, γαλλοτραφής και πολύ δόκιμος συγγραφέας, αναμετράται με τις αναπόδραστες, ψυχολογικές συνέπειες του γήρατος, γράφει για να διαχειριστεί τις απώλειες της ζωής και να σφυγμομετρήσει την ίδια τη μνήμη, την αδυναμία αλλά και τη απρόβλεπτη δυναμική της. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει απ’ το «Μεταίχμιο» στα ελληνικά την άνοιξη του 2012.

Πάτρικ Ντε Γουίτ – «The Sisters Brothers» (Granta)

Όρεγκον 1851. Δυο αδέλφια, ο Έλι και ο Τσάρλι, διαβόητοι κακοποιοί και πληρωμένοι δολοφόνοι, ξεκινούν για το Σαν Φρανσίσκο με σκοπό να «καθαρίσουν» έναν μυστηριώδη άνδρα με το όνομα Χέρμαν Κέρμιτ Γουόρμ για κάποιον απροσδιόριστο λόγο. Τα δύο αδέλφια έχουν συνηθίσει το αίμα, ανέκαθεν είχαν τη συνήθεια να σκοτώνουν ανθρώπους και πάντα τους περιτριγύριζαν ένα σωρό φονιάδες. Στο περιπετειώδες ταξίδι τους έρχονται αντιμέτωποι με απρόσμενες εξελίξεις και βίαια περιστατικά. Είναι η εποχή που στην Άγρια Δύση ο «πυρετός του χρυσού» κατασκευάζει το αμερικάνικο όνειρο με εκκωφαντικό πιστολίδι και άπληστους χρυσοθήρες.

Ο Τσάρλι βγάζει το ψωμί του σκοτώνοντας όποιον μπαίνει εμπόδιο στις επιδιώξεις του. Ο Έλι από ένα σημείο και μετά σιχαίνεται αυτή τη ζωή που είναι βαμμένη στο αίμα και προτιμά να ερωτευθεί. Οι καβγάδες τους είναι ατέλειωτοι. Όταν στο τέλος φτάνουν στην Καλιφόρνια ανακαλύπτουν ότι αυτός που πρέπει να σκοτώσουν είναι ένας εφευρέτης ο οποίος κατέχει τη «μαγική φόρμουλα» που μπορεί να τους κάνει πλούσιους. Ό,τι ακολουθεί στο δεύτερο μυθιστόρημα του Καναδού συγγραφέα είναι μια ιστορία που ισορροπεί ανάμεσα στο δράμα και την κωμωδία.

Κάρολ Μπιρτς – «Jamrach’s Menagerie» (Canongate Books)

«Γεννήθηκα δυο φορές. Πρώτα σ’ ένα ξυλόσπιτο που προεξείχε πάνω απ’ τα μαύρα νερά του Τάμεση, κι ύστερα πάλι, οκτώ χρόνια αργότερα στην Ράτκλιφ Χάιγουεϊ, όταν ο τίγρης με πήρε στο στόμα του κι άρχισαν όλα στην πραγματικότητα». Ο Τζάφι Μπράουν είναι ένα μικρό ανυπεράσπιστο παιδί όταν του επιτίθεται ένας τίγρης της Βεγγάλης στο Ίστ Εντ του Λονδίνου. Τον σώζει ο ιδιοκτήτης του τίγρη, ο Τσαρλς Τζάμρακ, εισαγωγέας και προμηθευτής εξωτικών και άγριων ζώων σε τσίρκα.

