Αρχική > βιβλία > Διαβάζοντας ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ 1954

Διαβάζοντας ΚΟΣΜΟΓΡΑΦΙΑ 1954

clip_image001ΝΙΚΟΛΑΟΥ Δ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΑΡΙΣΤΟΒΑΘΜΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΟΡΟΣ
ΚΑΙ ΤΕΩΣ ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ ΤΩΝ
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

Κ Ο Σ Μ Ο Γ Ρ ΑΦ Ι Α
ΔΙΑ ΤΗΝ Η΄ ΤΑΞΙΝ ΤΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΩΝ

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ
Ε Ν  Α Θ Η Ν Α Ι Σ   1 9 5 4

Μάλλον τη δίδασκε ο μαθηματικός, τότε οι μαθηματικοί ήταν σχεδόν όλοι άντρες. Ο μαθηματικός ήταν (και έπρεπε να είναι) βλοσυρός και αυστηρός. Στα μαθηματικά θα έμενε, άλλωστε, η μισή τάξη. Δεν μπορούσες να είσαι και χαρούμενος. Οι άλλοι καθηγητές έλεγαν ότι οι μαθηματικοί καλλιεργούσαν το κλίμα δυσκολίας στα μαθηματικά, γιατί έτσι προσέδιδε – σύμφωνα με το τότε παιδαγωγικό σκηνικό – μεγαλύτερη αίγλη στα μαθηματικά, επομένως και σ’ αυτούς.  Όταν δίδασκε όμως την Κοσμογραφία, έπρεπε να χαλαρώσει και αλλοίωνε το προφίλ του. Οι μαθητές και οι μαθήτριες το απολάμβαναν εν μέρει, γνώριζαν, όμως, ότι δεν έπρεπε να παίρνουν και πολύ θάρρος.

Και για να κατανοήσουμε το context της εποχής, θυμίζω ότι όλα τα μαθήματα έπρεπε να δίνουν αφορμές για κάποια ιδεολογική ή κοσμοθεωρητική παρέμβαση υπέρ του κρατούντος αξιακού πεδίου και εκπαιδευτικού και κοινωνικού συστήματος. Έτσι μπορεί να εξηγηθεί το γεγονός ότι η τελευταία παράγραφος της Κοσμογραφίας γράφει το εξής: “Ἄν κάμωμεν ἀνάλογον σκέψιν δι’ ἕκαστον τῶν ἑκατομμυρίων ἂλλων σπειροειδῶν νεφελωμάτων ἰλιγγιῶμεν πρὸ τοῦ ἀσυλλήπτου πλήθους τῶν Κόσμων τοῦ Σύμπαντος καὶ ἀναφωνοῦμεν «ΩΣ ΕΜΕΓΑΛΥΝΘΗ ΤΑ ΕΡΓΑ ΣΟΥ, ΚΥΡΙΕ, ΠΑΝΤΑ ΕΝ ΣΟΦΙᾼ ΕΠΟΙΗΣΑΣ»”.

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

 

ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΙΣ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ
ΚΙΝΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΑΣΤΕΡΩΝ.

-ΤΟ ΚΟΠΕΡΝΙΚΕΙΟΝ ΣΥΣΤΗΜΑ

imageἈστὲρες. -᾽Αστρονομία.

-῾Ο ῞Ηλιος, ἡ Σελήνη καὶ ὅλα τὰ ἂλλα πολυπληθῆ σώματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται διεσκορπισμένα εἰς τὸ πέριξ ἡμῶν διάστημα, λέγονται ἄστρα ἢ ἀστέρες. Οἱ ἀστἑρες φαίνονται ὅτι εὑρίσκονται εἰς τὸν Οὐρανόν, Διὰ τοῦτο δὲ λέγονται καὶ οὐράνια σώματα.

Πλὴν τοῦ Ἡλίου καὶ τῆς Σελήνης οἱ ἄλλοι ἀστέρες φαίνονται μόνον
τὴν νύκτα. Διότι τὸ ἰσχυρὸν φῶς τοῦ ῾Ηλίου καθιστᾷ αὐτοὺς ἀοράτους διὰ γυμνοῦ ὀφθαλμοῦ. Διὰ καταλλήλου δὲ τηλεσκοπίου δυνάμεθα καὶ τὴν ἡμέραν νὰ ἴδωμεν τοὺς λαμπροτέρους ἀπὸ αὐτούς.
῾Η ἐπιστήμη, ἡ ὁποία ἐξετάζει τοὺς ἀστέρας καὶ τὰ φαινόμενα, τὰ οποῖα προξενοῦσιν οὗτοι, λέγεται Ἀστρονομία. Τὰ στοιχεῖα τῆς ᾽Αστρονομίας ἀποτελοῦσι τὴν Κοσμογραφίαν.
Σημείωσις. Καὶ ἡ Γῆ θεωρεῖται ὡς ἓν τῶν οὐρανίων σωμάτων καὶ ὡς τοιοῦτον ἐξετάζεται ὑπὸ τῆς Ἀστρονομίας.

4. Πλανῆται.

-Κατὰ τὴν προσεκτικὴν καὶ ἐπὶ πολλὰς νύκτας παρατήρησιν τῶν ἀστέρων διακρίνομεν ὅτι μερικοὶ ἀπὸ αὐτοὺς ἀλλάσσουσι θέσιν ἐν μέσῳ τῶν ἀπλανῶν ἀστέρων. Διὰ τοῦτο οὖτοι
λέγονται πλάνητες ἀστέρες ἢ συνηθέστερον πλανῆται. ῾Η μεταβολὴ της θὲσεως ἑκάστου πλανήτου γίνεται ως ἑξῆς ᾽Επὶ πολὺν χρόνον βλέπομεν ὅτι οὖτος κινεῖται ἐκ δυσμῶν πρὸς ἀνατολάς.

Ἔπειτα φαίνεται ὅτι ἵσταται ἐπ’ ὀλίγον καὶ ἔπειτα κινεῖται ἐπί τινα
χρόνον ἐξ ἀνατολῶν πρὸς δυσμάς. ῞Ισταται ἐκ νέου, ἔπειτα ἐξακολουθεῖ
κινούμενος ἐκ δυσμῶν πρὸς ἀνατολὰς καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς : ῞Ωστε ἡ ἐπὶ
τοῦ οὐρανοῦ φαινομένη τροχιὰ ἑκάστου πλανήτου ἀποτελεῖται ἐκ σειρᾶς
τόξων (σχ. 2). ᾽Εκ τούτων τὰ γραφόμενα ἐκ δυσμῶν πρὸς άνατολὰς εἶναι
μεγαλύτερα τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα γράφονται ὑπὸ τοῦ πλανήτου ἐξ Α  πρὸς Δ.
image 
Τὰ σημεῖα Α, Β, Γ, Δ κ.τ.λ., εἰς τὰ ὁποῖα ὁ πλανήτης φαίνεται ὅτι ἵσταται, διὰ νὰ ἀλλάξη φορὰν κινήσεως, λέγονται στηριγμοί. Οἱ πλανῆτάι διὰ γυμνοῦ ὀφθαλμοῦ φαίνονται ὡς φωτεινὰ σημεῖα. Διὰ καταλλήλου ὅμως τηλεσκοπίου οἱ μεγαλύτεροι ἀπὸ αὐτοὺς
φαίνονται ὡς φωτεινοὶ δίσκοι, ἐνίοτε δέ τινες ἀπὸ αὐτοὺς φαίνονται καὶ ὡς τμήματα φωτεινῶν δίσκων. Τὸ δὲ φῶς τῶν πλανητῶν εἶναι ἤρεμον, ἤτοι δὲν ὑφίσταται στίλβην.

Οἰ κυριώτεροι πλανῆται ὀνομάζονται Ἑρμῆς, Ἀφροδίτη (κοινῶς Αὐγερινός), Ἄρης, Ζεύς, Κρόνος, Οὐρανός, Ποσειδῶν, Πλούτων. Εἰς τούτους δὲ κατατάσσεται καὶ ἡ Γῆ, ὅπως θὰ μάθωμεν βραδύτερον. Ἀπὸ τοὺς πλανήτας τούτους φαίνονται διὰ γυμνοῦ ὀφθαλμοῦ ἡ Αφροδίτη, ὁ Ἄρης, ὁ Ζεὺς καὶ ὁ Κρόνος. Ὁ Οὐρανὸς καὶ ὁ Ἑρμῆς ὑπὸ εὐνοῖκὰς μόνον
συνθήκας φαίνονται διὰ γυμνοῦ ὀφθαλμοῦ.

Ἑξᾶς.

-Τὴν γωνιώδη ἀπόστασιν δύο ἀστέρων ἤ δύο οἱωνδήποτε σημείων δυνάμεθα νὰ μετρήσωμεν δι’ ὀργάνου, τὸ ὁποῖον λέγεται ἐξᾶς.
Τὸ ὄργανον τοῦτο ἀποτελεῖται ἀπὸ μεταλλικὸν κυκλικὸν τομέα ΚΑΒ περίπου 60˚ (σχ. 8). Περὶ τὸ κέντρον Κ τοῦ τομέως στρέφεται ἐν τῷ ἐπιπέδῳ τοῦ τομέως κανὼν ΚΓ, Φέρει δὲ οὗτος κατὰ τὸ ἄκρόν imageΚ κάτοπτρον κάθετον ἐπὶ τὸ ἐπίπεδον τοῦ τομέως καὶ στρεφόμενον
μετὰ τοῦ κανόνο ΚΓ- Εἰς δὲ τὴν ἀκτῖνα ΚΒ τοῦ τομέως στερεοῦται καθἑτως πρὸς τὸν τομέα ἄλλο κάτοπτρον Λ παράλληλον πρὸς τὴν ἀκτῖνα ΚΑ.

Τοῦ κατόπτρου τούτου Λ μόνον τὸ κατώτερον ἥμισυ εἶναι ἐπιργυρωμένον. Οὕτω δὲ διὰ διόπτρας Τ, ἡ ὁποία κεῖται ἔμπροσθεν τοῦ Λ, βλέπομεν ἄλλα ἀντικείμενα ἀμέσως διὰ τοῦ
μὴ ἐπηργυρωμένου ἡμίσεος καὶ ἄλλα δι’ ἀνακλάσεως τοῦ φωτὸς αὐτῶν ἐπὶ τοῦ
ἐπηργυρωμένου ἡμίσεος.

Διὰ νὰ μετρήσωμεν δὲ τὴν γωνιώδη ἀπόστασιν θ δύο ἀστέρων Σ καὶ Σ´, ἐργαζόμεθα ὡς ἑξῆς. Κρατοῦμεν τὸ ὄργανον οὕτως, ὥστε νὰ ἴδωμεν διὰ τῆς διόπτρας καὶ διὰ μέσου τοῦ μὴ ἐπηργυρωμένου μέρους τοῦ Λ τὸν ἕνα ἀστέρα Σ´. Ἔπειτα στρέφομεν τὸν κανόνα, μέχρις οὗ τὸ εἴδωλον τοῦ Σ
διὰ δύο διαδοχικῶν ἀνακλάσεων ἐπὶ τῶν κατόπτρων Κ καὶ Λ συμπέσῃ imageμὲ τὸ εἴδωλον τοῦ Σ´.

Ἀναγινώσκομεν ἔπειτα ἐπὶ τοῦ διῃρημένου τόξου ΑΓ τὸ μέτρον
αὐτοῦ, ὅπερ εἶναι καὶ μέτρον τῆς γωνίας ω. Διπλασιάζοντες δὲ αὐτὸ εὑρίσκομεν τὸ μέτρον
τῆς γωνίας θ. Πράγματι, ἂν ΚΕ καὶ ΛΕ εἶναι ἀντιστοίχως κάθετοι ἐπὶ τὰ κάτοπτρα Κ καὶ Λ εἰς τὰ σημεῖα προσπτώσεως, θὰ εἶναι 2α = θ + 2β καὶ α = β + Ε.

Ἐκ τούτων δὲ εὑρίσκομεν
ὅτι θ = 2Ε. Ἐπειδὴ δὲ Ε = ω, ἕπεται ὅτι θ = 2ω.
Πρὸς ἀποφυγὴν δὲ τοῦ διπλασιασμοῦ τὸ τόξον ΑΒ τοῦ τομέως εἶναι διῃρημένον εἰς ἡμισείας μοίρας, αἱ ὁποῖαι ἀναγιγνώσκονται ὡς ἀκέραιοι μοῖραι.

Μέτρησις τῆς ζενιθίας ἀποστάσεως καὶ τοῦ ὕψους
imageἀστέρος.

– Διὰ νὰ ὁρίσωμεν τὴν ζενιθίαν ἀπόστασιν ἀστέρος κατά τινα
στιγμήν, ἐργαζόμεθα ὡς ἑξῆς. Καθιστῶμεν τὸν δίσκον ΗΗ΄ τοῦ Θεοδολίχου ὁριζόντιον καὶ ὁρίζομεν τὴν θέσιν Βδ τῆς βελόνης γ, ὅταν ὁ ὀπτικὸς
ἄξων τοῦ τηλεσκοπίου καταστῇ κατακόρυφος, ὁ δὲ ἀντικειμενικὸς φακὸς αὐτου εἶναι ἐστραμμένος πρὸς τὸ Ζενίθ.

Στρέφομεν ἔπειτα τὸν δίσκον
ΚΚ΄ καὶ τὸ τηλεσκόπιον, μέχρις οὗ το εἴδωλον τοῦ ἀστέρος σχηματισθῇ εἰς τὸ κὲντρον τοῦ σταυρονήματος. Ἡ γωνία, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐστράφη ἡ βελόνη γ ἀπὸ τῆς θέσεως Βδ, εἶναι ἡ ζενιθία ἀπόστασις (z) τοῦ ἀστέρος κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. ᾽Εκ δὲ τῆς ἰσότητος: υ=90˚-z ὁρίζομεν ἔπειτα καὶ τὸ ὕψος τοῦ ἀστέρος κατὰ τὴν αὐτὴν στιγμήν.

Οἱ ναυτικοὶ μετροῦσι συνήθως τὸ ὕψος τοῦ ‘Ηλίου διὰ τοῦ ἑξάντος (§ 12). Πρὸς τοῦτο διαθέτουσιν αὐτὸν κατακερύφως καὶ μετροῦσιν, ὡς (ἐν § 12) ἐλέχθη, τὴν γωνιώδη ἀπόστασιν τοῦ κέντρου τοῦ ῾Ηλίου καὶ σημείου τινὸς Σ΄ (σχ. 8) τοῦ ὁρίζοντος.

 

imageΜεσημβρινὸν τηλεσκὸπιον.

-῞Εκαστον ἀστεροσκοπεῖον ἕχει ἓν ἀστρονομικὸν τηλεσκόπιον ΤΤ΄, τὸ ὁποῖον εἶναι διατεθειμένον ὡς ἑξῆς (σχ. 22). Ὁ ὀπτικὸς ἄξων αὐτοῦ στρέφεται περὶ ἄλλον ἄξονα ΑΒ κάθετον ἐπ’
αὐτόν. Ὁ ἄξων ΑΒ εἶναι κάθετος ἐπὶ τὸν οὐράνιον μεσημβρινὸν τοῦ τόπου καὶ στηρίζεται ἀκλονήτως ἐπὶ δύο κατακορύφων στύλων Σ,Σ΄.  Ἕνεκα τῆς τοιαύτης διατάξεως ὁ ὀπτικὸς ἂξων στρεφόμενος περὶ τὸν ΑΒ γράφει τὸν μεσημβρινὸν τοῦ τόπου.
Διὰ τοῦτο τὸ τηλεσκόπιον τοῦτο λέγεται μεσημβρινὸν τηλεσκόπιον.

Παραπλεύρως τοῦ τηλεσκοπίου τούτου κεῖται κατακόρυφος κύκλος, ὁ ὁποῖος στερεοῦται κατὰ τὸ κέντρον του ἐπὶ τοῦ ἄξονος ΑΒ. ᾽Εν τῷ ἐπιπέδῳ δὲ τοῦ κύκλου τούτου στρέφεται περὶ τὸ κέντρον του καὶ συγχρόνως μὲ τὸν ἄξονα τοῦ τηλεσκοπίου μία βελόνη β.

Ταύτης τὸ κινητὸν ἄκρον διατρέχει τὴν περιφέρειαν τοῦ κύκλου, ἥτις, εἶναι διῃρημένη εἰς μοίρας κ.τ.λ. Τὸ σταυρόνημα τοῦ τηλεσκοπίου τούτου ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο ὁριζόντια νήματα καὶ ἀπὸ 5 ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἶναι κάθετα ἐπ’ αὐτὰ καὶ εὑρίσκονται εἰς ἴσην ἀπόστασιν ἀπ’ ἀλλήλων (σχ 23).

Τὸ μεσαῖον τούτων κεῖται ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου τοῦ οὐρανίου μεσημβρινοῦ καὶ λέγεται διὰ τοῦτο μεσημβρινὸν νῆμα. Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἷς ἀστὴρ διέρχεται πρὸ τοῦ μεσημβρινοῦ νήματος, ὁ ἀστὴρ μεσουρανεῖ ἄνω. Διὰ νὰ ὁρίσωσι δὲ οἱ ἀστρονόμοι μὲ ἀκρίβειαν τὴν χρονικὴν ταύτην στιγμήν, σημειώνουσι τὰς ὥρας κατὰ τὰς διαβάσεις
αὐτοῦ πρὸ ἑκάστου τῶν 5 νημάτων καὶ λαμβάνουσι τὸν μέσον ὅρον αὐτῶν.

ΑΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΛΑΝΗΤΩΝ

imageΑἱ κινήσεις τῶν πλανητῶν.
Νὸμοι τοῦ Κεπλέρου
.
 
Ἐμάθομεν (§ 4) ὅτι οἱ πλανῆται φαίνονται κινούμενοι ἐπὶ τῆς οὐρανίου σφαίρας ἐν μέσῳ τῶν ἀπλανῶν καὶ ὅτι ἡ φαινομένη τροχιὰ ἐκάστου
πλανήτου ἀποτελεῖται ἐκ σειρᾶς τόξων (σχ. 42),
τὰ ὁποῖα γράφονται ὑπ’ αὐτοῦ παλινδρομικῶς ἐκ Δ πρὸς Α καὶ ἐξ Α πρὸς Δ. Ὅταν δὲ πρόκειται νὰ ἀλλάξῃ φορὰν κινήσεως, φαίνεται ἱστάμενος ἐπί τινα χρόνον εἰς τοὺς στηριγμοὺς Α, Β, Γ, Δ κ.τ.λ.

Ἡ παρατήρησις δεικνύει ὅτι αἱ τροχιαὶ αὗται ὅλων σχεδὸν τῶν πλανητῶν (πλὴν μικρῶν τινων) κεῖνται ἐντὸς τοῦ ζῳδιακοῦ ἐλάχιστα ἀφιστάμεναι τῆς Ἐκλειπτικῆς. Διὰ τὴν ἐξήγησιν τῶν φαινομένων
τούτων κινήσεων εἴδομεν ὅτι ὁ Κοπέρνικος ἐδέχθη ὅτι οὗτοι κινοῦνται ἐκ Δ πρὸς Α περὶ τὸν ῞Ηλιον ἐπὶ περιφερειῶν κύκλων. Ἵνα δὲ οὗτος ἐξηγήσῃ τὰς ἀνωμαλίας τῶν φαινομένων κινήσεων αὐτῶν, ὡς καὶ τὴν μεταβολὴν τῆς ἀποστάσεως τῆς Γῆς ἀπὸ τοῦ Ἡλίου, ἐδέχθη ὅτι τὰ
κέντρα τῶν κύκλων τούτων ἔκειντο ἐκτὸς τοῦ Ἡλίου.

Ὁ Γερμανὸς ἀστρονόμος Κέπλερος εὐτυχήσας νὰ συνεργασθῇ ἐν Πράγᾳ τῆς Βοημίας ἐπί τινα χρόνον (1600 μ.Χ.) μὲ τὸν ἔξοχον παρατηρητὴν τοῦ οὐρανοῦ Tycho – Brahè καὶ εἶτα νὰ κληρονομήσῃ τὴν πολύτιμον συλλογὴν τῶν παρατηρήσεων αὐτοῦ κατώρθωσε νὰ
ἁνακαλύψῃ τοὺς πραγματικοὺς νόμους τῆς κινήσεως τῶν πλανητῶν περὶ τὸν ῞Ηλιον.
imageΜελετῶν οὗτος τὰς κινήσεις τοῦ πλανήτου Ἄρεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συστήματος τοῦ Κοπερνίκου εὗρεν ὅτι ὑπῆρχε διαφορὰ 8΄ περίπου μεταξὺ τῆς θεωρητικῆς θέσεως
αὐτοῦ καὶ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔδιδον αἱ παρατηρήσεις τοῦ Tycho – Brahè. Πεπεισμένος δὲ ὅτι αἱ παρατηρήοεις αὗται δὲν περιεῖχον σφάλμα μεγαλύτερον
τοῦ 1΄ ἀπέδωκε τὴν ἀσυμφωνίαν εἰς ἀνακρίβειαν τῆς θεωρίας.

Οὕτω δὲ ἀπέρριψε τὴν κυκλικὴν κίνησιν τῶν πλανητῶν καὶ ἐδοκίμασε μήπως ὁ Ἄρης ἐκινεῖτο ἐπὶ ἐλλείψεως, τῆς ὁποίας αἱ ἰδιότητες ἦσαν γνωσταὶ ἀπὸ τοῦ Ἀπολλωνίου (260-210 π.Χ.). Μετὰ πολυετεῖς δὲ ἐργασίας ἀνεκάλυψε καὶ διετύπωσε τοὺς ἑξῆς τρεῖς νόμους.

1ος. Ἡ τροχιὰ ἑκάστου πλανήτου εἶναι ἔλλειψις, τῆς ὁποίαι τὴν μίαν τῶν ἑστιῶν κατέχει ὁ ῞Ηλιος (σχ. 43). Τὰ ἐπίπεδα τῶν ἐλλείψεων τούτων σχηματίζουσι μικρὰς γωνίας μὲ
τὸ ἐπίπεδον τῆς Ἐκλειπτικῆς. Αἱ ἐλλείψεις δὲ αὗται ἐλάχιστα διαφέρουσι περιφερειῶν κύκλων. Ἐκ τῶν ἄκρων τοῦ μεγάλου ἄξονος ΑΑ΄ τὸ μὲν Α΄ ἐγγύτερον πρὸς τὸν
῞Ηλιον λέγεται περιήλιον˙ τὸ δὲ ἀπώτερον Α καλεῖται ἀφήλιον.

2ος. Ἡ ἐπιβατικὴ ἀκτίς, ἡ ὁποία συνδέει τὸ κέντρον πλανήτου τινός καὶ τὸ κέντρον τοῦ Ἡλίου, γράφει ἐμβαδὰ ἀνάλογα τοῦ χρόνου. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον ἡ ταχύτης
ἑκάστου πλανήτου βαίνει αὐξανομένη, ἐφ’ ὅσον οὗτος ἐκ τοῦ ἀφηλίου Α βαίνει πρὸς τὸ περιήλιον Α΄ καὶ τἀνάπαλιν βαίνει ἐλαττουμένη ἐκ τοῦ περιηλίου πρὸς τὸ ἀφήλιον. 

3ος. Τὰ τετράγωνα τῶν χρόνων τῶν περιφορῶν τῶν πλανητῶν περὶ τὸν ῞Ηλιον εἷναι ἀνάλογα πρὸς τοὺς κύβους τῶν μεγάλων ἡμιαξόνων τῶν τροχιῶν αὐτῶν.

image
Νόμος τῆς παγκοσμίου ἕλξεως.

– Ὁ Κέπλερος τὰ μέγιστα ἐνθουσιασθεὶς ἐκ τῆς ἀνακαλύψεως τῶν νόμων τῆς κινήσεως τῶν πλανητῶν ἐπεχείρησε νὰ ἀνεύρῃ καὶ τὴν φυσικὴν αἰτίαν τῆς τοιαύτης κινήσεως τῶν πλανητῶν. Εἰς
τὴν τοιαύτην δὲ προσπάθειάν του σχεδὸν ἡψατο τῆς αἰτίας ταύτης. Δὲν εἶχεν ὅμως προχωρήσει ἡ ἐπιστήμη τόσον, ὅπως παράσχῃ εἰς αὐτὸν τὰ ἀπαιτούμενα
μέσα διὰ τὴν ἀνεύρεσιν τῆς ζητουμένης δυνάμεως. 

Ἡ δόξα τῆς ἀνακαλύψεως αὐτῆς ἐπεφυλάσσετο εἰς τὸν Ἄγγλον Ἰσαὰκ Νεύτωνα. Οὗτος ἔχων ὑπ’ ὄψιν τοὺς νόμους τοῦ Κεπλέρου καὶ στηριζόμενος
ἐπὶ τῆς ἀνωτέρας Μηχανικῆς ἀπέδειξεν ὅτι μεταξὺ Ἡλίου καὶ ἑκάστου πλανήτου ἀναπτύσσεται ἑλκτικὴ δύναμις ἀνάλογος πρὸς τὰς μάζας τῶν σωμάτων τούτων καὶ ἀντιστρόφως ἀνάλογος πρὸς τὸ τετράγωνον τῆς ἀποστάσεως αὐτῶν. Μετὰ ταῦτα ἀπέδειξεν ὅτι μερικαὶ περιπτώσεις τῆς ἕλξεως ταύτης εἶναι ἡ δύναμις, ἡ ὁποία συγκρατεῖ τὴν Σελήνην εἰς τὴν περὶ τὴν Γῆν τροχιάν της, καὶ ἡ βαρύτης.

imageΖῳδιακὸν φῶς.

– Περὶ τὴν ἐαρινὴν συνήθως ἰσημερίαν παρατηρεῖται ἐν Εὐρώπη ὑπὸ εὐμενεῖς ἀτμοσφαιρικοὺς ὅρους πρὸς
δυσμὰς καὶ συγχρόνως μετὰ τῶν ἀστέρων 4ου μεγέθους ἀμυδρὸν φῶς, ὅπερ ἐπὶ τοῦ ζῳδιακοῦ ἐκτεινόμενον καλεῖται ζῳδιακὸν φῶς.
Ὅταν τὸ ζῳδιακὸν φῶς εἶναι εὐδιάκριτον, ἀναγνωρίζομεν ὅτι τὸ σχῆμα αὐτοῦ εἶναι μέρος ἐπιμήκους ἐλλείψεως, ἧς τὸ κέντρον κατέχεται
ὑπὸ τοῦ δύσαντος ῾Ηλίου.

Τὸ ὁρατὸν ἄκρον τοῦ μεγάλου ἄξονος τῆς
ἐλλείψεως ταύτης καλεῖται κορυφὴ τοῦ ζῳδιακοῦ φωτὸς καὶ τὸ ὕψος αὐτοῦ δύναται νὰ φθάσῃ ἐνίοτε μέχρις 1000. Τὸ πλάτος τῆς ἐλλείψεως ταύτης εἰς τὸν ὁρίζοντα εἶναι 200 ἕως 300. Τὸ ζῳδιακὸν φῶς βυθίζεται βαθμηδὸν καὶ κατ ὀλίγον εἰς τὸν ὁρίζοντα, ἐφ’ ὅσον ὁ Ἥλιος κατέρχεται ὑπ᾽ αὐτὸν καὶ τέλος ἐξαφανίζεται.

Τὸ φῶς τοῦτο εἶναι ὁρατὸν παρ’ ἡμῖν καὶ ἐν τῇ λοιπῇ Εὐρώπῃ καὶ πρὸς ἀνατολὰς πρὸ τῆς ἀνατολῆς τοῦ Ἡλίου περὶ τὴν φθινοπωρινὴν συνήθως ἰσημερίαν ἐξαφανιζόμενον συγχρόνως μετὰ τῶν ἀστέρων 4ου μεγέθους. ᾽Εκ τῶν τόπων τῆς διακεκαυμένης
ζώνης τὸ ζῳδιακὸν φῶς εἶναι ὁρατὸν καθ’ ὅλον σχεδὸν τὸ ἔτος. Περὶ τῆς φύσεως τοῦ
φωτὸς τούτου οὐδὲν βέβαιον.

Ἡ πιθανωτέρα γνώμη εἶναι ὅτι ὀφείλεται εἰς ἀνάκλασιν τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς ὑπὸ σμήνους μικρῶν σωματίων περιφερομένων περὶ τὸν Ἥλιον ἐπὶ ἐλλείψεων καὶ ἀποτελούντων οὕτως ἐν τῷ συνόλῳ του λεπτὴν φακοειδῆ ἀτμόσφαιραν. Δὲν ἀποκλείεται δὲ ἡ ἀτμόσφαιρα αὕτη νὰ εἶναι προέκτασις τοῦ στέμματος.

imageΖῶναι τῆς Γῆς.

– Οἱ γήινοι παράλληλοι, τῶν ὁποίων τὰ σημεῖα ἔχουσι γεωγραφικὸν πλάτος 230 27΄, λέγονται τροπικοὶ κύκλοι. Ἐκ τούτων ὁ μὲν κείμενος ἐν τῷ βορείῳ ἡμισφαιρίῳ καλεῖται τροπικὸς τοῦ Καρκίνου, ὁ δὲ ἐν τῷ νοτίῳ τροπικὸς τοῦ Αἰγόκερω.
Οἱ γήινοι παράλληλοι, τῶν ὁποίων τὰ σημεῖα ἔχουσι γεωγραφικὸν πλάτος 660 33΄, λέγονται πολικοὶ κύκλοι. Ἐκ τούτων ὁ μὲν κείμενος ἐν τῷ βορείῳ ἡμισφαιρίῳ καλεῖται βόρειος πολικὸς κύκλος ὁ δὲ ἐν τῷ νοτίῳ νότιος πολικὸς κύκλος. Εἶναι δὲ φανερὸν ὀτι μεταξὺ πόλου τινός τῆς Γῆς καὶ τῶν σημείων τοῦ ἀντιστοίχου πολικοῦ κύκλου περιέχονται μεσημβρινὰ τόξα 230 27΄.

Οἱ τροπικοὶ καὶ οἱ πολικοὶ κύκλοι διαιροῦσι τὴν ἐπιφάνειαν τῆς Γῆς εἰς τὰς ἀκολούθους πέντε ζώνας (σχ. 61).
1η. Ἡ ἐπιφάνεια τῆς Γῆς, ἡ ὁποία περιέχεται μεταξὺ τῶν τροπικῶν κύκλων, λέγεται διακεκαυμένη ζώνη.
2α. Ἡ ἑπιφάνεια τῆς Γῆς, ἡ ὁποία περιέχεται μεταξὺ τοῦ τροπικοῦ τοῦ Καρκίνου καὶ τοῦ βορείου πολικοῦ κύκλου, λέγεται βόρειος εὔκρατος ζώνη.
3η. Ἡ ἐπιφάνεια τῆς Γῆς, ἡ ὁποία περιέχεται μεταξὺ τοῦ τροπικοῦ τοῦ Αἰγόκερω καὶ τοῦ νοτίου πολικοῦ κύκλου, καλεῖται νότιος εὔκρατος ζώνη.
4η. Ἡ ἐπιφάνεια τῆς Γῆς, ἡ ὁποία ἐκτείνεται βορείως τοῦ βορείου πολικοῦ κύκλου, λέγεται βόρειος κατεψυγένη ζώνη.
5η. Ἡ ἐπιφανεια τῆς Γῆς, ἡ ὁποία ἐκτείνεται νοτίως τοῦ νοτίου πολικοῦ κύκλου, λέγεται νότιος κατεψυγένη ζώνη.

῾Η θερμοκρασία τῶν τόπων τῶν διαφόρων τούτων ζωνῶν εἶναι διάφορος κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχήν. Τὴν μεγαλυτέραν θερμοκρασίαν ἔχουσιν οἱ τόποι τῆς διακεκαυμένης ζώνης, διὰ τοὺς ὁποίους εἶναι φ<230 27΄. Τὴν δὲ μικροτέραν θερμοκρασίαν ἔχουσιν οἱ τόποι τῶν κατεψυγμένων ζωνῶν, διὰ τοὺς ὁποίους εἶναι φ>660 33΄. Εἰς τοὺς τόπους τῶν εὐκράτων ζωνῶν ἡ θερμοκρασία εἶναι συγκεκερασμένη, ἤτοι οὔτε ὑπερβολικῶς ὑψηλή, οὔτε ὑπερβολικῶς χαμηλή. Εἰς τὴν ἐπικρατοῦσαν δὲ θερμοκρασίαν εἰς τοὺς τόπους τῶν ζωνῶν τούτων ὀφείλονται προφανῶς τὰ ὀνόματα αὐτῶν.

imageἈποχὴ τῆς Σελήνης.
-Συζυγίαι.
-Τετρανωνισμοὶ.

Ἡ γωνιώδης ἀπόστασις τοῦ κέντρου τῆς Σελήνης ἀπὸ τοῦ κέντρου τοῦ
Ἡλίου καλεῖται ἀποχὴ τῆς Σελήνης. Κατὰ τὴν νέαν Σελήνην ἡ ἀποχὴ
αὐτῆς εἱναι 00 λέγομεν δὲ τότε ὅτι ἡ Σελήνη εὑρίσκεται εἰς σύνοδον.
Κατὰ τὴν πανσέληνον ἡ ἀποχὴ τῆς Σελήνης εἶναι 1800 λέγομεν δὲ
τότε ὅτι ἡ Σελήνη εὑρίσκειαι εἰς ἀντίθεσιν. Ἡ σύνοδος καὶ ἡ ἀντίθεσις ὁμοῦ καλοῦνται συζυγίαι.
Ὅταν ἡ ἀποχὴ τῆς Σελήνης εἶναι 900, λέγομεν ὅτι ἡ Σελήνη εὑρίσκεται εἰς τετραγωνισμόν. Τοῦτο συμβαίνει κατὰ τὸ πρῶτον καὶ τελευταῖον τέταρτον.

ΚΟΜΗΤΑΙ

Σχῆμα τῶν κομητῶν. – Σύστασις αὐτῶν.

– Οἱ κομῆται, τimageῶν ὁποίων ἡ ἐμφάνισις ἐπὶ μακρὸν ὑπῆρξεν αἰτία τρόμου διὰ τὴν
ἀνθρωπότητα, εἶναι νεφελώδη ἀστρα κινούμενα περὶ τὸν ῞Ηλιον.
Γενικῶς ἕκαστος κομήτης ἀποτελεῖται ἐκ τῶν ἀκολούθων τριῶν μερῶν.
1ον. Ἐκ τοῦ πυρῆνος, ὅστις εἶναι τὸ πυκνότερον καὶ λαμπρότερον μέρος τοῦ κομήτου.
2ον. Ἐκ τῆς κόμης, ἥτις εἶναι εἶδος νεφέλης περιβαλλούσης τὸν πυρῆνα.
3ον. Ἐκ τῆς οὑρᾶς, ἥτις εἶναι ἐπιμήκης προέκτασις τῆς κόμης τοῦ κομήτου.

Ὁ πυρὴν καὶ ἡ κόμη ἀποτελοῦσι τὴν κεφαλὴν τοῦ κομήτου. Ἡ μορφὴ ἑκάστου κομήτου μεταβάλλεται μετὰ τῆς θέσεως
αὐτοῦ πρὸς τὸν Ἥλιον. Ὅταν οἱ κομῆται εὑρίσκωνται μακρὰν τοῦ Ἡλίου, φαίνονται γενικῶς ὡς ἀμυδροὶ στρογγύλοι νεφελώδεις
ἀστέρες. Ἐφ’ ὅσον δὲ πλησιαζουσι πρὸς τὸν ῞Ηλιον γίνονται λαμπρότεροι, σχηματίζεται δὲ βαθμηδὸν καὶ ἐπιμηκύνεται ἡ οὐρὰ αὐτῶν κατὰ τὴν ἐκ τοῦ Ἡλίου πρὸς τὸν πυρῆνα τοῦ κομήτου φορὰν. Καὶ ἡ μορφὴ δὲ τῶν κομητῶν δὲν εἶναι δι’ ὅλους ἡ αὐτή. Τινὲς δὲν ἕχουσιν οὐράν ἄλλοι ἔχουσι περισσοτέρας, ὡς ὁ κομήτης τοῦ 1744, ὅστις εἶχιν ἕξ οὐράς.

Οἱ κομῆται θεωροῦνται ὅτι ἀποτελοῦνται ἐκ σμήνους στερεῶν σωματίων. Ταῦτα εἶναι λίαν ἀπομεμακρυσμένα ἀπ’ ἀλλήλων καὶ ἕκαστον φέρει περίβλημα ἐξ ἀερίων.
Ἡ φασματοσκοπικὴ ἐξέτασις ἀπέδειξεν ὅτι οἱ κομῆται διαχέουσι τὸ ἡλιακὸν φῶς, ἔχουσιν ὅμως καὶ ἴδιον φῶς. Ἡ δὲ ἐξέτασις τοῦ φάσματος τοῦ φωτὸς τούτου ἀπέδειξε τὴν παρουσίαν, ἀζώτου, ἄνθρακος καὶ νατρίου. Παρατηροῦνται δὲ καὶ ραβδώσεις εἰς τὸ φάσμα τῆς οὐρᾶς μὴ ἀντιστοιχοῦσαι πρὸς οὐδὲν γνωστὸν στοιχεῖον διατελοῦσι δὲ ἐν
αὐτοφώτῳ καταστάσει. Ὥστε οἱ κομῆται πλὴν τοῦ φωτός, ὅπερ δέχονται παρὰ τοῦ ῾Ηλίου, ἔχουσι καὶ ἴδιον φῶς.

Πολλάκις κομῆται διῆλθον πλησίον πλανήτου ἢ δορυφόρου τινός χωρὶς νὰ ἐπιφέρωσιν ἐπ αὐτῶν οὔδεμίαν διατάραξιν. Συμπεραίνομεν λοιπὸν ὅτι ἡ μᾶζα τῶν κομητῶν εἶναι μικρά.
Διὰ μέσου τῆς οὐρᾶς καὶ αὐτῆς ἔτι τῆς κόμης τῶν κομητῶν βλέπομεν ἀστέρας ἄνευ τῆς ἐλαχίστης διαθλάσεως τῶν φωτεινῶν αὐτῶν ἀκτίνων καὶ μειώσεως τῆς λαμπρότητος αὐτῶν. ῞Αρα ἡ πυκνότης αὐτῶν εἰναι πολὺ μικρά. Καθ’ ἕκαστον ἔτος παρατηροῦνται 3 ἐως 5, ἐνίοτε δὲ καὶ περὶ τοὺς 10 νέοι κομῆται.

Ἡ νεωτέρα θεωρία της ἐξελίξεως των ἀπλανῶν
imageἀστέρων.

– Αἱ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καταπληκτικαὶ πειραματικαὶ καὶ θεωρητικαὶ πρόοδοι τῆς νεωτέρας Φυσικῆς ἀνέτρεψαν καὶ αὐτὴν τὴν θεωρίαν τοῦ Russel. Κατὰ τὰς συγχρόνους ἀντιλήψεις κυριωτέρα 
πηγὴ τροφοδοτοῦσα μὲ θερμότητα τοὺς ἀστέρας τούτους θεωροῦνται αἱ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν αὐτῶν συντελούμεναι ἐνδοατομικαὶ ἀντιδράσεις.

Καὶ ἡ συστολὴ τῶν ἀστέρων συντελουμένη κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἦττον ζωηρῶς εἰς τὰ διάφορα στάδια τῆς ζωῆς αὐτῶν ἀποτελεῖ σημαντικὸν παράγοντα τῆς ἐξελιξεως αὐτῶν. Οὕτως, ὡς πρότερον, δέχονται ὅτι
ἕκαστος ἀπλανὴς ἀστὴρ σχηματίζεται ἀπὸ ψυχρὸν κατ’ ἀρχὰς καὶ ἀραιότατον ἀέριον. Τοῦτο ἕνεκα τῆς ἕλξεως συστελλόμενον περὶ πυρῆνά τινα καὶ στρεφόμενον θερμαίνεται συνεχῶς καὶ ἐμφανίζεται
ὡς ἐρυθρὸς γίγας ἥ ὑπεργίγας ἀστήρ. Συνεχιζομένης τῆς συστολῆς του ἡ ἀναπτυσσομένη θερμότης συνεχῶς αὐξάνεται καὶ μετά τινα ἑκατομμύρια ἔτη προκαλεῖ τὴν πρώτην ἐνδοατομικὴν ἀντίδρασιν.

Αὕτη συνίσταται εἰς σχηματισμὸν ἰσοτόπου τοῦ ὑδρογόνου, τὸ ὁποῖον λέγεται δευτέριον (Η2). Ἕνεκα ταύτης καὶ τῆς συνεχιζομένης συστολῆς τοῦ ἀστέρος, οὗτος ἀποκτᾷ βαθμηδὸν μεγαλυτέραν θερμότητα, ἔνεκα τῆς ὁποίας τὸ ὑδρογόνον τοῦ ἀστέρος ἰονίζεται, ἕκαστον δηλ. ἂτομον αὐτοῦ ἀποβάλλει τὸ ἠλεκτρόνιόν του. Οἱ δὲ πυρῆνες τοῦ ὑδρογόνου (πρωτόνια) ὡς βλήματα ἐπιπίπτουσι διαδοχικῶς ἐπὶ τοῦ δευτέριου καὶ ἐπὶ τῶν ἀτόμων τῶν ἐλαφρῶν σωμάτων λιθίου, βερυλίου, βορίου καὶ μετατρέπουσι ταῦτα εἰς ἥλιον. Μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τούτων ἡ τεραστία ἤδη θερμότης τοῦ ἀστέρος προκαλεῖ τὴν κυριωτέραν καὶ μακροτέραν ἐνδοατομικὴν ἀντίδρασιν. Αὕτη συνίσταται εἰς μετατροπὴν τοῦ ὑδρογόνου εἰς ἥλιον καὶ εἰς ἀπόδοσιν μεγίστης ποσότητος θερμότης.

῾Η ἀντίδρασις αὕτη ἐνισχύεται καὶ ἐπιταχύνεται διὰ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ ἄνθρακος καὶ τοῦ ἀζώτου, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξαφανίζονται, ἀλλὰ περιοδικῶς ἐπανεμφανίζονται καὶ ἐπαναλαμβάνουσι τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡ ἀντίδρασις αὕτη λέγεται κύκλος τοῦ ἄνθρακος. Ὅταν ὅλον τὸ ὑδρογόνον τοῦ ἀστέρος μετατραπῇ εἰς ἥλιον, ὁ κύκλος τοῦ ἄνθρακος διακόπτεται καὶ ἡ τεραστία αὕτη πηγὴ θερμότητος ἐκλείπει.
Ἔκτοτε ἡ ἀκτινοβολουμένη θερμότης δὲν ἀναπληροῦται ὑπὸ τῆς παραγομένης ἔνεκα συστολῆς τοῦ ἀστέρος καὶ οὗτος βαίνει ψυχόμενος καὶ συστελλόμενος.

Οὕτω δὲ μετά τινα δισεκατομμύρια ἔτη καταλήγει συνήθως εἰς λευκὸν νάνον καὶ τέλος εἰς σκοτεινὸν σῶμα. Ἄν ἡ ἀρχικὴ μᾶζα ἀστέρος ὑπερβαίνῃ πως τὰ 3/2 τῆς ἡλιακῆς μάζης, ὑπάρχει γνώμη ὅτι οὗτος θρυματίζεται εἰς τεμάχια, τὰ ὁποῖα καταλήγουσιν εἰς λευκοὺς
νάνους καὶ εἶτα εἰς σκοτεινοὺς τοιούτους. Ὁ ἡμέτερος ῞Ηλιος εὑρίσκεται εἰς τὸ στάδιον τῆς λειτουργίας τοῦ κύκλου τοῦ ἄνθρακος καὶ διὰ τοῦτο ἡ θερμοκρασία αὐτοῦ ἀνέρχεται βραδέως, ὡς καὶ ἄλλοτε εἴπομεν (§49Δ΄).

imageΤὸ Σύμπαν.

– Κατὰ τὰς ἐκτεθείσας ἀντιλήψεις ἐντὸς τοῦ
διαστήματος εὑρίσκονται δίκην νήσων ἐγκατεσπαρμένα ἑκατομμύρια σπειροειδῶν νεφελωμάτων ἀναλόγων πρὸς τὸν Γαλαξίαν, ὅστις εἶναι μία τῶν νήσων τούτων.
Αἱ ἀποστάσεις τῶν νεφελωμάτων τούτων ἀπ’ ἀλλήλων καὶ ἀπὸ τὸν Γαλαξίαν εἶναι ἰλιγγιωδῶς τεράστιαι. ῾Υπελόγισαν ὅτι τὸ ἐγγύτερον πρὸς τὸν Γαλαξίαν νεφέλωμα ἀπέχει αὐτοῦ 750 000 ἔτη φωτός.

᾽Εσχάτως δὲ διὰ τοῦ κατοπτρικοῦ τηλεσκοπίου τοῦ ᾽Αστεροοκοπείου τοῦ ὄρους Palomar ἐφωτογραφήθη νεφέλωμα, τὸ ὁποῖον ἀπέχει ἡμῶν περὶ τὸ ἕν δισεκατομμύριον ἔτη φωτός. Κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους διεπιστώθη ὅτι παραδόξως τὰ νεφελώματα ταῦτα ἀπομακρύνονται τοῦ Γαλαξίου καὶ ἀλλήλων καὶ μάλιστα ταχύτερον οἱ ἀπώτερον ἡμῶν κείμενοι. Τὸ μέχρις ὥρας ἀνεξήγητον τοῦτο φαινόμενον λέγεται διαστολὴ τοῦ Σύμπαντος. Ἕκαστον τῶν νεφελωμάτων τούτων περιέχει, πλὴν ἄλλων, δισεκατομμύρια ἀστέρων. Οὕτω κατά τινα στατιστικὴν ὁ Γαλαξίας περιέχει περὶ τὰ 37 δισεκατομμύρια ἀστέρων.

᾽Επειδὴ ὅμως τὰ φωτεινὰ καὶ μὴ τοιαῦτα Γαλαξιακὰ νεφελώματα ἀποκρύπτουσιν ἀφ’ ἡμῶν πολλοὶς ἀστέρας του, δὲν ἀποκλείεται νὰ ἔχῃ οὗτος περὶ τὰ 100 δισεκατομμύρια ἀστέρας, ὥς τινες ἰσχυρίζονται. Πολλοὶ τούτων δὲν ἀποκλείεται νὰ εἶναι κέντρα ἰδίου ἡλιακοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ πλανήτας μετὰ, ἢ ἂνευ δορυφόρων, ἀπὸ κομήτας καὶ μετεωρίτας.
Ἄν κάμωμεν ἀνάλογον σκέψιν δι’ ἕκαστον τῶν ἑκατομμυρίων ἂλλων σπειροειδῶν νεφελωμάτων ἰλιγγιῶμεν πρὸ τοῦ ἀσυλλήπτου πλήθους τῶν Κόσμων τοῦ Σύμπαντος καὶ ἀναφωνοῦμεν «ΩΣ ΕΜΕΓΑΛΥΝΘΗ ΤΑ ΕΡΓΑ ΣΟΥ, ΚΥΡΙΕ, ΠΑΝΤΑ ΕΝ ΣΟΦΙᾼ ΕΠΟΙΗΣΑΣ».


ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ
Η ΟΥΡΑΝΙΟΣ ΣΦΑΙΡΑ
Κεφάλαιον Α΄. Σελ. 5 – 15
Σύντομος ἐπισκόπησις τῶν φαινομένων κινήσεων τῶν ἀστέρων.
Τὸ Κοπερνίκειον σύστημα. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Κεφάλαιον Β΄. 16-38
Θέσις ἀστέρος ἐπὶ τῆς οὐρανίου σφαίρας. ῾Εξᾶς, Θεοδόλιχος,
Γνώμων, Νόμοι τῆς φαινομένης ἡμερησίας κινήσεως τῆς οὐ-
ρανίου σφαίρας. Μεσημβρινὸν τηλεσκόπιον καὶ χρῆσις αὐτοῦ.

ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ
Ο ΗΛΙΟΣ
Κεφάλαιον Α΄. 39-48
Φαινομένη κίνησις τοῦ Ἡλίου. Φαινομένη διάμετρος καὶ τροχιὰ
τοῦ Ἡλίου. Νόμος τῶν ἐμβαδῶν. ῟Ωραι τοῦ ἔτους. . . . . . . . . . . . .
Κεφάλαιον Β΄. 48- 59
Μέτρησις τοῦ χρόνου. Ἀληθὴς καὶ μέσος ἡλιακὸς χρόνος. ᾽Εξίσω-
σις τοῦ χρόνου. Ἐπίσημος ὥρα. Τροπικὸν καὶ ἀστρικὸν ἔτος.
Ἡμερολόγια. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
Κεφάλαιον Γ΄. Σελ 59-74
Σύστασις, ἀπόστασις, σχῆμα καὶ μέγεθος τοῦ Ἡλίου. . . . .

ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΡΙΤΟΝ
ΟΙ ΠΛΑΝΗΤΑΙ
Κεφάλαιον Α΄. . 75-87
Αἱ κινήσεις τῶν πλανητῶν. Νόμοι τοῦ Κεπλέρου. Μεγάλοι
πλανῆται καὶ δορυφόροι αὐτῶν. Τηλεσκοπικοὶ πλανῆται.
Σύνοδος, ἀντίθεσις καὶ ἀποχὴ πλανήτου. Φάσεις πλανητῶν.
Ἐξήγησις τῶν φαινομένων κινήσεων τῶν πλανητῶν. Νόμος
τῆς παγκοσμίου ἕλξεως. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Κεφάλαιον Β΄. 87-103
Περιγραφὴ τῶν μεγάλων πλανητῶν. Ζῳδιακὸν φῶς. . . . . . . .

ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ
Η ΓΗ
Κεφάλαιον Α΄. 104-119
Σχῆμα καὶ μέγεθος τῆς Γῆς. Γεωγραφικαὶ συντεταγμέναι τόπου.
Κεφάλαιον Β΄. 120-137
Αἱ κινήσεις τῆς Γῆς. Διαδοχὴ τῶν ἡμερῶν καὶ νυκτῶν. Ἀνισότης
τῶν ἡμερῶν καὶ νυκτῶν. Μεταβολὴ καὶ διανομὴ τῆς
θερμοκρασίας. Ζῶναι τῆς Γῆς. Ἀτμοσφαιρικὴ διάθλασις. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΕΜΠΤΟΝ
Η ΣΕΛΗΝΗ
Κεφάλαιον Α΄. 138-154
Κινήσεις, ἀπόστασις, φάσεις, κατάστασις καὶ μέγεθος
Σελήνης. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Κεφάλαιον Β΄. 154-161
Αἱ ἐκλείψεις τοῦ Ἡλίου και τῆς Σελήνης. . . . . . . . . . . . .

ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΚΤΟΝ
ΚΟΜΗΤΑΙ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΑ
Κεφάλαιον Α΄. 162-168
Κομῆται, σύστασις, σχῆμα καὶ τροχιὰ αὐτῶν. Περιοδικοὶ
κομῆται. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Κεφάλαιον Β΄. 168-171
Μετέωρα. Διάτοντες ἀστέρες. Βολίδες καὶ ἀερόλιθοι. . . . . .

ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΒΔΟΜΟΝ
ΑΠΛΑΝΕΙΣ ΑΣΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ
Κεφάλαιον Α΄. 172-178
Οἱ κυριώτεροι ἀστερισμοὶ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Κεφάλαιον Β΄. 179-198 
Σύντομος σπουδὴ τῶν ἀπλανῶν ἀστέρω καὶ νεφε-
λωμάτων. Διπλοῖ καὶ πολλαπλοῖ ἀστερες. Νε-
φελώματα. Γαλαξίας. Τὸ σύμπαν. . . . . . . . . . . . . . .
Ἀσκήσεις πρὸς γενικὴν ἐπανάληψιν 198-200

image

Κατηγορίες:βιβλία Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: