Αρχική > νέες τεχνολογίες > Στιβ Τζομπς (1955-2011): Ο άνθρωπος που άλλαξε την τεχνολογία

Στιβ Τζομπς (1955-2011): Ο άνθρωπος που άλλαξε την τεχνολογία

Στιβ Τζομπς: Ο θρύλος της ψηφιακής επανάστασηςΟ μεγάλος οραματιστής πέθανε
σε ηλικία 56 ετών

Δημοσιεύματα από
ΤΟ ΒΗΜΑ, 
06/10/2011
και Σεπτεμβρίου 2011

Η καινοτομία είναι η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στον ηγέτη και σε όσους ακολουθούν από πίσω ασθμαίνοντας. Γιατί να καταταγείς στο Ναυτικό, αφού μπορείς να γίνεις πειρατής με το δικό σου πειρατικό καράβι; Αυτοί που αποκαλείτε "τρελούς", "απροσάρμοστους" και "επαναστάτες" πάνε μπροστά στο ανθρώπινο γένος. Αλλάζουν τον ρου της Ιστορίας με την καινοτόμο σκέψη και τις ριζοσπαστικές τους αποφάσεις», είχε δηλώσει στο παρελθόν ο Στιβ Τζομπς, συμπυκνώνοντας σε μια φράση και τον δικό του αντίκτυπο στην ιστορία.

Ο δισεκατομμυριούχος συνιδρυτής της Apple και ο εγκέφαλος μιας αυτοκρατορίας προϊόντων που έφεραν την επανάσταση στους υπολογιστές, την τηλεφωνία και την μουσική βιομηχανία πέθανε στην Καλιφόρνια σε ηλικία 56 ετών. Ο Τζομπς παραιτήθηκε τον Αύγουστο από γενικός διευθυντής της εταιρείας την οποία βοήθησε να δημιουργηθεί το 1976, επικαλούμενος λόγους ασθενείας. Στην πραγματικότητα, όμως αντιμετώπιζε ένα ασυνήθιστο είδος καρκίνου του παγκρέατος και είχε υποβληθεί σε μεταμόσχευση ήπατος το 2009.

«Πάντα έλεγα ότι αν ερχόταν ποτέ κάποια μέρα που δεν θα μπορούσα πια να ανταποκριθώ στα καθήκοντά μου, θα ήμουν ο πρώτος που θα σας ενημέρωνε. Δυστυχώς, αυτή η μέρα ήρθε»
, έγραψε στην επιστολή παραίτησής του στην Apple.
Αρχικά, ο πρωτοπόρος επιχειρηματίας έκρυβε την ασθένειά του, όμως η ραγδαία απώλεια βάρους του άρχισε να τρομάζει τους επενδυτές του. Κατά τη διάρκεια του 2009 πήρε άδεια ασθενείας διάρκειας έξι μηνών – για να υποβληθεί σε μεταμόσχευση – και άλλη μία άδεια ασθενείας στα μέσα Ιανουαρίου.

Η ασθένειά του τον είχε επηρεάσει βαθιά, παρά το γεγονός ότι συνέχιζε να εργάζεται πυρετωδώς. «Τα πάντα, από την προσωπική μου περηφάνια ως τις επαγγελματικές μου προσδοκίες, χάθηκαν μπροστά στο ενδεχόμενο του θανάτου μου. Ηταν η καλύτερη απόδειξη ότι πρέπει πάντα να ακολουθείς την καρδιά σου και τα όνειρά σου.», είχε πει σχετικά.

Ο Τζομπς υπήρξε ένας από τους πρωτοπόρους της Σίλικον Βάλει και βοήθησε στο να χαρακτηριστεί η περιοχή ως το παγκόσμιο κέντρο τεχνολογίας. Ιδρυσε την Apple μαζί με τον παιδικό του φίλο Στιβ Βόζνιακ και οι δυο τους έβγαλαν στην αγορά αυτό που θεωρείται ως ο πρώτος προσωπικός υπολογιστής στον κόσμο, ο Apple ΙΙ.
Το 1985, μετά από μια πικρή διαμάχη μεταξύ των στελεχών της εταιρείας, ο Τζομπς απολύθηκε, ενέργεια που αργότερα δήλωσε ότι ήταν ευτύχημα. «Το καλύτερο που μου συνέβη ποτέ ήταν η απόλυσή μου από την Apple (το 1985). Αντικατέστησα το βάρος της επιτυχίας με το ανάλαφρο συναίσθημα του να αρχίσω ξανά τη ζωή μου από την αρχή, να καταπιαστώ με κάτι ολότελα καινούριο», είχε δηλώσει.

Στη συνέχεια, προχώρησε στην αγορά της Pixar, της εταιρείας η οποία βρίσκεται πίσω από μερικές από περισσότερο επιτυχημένες ταινίες κινουμένων σχεδίων στην ιστορία του κινηματογράφου, όπως το «Toy Story», τα «Αυτοκίνητα» και το «Αναζητώντας τον Νέμο».

Επέστρεψε στην Αpple 11 χρόνια αργότερα, σε μια εποχή που οι ανταγωνιστές της την είχαν αφήσει πίσω. Αυτό που ακολούθησε ήταν μία από τις εκπληκτικές ιστορίες «επιστροφής» στην επιχειρηματική ιστορία. Η Αpple υπήρξε νωρίτερα εφέτος η πιο πολύτιμη εταιρεία στον κόσμο, ρίχνοντας τον πετρελαϊκό γίγαντα Exxon Mobil από την πρώτη θέση. Η εταιρεία παράγει έσοδα 65,2 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, την ώρα που το 1997 τα έσοδά της ανέρχονταν σε «μόλις» 7,1 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ξεκινώντας με τα πολύχρωμα iMac, ο Τζομπς μεταμόρφωσε τον τρόπο με τον οποίο ολόκληρος ο κόσμος χρησιμοποιεί τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, λανσάροντας την μία επιτυχία μετά την άλλη. Επειτα ήρθε η μεγάλη επιτυχία του iPod, το οποίο έφερε την επανάσταση στη μουσική βιομηχανία, οδηγώντας στην κατάρρευση των πωλήσεων CD και κάνοντας τον Τζομπς μία από τις ισχυρότερες προσωπικότητες σε μια βιομηχανία που λάτρευε.

Η εταιρεία του ονομάστηκε Apple προς τιμήν του τίτλου ενός άλμπουμ των Beatles. Ομως το «δάνειο» επετράπη υπό την προϋπόθεση ότι οι δραστηριότητες της εταιρείας θα απείχαν από τη μουσική βιομηχανία. Μετά την επιτυχία του iPod οι δύο Apple ενεπλάκησαν σε μια μακρόχρονη δικαστική διαμάχη η οποία έληξε τελικά πέρυσι όταν οι Beatles έδωσαν άδεια στην iTunes να αρχίσει να πουλάει τους προηγούμενους δίσκους τους.

Η εκπληκτική ικανότητα του Τζομπς να εντοπίζει τι θα ήταν αυτό που όλος ο κόσμος θα επιθυμούσε να έχει ήρθε χωρίς εκείνος να χρειάζεται να συμβουλεύεται έρευνες αγοράς ή να εστιάζει σε συγκεκριμένο κοινό. «Για κάτι τόσο πολύπλοκο, είναι πραγματικά δύσκολο να σχεδιάζει κανείς προϊόντα για εστιασμένο κοινό. Πολλές φορές ο κόσμος δεν ξέρει τι θέλει ωσότου του το παρουσιάσεις», είχε πει.

Στη σύζυγό του Λορίν και στα τέσσερα παιδιά τους αφήνει μια περιουσία της τάξης των 8,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων, όμως πολύ συχνά κατέκρινε το ενδιαφέρον του κόσμου για τον πλούτο του. «Δεν με νοιάζει να είμαι ο πιο πλούσιος του νεκροταφείου… Αυτό που έχει σημασία για εμένα είναι πηγαίνω για ύπνο το βράδυ και να σκέφτομαι ότι δημιουργήσαμε κάτι υπέροχο» είχε κάποτε τονίσει.

Μπεστ – σέλερ η βιογραφία του Στιβ Τζομπς, πριν καν κυκλοφορήσει

Μέσα σε λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση του θανάτου του εμβληματικού ηγέτη της Apple, οι προπαραγγελίες για την επίσημη βιογραφία του την φέρνουν ήδη στη λίστα των μπεστ-σέλερ.
Το πρωί της Τρίτης, το βιβλίο Steve Jobs του Ουόλτερ Αισαακσον βρίσκεται στην πρώτη θέση της λίστας του Amazon.com και στην τρίτη θέση της αντίστοιχης λίστας του Barnes & Noble.

H βιογραφία ήταν προγραμματισμένο να κυκλοφορήσει στις 21 Νοεμβρίου από τον μεγάλο εκδοτικό οίκο Simon & Schuster, ωστόσο μετά το θάνατο του Τζομπς η ημερομηνία δεν αποκλείεται να αλλάξει.
Ο Ουόλτερ Αισαακσον, καταξιωμένος δημοσιογράφος και βιογράφος και πρώην πρόεδρος του CNN, είχε αναφέρει ότι πήρε περίπου 40 συνεντεύξεις από τον ίδιο τον Τζομπς και δεκάδες ακόμα από ανθρώπους που τον γνώριζαν.
Οπως αναφέρει τώρα η Wall Street Journal, ο Αισαακσον είχε πάρει συνεντεύξεις από τον Τζομπς λίγο πριν και λίγο μετά την παραίτησή του από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου στην Apple. Στην τελευταία συνάντηση, ο Τζομπς αναγνώριζε ότι ο θάνατος βρισκόταν κοντά.

Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει πάντως και στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Ψυχογιός.
Στη δεύτερη θέση της λίστας με τα ευπώλητα του Amazon βρίσκεται την Πέμπτη το Εγώ, ο Στιβ: ο Στιβ Τζομπς με δικά του λόγια, μια ανεπίσημη βιογραφία από τον Τζορτζ Μπίαμ, η οποία αναμένεται στα βιβλιοπωλεία στις 8 Νοεμβρίου.
Την πέμπτη θέση του καταλόγου καταλαμβάνει το βιβλίο Τα μυστικά των καινοτομιών του Στιβ Τζομπς: 7 αρχές για να σκέφτεστε διαφορετικά, που κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο του 2010, καταγράφοντας άνοδο στις πωλήσεις κατά 4.374%.
Τέλος, στην έβδομη θέση του Amazon βρίσκεται το βιβλίο Τα μυστικά των παρουσιάσεων του Στιβ Τζομπς, που κυκλοφόρησε το 2009, σημειώνοντας άνοδο 1.383%.

Σχολείο

Στιβ Τζομπς: Ο θρύλος της ψηφιακής επανάστασης

Το κείμενο του βιογράφου του στο TIME που αναδημοσιεύει αποκλειστικά για την Ελλάδα το ΒΗΜΑ

Γουόλτερ Αιζακσον, Αποτίμηση, 6 Οκτωβρίου 2011
Ο θρύλος του Στιβ Τζομπς είναι για την ψηφιακή επανάσταση ό, τι είναι η Γένεση για τη Βίβλο: η δημιουργία μίας νέας εταιρίας στο γκαράζ των γονιών σου και η μετατροπή της στην εταιρεία με τη μεγαλύτερη χρηματιστηριακή αξία στον κόσμο. Αν και δεν εφηύρε ο ίδιος πολλά πράγματα, ο Τζομπς ήταν ειδικός στο να συνδυάζει τις ιδέες με τη τέχνη και τη τεχνολογία με τρόπο που επανειλημμένα εφηύρε το μέλλον.

Σχεδίασε τον Mac αφού εκτίμησε τη δύναμη του γραφικού περιβάλλοντος με έναν τρόπο που η Xerox δεν μπόρεσε ποτέ να κάνει και δημιούργησε το iPod έχοντας αντιληφθεί τη χαρά του να έχεις χίλια τραγούδια στη τσέπη σου με έναν τρόπο που η Sony, που είχε τα χρήματα και την γνώση, ποτέ δεν μπόρεσε να κάνει. Κάποιοι ηγέτες προωθούν τις καινοτομίες με το να είναι καλοί στη γενική εικόνα. Κάποιοι άλλοι με το να κατέχουν τις λεπτομέρειες.

Ο Τζομπς τα έκανε και τα δύο, ασταμάτητα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να επιφέρει την επανάσταση σε έξι βιομηχανίες: τους προσωπικούς υπολογιστές, τα κινούμενα σχέδια, τη μουσική, τα τηλέφωνα, τις ταμπλέτες και τις ψηφιακές εκδόσεις. Μπορούμε να προσθέσουμε και μία έβδομη: τα καταστήματα λιανικής πώλησης, στα οποία ο Τζομπς δεν επέφερε ακριβώς την επανάσταση, αλλά επινόησε εκ νέου.

Σε όλη την πορεία του, δεν παρήγε μόνο καινοτόμα προϊόντα, αλλά επίσης, στη δεύτερη προσπάθειά του, μία ανθεκτική εταιρεία, προικισμένη με το DNA του, η οποία είναι γεμάτη με δημιουργικούς σχεδιαστές και ριψοκίνδυνους μηχανικούς που μπορούν να συνεχίσουν το όραμά του.

Ο Τζομπς επομένως έγινε το σπουδαιότερο στέλεχος επιχείρησης της εποχής μας, κάποιος που είναι βέβαιο ότι θα τον θυμούνται σε έναν αιώνα από σήμερα. Η Ιστορία θα τον τοποθετήσει στο πάνθεο δίπλα από τον Έντισον και τον Φορντ. Περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον της εποχής του, έφτιαξε προϊόντα πέρα για πέρα καινοτόμα, συνδυάζοντας τη δύναμη της ποίησης με τους επεξεργαστές.

Με μία σφοδρότητα που θα μπορούσε να κάνει τη συνεργασία μαζί του δύσκολη και συνάμα εμψυχωτική, έχτισε αυτό που έγινε, τουλάχιστον για ένα διάστημα τον περασμένο μήνα, η εταιρεία με τη μεγαλύτερη χρηματιστηριακή αξία στον κόσμο. Και μπόρεσε να εμφυσήσει σε αυτή τις σχεδιαστικές ευαισθησίες, την αναζήτηση της τελειότητας και τη φαντασία με έναν τρόπο που πολύ πιθανό να την κάνουν, ακόμη και μετά από δεκαετίες, την εταιρεία που θα συνδυάζει με τον καλύτερο τρόπο τη τέχνη με τη τεχνολογία.

Στις αρχές του καλοκαιριού του 2004, δέχθηκα ένα τηλεφώνημα από εκείνον. Υπήρξε απροκατάληπτα φιλικός προς εμένα όλα αυτά τα χρόνια, με περιστασιακές εκρήξεις έντασης, ειδικά όταν παρουσίαζε ένα νέο προϊόν που ήθελε να δεί στο εξώφυλλο του Time ή στο CNN, μέσα που εγώ εργαζόμουν. Αλλά τώρα που δεν εργαζόμουν πια εκεί, δεν είχα συχνά νέα του. Μιλήσαμε για λίγο για το Ινστιτούτο Άσπεν, στο οποίο εγώ πρόσφατα είχα προσχωρήσει, και τον προσκάλεσα να μιλήσει στο καλοκαιρινό μας κάμπους στο Κολοράντο. Θα ήθελε να έρθει, είπε, αλλά όχι να ανέβει στη σκηνή. Ήθελε, είπε να κάνουμε μία βόλτα για να μιλήσουμε.

Μου φάνηκε κάπως περίεργο. Δεν γνώριζα ακόμη ότι η βόλτα ήταν ο τρόπος που εκείνος προτιμούσε για να κάνει μία σοβαρή συζήτηση. Τελικά ήθελε να γράψω την βιογραφία του. Πρόσφατα είχα εκδώσει μία του Βενιαμίν Φρανκλίνου και έγραφα μία για τον Άλμπερτ Αϊνστάιν, και η αρχική μου αντίδραση ήταν να αναρωτηθώ, σχεδόν αστειευόμενος, αν διέβλεπε στον εαυτό του τον φυσικό διάδοχο αυτής της αλληλουχίας. Καθώς θεώρησα ότι βρισκόταν ακόμη στη μέση μίας ταλαντευόμενης καριέρας που είχε ακόμη πολλά σκαμπανεβάσματα, δίστασα. Όχι τώρα, είπα. Ίσως σε μία ή δύο δεκαετίες όταν θα έχεις αποσυρθεί.

Αλλά αργότερα συνειδητοποίησα ότι με είχε πάρει τηλέφωνο λίγο πριν μπει στο χειρουργείο με καρκίνο για πρώτη φορά. Καθώς τον έβλεπα να παλεύει με την ασθένεια, με μία αξιοθαύμαστη ένταση συνδυασμένη με έναν εκπληκτικό συναισθηματικό ρομαντισμό, τον βρήκα ακαταμάχητο και συνειδητοποίησα πόσο ριζωμένη ήταν η προσωπικότητά του στα προϊόντα που δημιουργούσε. Τα πάθη, η τελειομανία, οι δαίμονες, οι επιθυμίες, η τέχνη, το δαιμόνιο και η εμμονή του με τον έλεγχο ήταν αδιάρρηκτα συνδεδεμένα με την προσέγγιση του στην επιχειρηματικότητα, και έτσι αποφάσισα να προσπαθήσω να γράψω την ιστορία του ως μια περιπτωσιολογική μελέτη δημιουργικότητας.

Η ενοποιημένη θεωρία των πεδίων που συνδέει την προσωπικότητα του Τζομπς με τα προϊόντα της εταιρείας του ξεκινά από το πλέον προφανές χαρακτηριστικό του, την έντονη παρουσία του. Η ισχυρή προσωπικότητα του ήταν φανερή ήδη από το γυμνάσιο. Από τότε είχε ξεκινήσει τους πειραματισμούς με τις «σκληρές» δίαιτες – συνήθως τρεφόταν μόνο με φρούτα και λαχανικά – που κράτησαν για όλη την ζωή του και τον διατήρησαν λιγνό σαν βέργα. Έμαθε να κοιτάζει τους άλλους χωρίς να ανοιγοκλείνει τα μάτια, και τελειοποίησε την τεχνική του να μένει για ώρα σιωπηλός και μετά να «πολυβολεί» ξαφνικά τους συνομιλητές του με ταχύτατες, «στακάτες» φράσεις.

Όλη αυτή η ένταση ενθάρρυνε μέσα του μια δυαδική θέαση του κόσμου. Οι συνεργάτες του