Ο Τζάφι αρχίζει να δουλεύει στο θηριοτροφείο του Τζάμρακ και να περιποιείται, μεταξύ άλλων, πιθήκους, ελέφαντες, καμήλες, φίδια κι όλων των ειδών τα πτηνά. Αυτό που τον ενοχλεί περισσότερο είναι το δωμάτιο με τα σιωπηλά πουλιά, όπου το καθένα απ’ αυτά είναι κλεισμένο σ’ ένα μικρό κι άχαρο κλουβί. Μέσα σε λίγο καιρό του δίδεται η ευκαιρία να πάρει μέρος σ’ ένα συναρπαστικό ταξίδι: να κυνηγήσει και να πιάσει – όπως του λένε – ένα «δράκο»! Στην ουσία επιβιβάζεται σ’ ένα φαλαινοθηρικό πλοίο του 19ου αιώνα και σαλπάρει με προορισμό την ωριμότητα, σ’ ένα ιστορικό μυθιστόρημα που φέρνει άμεσα στο νου του αναγνώστη το «Μόμπι Ντικ» του Χέρμαν Μέλβιλ.

Έσι Εντούτζιαν – «Half Blood Blues» (Serpent’s Tail)

Ο Ιερώνυμος Φολκ, στα δεκαεννιά του χρόνια, είναι ένας εξαιρετικά ταλαντούχος τρομπετίστας. Είναι ένας μαύρος πολίτης στη Γερμανία του Τρίτου Ράιχ και της «Αρίας Φυλής». Ανήκει σε μια δημοφιλή μπάντα της τζαζ μουσικής στην οποία έχουν απαγορευτεί οι ζωντανές εμφανίσεις στο Βερολίνο των τελών της δεκαετίας του 1930. Οι Ναζί έχουν απαγορεύσει αυτές τις «εκφυλιστικές» μελωδίες. Με δυο Αφροαμερικανούς φίλους του και μέλη της μπάντας, τον Σιντ Γκρίφιθς και τον Τσιπ Τζόουνς, ο Ιερώνυμος δραπετεύει στο Παρίσι το 1939 όπου, όταν πλέον κηρύττεται ο πόλεμος και εισβάλλουν οι Γερμανοί, κρύβονται μέχρι να βρουν τρόπο να ξεφύγουν εκ νέου απ’ τους διώκτες τους της Γκεστάπο.

Ο τρομπετίστας που έχει εξελιχθεί στο ανερχόμενο αστέρι των παριζιάνικων καμπαρέ συλλαμβάνεται σ’ ένα καφέ και οι πάντες χάνουν τα ίχνη του. Πενήντα χρόνια αργότερα, ο Σιντ επιστρέφει στο Παρίσι και συναντά τον Τσιπ που μ’ ένα αποκαλυπτικό γράμμα του αποκαλύπτει ότι ο φίλος τους δεν εξοντώθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, όπως νόμιζαν. Η Καναδέζα Έσι Εντούτζιαν (γόνος Γκανέζων μεταναστών) γράφει μια ιστορία μυστικών και αποκαλύψεων που αφορά τους Αφρογερμανούς. Η παρουσία τους στη Γερμανία έχει τις ρίζες της στον 18ο αιώνα και φτάνει μέχρι τον Μεσοπόλεμο όταν και αριθμούσαν μερικές χιλιάδες.

Α. Ντ. Μίλερ – «Snowdrops» (Atlantic)

Το πρώτο μυθιστόρημα του Α. Ντ. Μίλερ ένα ψυχολογικό δράμα που εκτυλίσσεται στη διάρκεια ενός μοσχοβίτικου χειμώνα, όταν η ηθική πυξίδα ενός τριαντάρη Εγγλέζου αποπροσανατολίζεται από τις εκμαυλιστικές ευκαιρίες που του παρουσιάζονται στην καινούργια Ρωσία. Ο δυτικοευρωπαίος Νικ βρίσκεται στη Μόσχα για να μεταφέρει εκεί τα φώτα της ελεύθερης οικονομίας, αλλά και για να εκμεταλλευτεί τις πιθανότητες πλουτισμού που του παρέχει η μετασοβιετική Ρωσία, μια χώρα ηδονισμού κι απελπισίας, διαφθοράς κι αθωότητας, με μαγικές ντάτσες και χλιδάτα νυχτερινά κέντρα, όπου μυστικά -και πτώματα- αποκαλύπτονται μόνο όταν αρχίζει να λιώνει το χιόνι. Στη Μόσχα ο Νικ γνωρίζει και τη γοητευτική Μάσα.

Πρόκειται για την ερωτική ιστορία ενός ευάλωτου ανθρώπου σε μια διεφθαρμένη κοινωνία. Ο τριανταεπτάχρονος Α. Ντ. Μίλερ σπούδασε λογοτεχνία στο Κέιμπριτζ και το Πρίνστον. Έχει εργαστεί ως τηλεοπτικός παραγωγός πριν γίνει ανταποκριτής του «Economist» στη Ρωσία. Απ’ το 2004 ως το 2007 ταξίδεψε σ’ όλη την επικράτεια της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Το βιβλίο έχει μεταφραστεί ήδη σε δεκαεννέα γλώσσες και στα ελληνικά με τον τίτλο «Κάτω απ’ το Χιόνι» (Ωκεανίδα, μτφ Ρένα Χατχουτ). Ο συγγραφέας ζει στο Λονδίνο με τη γυναίκα και την κόρη του.

Στίβεν Κέλμαν – «Pigeon English» (Bloomsbury)

Ένα εντεκάχρονο αγόρι, ο Χάρισον Οπόκου ή αλλιώς Χάρι, που έχει πρόσφατα φτάσει από την Γκάνα με τη μητέρα του και τη μεγαλύτερη αδελφή του, αποφασίζουν να εγκατασταθούν σε μια περιοχή με δημοτικά διαμερίσματα, όπου συνυπάρχει πλήθος μεταναστών. Ο Χάρι προσπαθεί να προσαρμοστεί στην καινούργια του εγγλέζικη ζωή βλέποντας, ακούγοντας και προσπαθώντας πάντα με καλή διάθεση να μάθει όλα τα μαγικά τρικ που θα του εξασφαλίσουν την επιβίωσή του στην πόλη: τις συμμορίες στους δρόμους, το ντύσιμο, το περπάτημα. Όταν όμως ένα αγόρι βρίσκεται ξαφνικά μαχαιρωμένο στον δρόμο και η αστυνομία συναντά ένα τείχος σιωπής, ο Χάρι, εξαιρετικά αισιόδοξη φύση, αποφασίζει να διερευνήσει μόνος του το έγκλημα, θέτοντας σε κίνδυνο τον εύθραυστο ιστό που έχει πλέξει η μητέρα του για να κρατήσει την οικογένειά της ασφαλή.

Ο τριανταπεντάχρονος Στίβεν Κέλμαν, που έκανε πολλές δουλειές πριν στραφεί το 2005 στη λογοτεχνία, γράφει μια ιστορία για την σκληρότητα της ενηλικίωσης και την αγωνία της προσαρμογής στη νέα πατρίδα με φόντο μια πολυπολιτισμική γειτονιά στο Πέκαμ του Λονδίνου, ελεγχόμενη από συμμορίες, όπου η επιβίωση εξελίσσεται σε καθημερινό αγώνα. Η φωνή του μικρού αφηγητή κέρδισε τις εντυπώσεις για την αυθεντικότητα και τη σπιρτάδα της. Το βιβλίο κυκλοφορεί προσεχώς απ’ τις εκδόσεις Μεταίχμιο με τίτλο «Άγρια Παιδιά» (μτφ. Κατερίνα Σχινά).

Σχολείο

Βαλτιμόρη: Εκτίθεται σε μουσείο το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη

Το χειρόγραφο που «δένει» την ιστορία των Μαθηματικών από την αρχαιότητα ως σήμερα στο Walters Art Museum

Μ. Θέρμου, ΤΟ ΒΗΜΑ 14/10/2011

Βαλτιμόρη: Εκτίθεται σε μουσείο το Παλίμψηστο του Αρχιμήδη

Υπερήφανος κάτοχος του «Παλίμψηστου» του Αρχιμήδη, το αμερικανικό μουσείο αποκαλύπτει δεκατρία χρόνια αργότερα, στις 16/10, όχι μόνον το ίδιο το χειρόγραφο αλλά και την «ανάγνωσή» του

Το χειρόγραφο που ξεσήκωσε όλο τον επιστημονικό κόσμο πριν από μερικά χρόνια, ένα χειρόγραφο που «δένει» την ιστορία των Μαθηματικών από την αρχαιότητα ως σήμερα, του Αρχιμήδη φυσικά, παρουσιάζει το Walters Art Museum της Βαλτιμόρης σε έκθεση που εγκαινιάζεται στις 16 Οκτωβρίου.

Υπερήφανος κάτοχος του «Παλίμψηστου» του Αρχιμήδη, μετά τη δωρεά που του έγινε από «ανώνυμο» συλλέκτη, αυτόν που το είχε αγοράσει στη δημοπρασία των Κρίστις το 1998 στη Νέα Υόρκη, το αμερικανικό μουσείο αποκαλύπτει δεκατρία χρόνια αργότερα όχι μόνον το ίδιο το χειρόγραφο αλλά και την «ανάγνωσή» του. Και ακόμη την περιπέτειά του μέσα στους αιώνες, την προσπάθεια επανάκτησής του από ομάδα ειδικών επιστημόνων και εν τέλει τα κείμενα του Αρχιμήδη αποδεικνύοντας _όχι ότι το είχε ανάγκη_ τη μεγαλοφυια του.

Η έκθεση θα διαρκέσει ως την 1η Ιανουαρίου

«Απολεσθέντα και Ευρισκόμενα: Τα μυστικά του Αρχιμήδη» είναι ο τίτλος αυτής της έκθεσης που χρησιμοποιεί ευρέως τη σύγχρονη τεχνολογία, με την οποία άλλωστε και οι ερευνητές διάβασαν το χειρόγραφο, αφηγείται την ιστορία του βιβλίου και τις λεπτομέρειες της διατήρησής του, εξηγεί την πρωτοποριακή του ανάκτηση και επισημαίνει τις ανακαλύψεις που έκαναν οι μελετητές του.
Η πολύπλευρη επιστημονική προσωπικότητα του αρχαίου έλληνα μαθηματικού, φυσικού, μηχανικού, αστρονόμου και εφευρέτη που ανακάλυψε τα μαθηματικά του απείρου _το Παλίμψηστο περιέχει το μόνο σωζόμενο αντίγραφο του σημαντικού συγγράμματος_ τη μαθηματική φυσική και τη συνδυαστική, έναν κλάδο των μαθηματικών που χρησιμοποιείται στην πληροφορική παρουσιάζεται σ΄ αυτή την έκθεση.

Ηλικίας χιλίων ετών είναι αυτό το χειρόγραφο μετρώντας από τον 10ο αιώνα που ένας ανώνυμος γραφέας της Κωνσταντινούπολης αντέγραψε έργα του Αρχιμήδη πάνω σε περγαμηνή κρατώντας τα ελληνικά του πρωτοτύπου! Δυόμισι αιώνες αργότερα ένα μοναχός στην Ιερουσαλήμ θα έσβηνε το κείμενο του Αρχιμήδη, θα έκοβε τις σελίδες του χειρόγραφου και περιστρέφοντας τα φύλλα του, θα τα δίπλωνε στη μέση για να γράψει προσευχές. Δεν είναι περίεργο λοιπόν, που και μόνο για να διαλυθεί το παλίμψηστο χρειάστηκαν τέσσερα χρόνια ενώ σύγχρονες τεχνολογίες, όπως η πολυφασική απεικόνιση και ακτίνες Χ χρησιμοποιήθηκαν για την ανάγνωση του κειμένου, που βρισκόταν κάτω από τις ιερές προσευχές.

Το Walters Art Museum κατέχει μεγάλες συλλογές έργων αρχαίων πολιτισμών αρχίζοντας από την προ – δυναστική Αίγυπτο και φθάνοντας ως τον 20ο αιώνα με έναν μεγάλου σταθμό στην αρχαία ελληνική τέχνη και στη ρωμαϊκή.

Σχολείο

Ο πολιτισμός στις πρώτες σελίδες

Οταν η Μελίνα αναλάμβανε -πριν από 30 χρόνια- το υπουργείο Πολιτισμού

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΚΙΩΝΗ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 15.10.11

Ο αριθμός 18 ήταν ο τυχερός της Μελίνας Μερκούρη, σύμφωνα με ομολογία και της ίδιας (στην αυτοβιογραφία «Είμαι Ελληνίδα» και στη βιογραφία «Μελίνα» της Φρίντας Μπιούμπι).

Ενδεικτικά μερικά από αυτά τα 18άρια:
18 (Μαρτίου 1920) γεννήθηκε.
18 (Δεκεμβρίου 1911) γεννήθηκε ο Ζυλ Ντασσέν.
18 (Μαρτίου 1955) γνωρίστηκαν.
18 φρόντιζαν να κάνουν τις πρεμιέρες των έργων τους.
18 (Οκτωβρίου 1981) έγινε κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ και η Μελίνα υπουργός Πολιτισμού (η διαρκέστερη και πιο λαμπερή σ’ αυτό το υπουργείο – αντέχοντας 16 ανασχηματισμούς) επί οκτώ χρόνια. Και πόσο θα έμενε ακόμη, αν δεν την έβρισκαν η παλιοαρρώστια και ο θάνατος (6 Μαρτίου 1994, στα 74 της), με τον Ντασσέν να την ακολουθεί 14 χρόνια αργότερα (31 Μαρτίου 2008, στα 97 του).

Από την άρνηση στην αποδοχή

Τριάντα λοιπόν χρόνια από τότε που ανέλαβε τα ηνία του υπουργείου Πολιτισμού, αλλά στην αρχή δεν καλοπέρασε (καθώς από κοντά υπήρχε και το Επιστημών, που αργότερα αφαιρέθηκε). Γράφει η Μπιούμπι στη βιογραφία της:

«Οι αντιδράσεις για την επιλογή της στο υπουργείο δεν έλειψαν και απ’ τους αντιζήλους της στο ΠΑΣΟΚ. «Η Μελίνα! Σιγά! Τι ξέρει από υπουργεία; Τι ξέρει η σταρ από πολιτική;» ψιθύριζαν. Αλλωστε σ’ εκείνα τα χρόνια της έντονης φιλοπαλαιστινιακής πολιτικής, πολλές βολές κατευθύνονταν και κατά του «Εβραίου συζύγου της».

Οπως, κατ’ αρχάς, και να εμφανιζόταν προκαλούσε τα ειρωνικά σχόλια των αντιπολιτευόμενων εφημερίδων. Προσερχόταν στο υπουργείο με το υπουργικό αυτοκίνητο, και καλοντυμένη, την κατηγορούσαν για «φιγουρατζού», χρησιμοποιούσε το προσωπικό της τζιπ και φορούσε τζιν, «το έπαιζε λαϊκιά» (ό,τι κι αν φορούσε πάντως της πήγαινε). Κι όταν μια από τις πρώτες ημέρες προβλήθηκε από την τηλεόραση η ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη «Στέλλα», στην οποία πρωταγωνιστούσε (γράφει η Μπιούμπι): «την άλλη μέρα οι συντηρητικές εφημερίδες έγραφαν για την «ηθοποιό-πόρνη», ενώ οι πιστοί στο ΠΑΣΟΚ πολίτες τηλεφωνούσαν αγανακτισμένοι στην ΕΡΤ: «Χθες το βράδυ μάς σκοτώσατε την υπουργό Πολιτισμού!»

Με την πάροδο του χρόνου όμως σιγά σιγά έγινε αποδεκτή. Λιγόστεψαν τα αρνητικά σχόλια, γιατί έγινε συνείδηση: η Μελίνα μπήκε στην πολιτική για να δώσει. Για να δώσει κύρος σ’ αυτόν τον τόπο και στον πολιτισμό του – να βάλει, όπως έλεγε, τον πολιτισμό στις πρώτες σελίδες των εφημερίδων, μολονότι είχε να κάνει μ’ ένα κατ’ εξακολούθηση μπατίρικο υπουργείο, του οποίου το μερίδιο παρέμενε καθηλωμένο στη μισή μονάδα του κρατικού προϋπολογισμού.

Η ομολογία της ότι πέρασε τον πολιτισμό στις πρώτες σελίδες των εφημερίδων -όχι μόνο της Ελλάδας και του εξωτερικού, με την αναγνωρισιμότητα που απολάμβανε όπου πήγαινε- ανταποκρινόταν πλήρως στην πραγματικότητα, με τις πρωτοβουλίες που αναλάμβανε (με τη διακριτική και αφανή συμβολή του Ντασσέν, όπως ομολογούσε η ίδια). Να θυμίσω μερικές: Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης (με πρώτη, το 1985, την Αθήνα), καμπάνια για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, ενέργειες για τη δημιουργία του νέου Μουσείου Ακρόπολης, δημιουργία ΔΗΠΕΘΕ, αρχαιολογικός περίπατος περί την Ακρόπολη, ανάπλαση της Πλάκας…

Απλότητα και ζεστασιά

Πέρα από αυτά, η Μελίνα ήταν ένα από τα χαρισματικά εκείνα πλάσματα που σε κέρδιζε με την απλότητα και τη ζεστασιά της. Γιατί είχε ένα μοναδικό τρόπο να καταργεί τις αποστάσεις και να σε κάνει -από τον πρώτο έως τον έσχατο, όποιος κι αν ήσουν- να αισθάνεσαι δικός της, όμοιός της ή και (αν ήσουν λίγο ψωνισμένος) ανώτερός της. «Στη ζωή σου!» ήταν ένας από τους προσφιλείς της όρκους σ’ αυτούς που αγαπούσε.

Η Μελίνα είχε μια μεγάλη καρδιά και μια απέραντη αγκαλιά για όλο τον κόσμο. Γι’ αυτό και υπάρχουν εκατοντάδες, χιλιάδες, και όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο, που καυχιούνται ότι τη γνώρισαν, ότι υπήρξαν φίλοι της, ότι έχουν κάτι να θυμούνται από αυτήν. Γι’ αυτό και όταν πέθανε παρουσιάστηκε αυτό το μοναδικό και ανεπανάληπτο φαινόμενο των τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών ωρών και τα πολυσέλιδα των εφημερίδων (περί τις 100 σελίδες σ’ αυτήν την εφημερίδα, επί μια εβδομάδα) και των περιοδικών – και όχι μόνο στην Ελλάδα. Κι αυτό το απέραντο και ποικίλο, απ’ όλες τις κοινωνικές τάξεις πλήθος, που στήθηκε με τις ώρες επί τρία μερόνυχτα στο λαϊκό προσκύνημα, για να περάσει μ’ ένα άνθος κι ένα δάκρυ από τη σορό της. «Οι Ελληνες είμαστε πρώτοι στα μοιρολόγια», μου είχε πει σε μια συνέντευξη – και με την έννοια, προφανώς, ότι μόνο όταν χάνουμε κάποιον είμαστε σε θέση ν’ αναγνωρίσουμε την πραγματική του αξία – κάτι πάντως που, όσον αφορά την ίδια, είχε κατακτήσει εν ζωή.*

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: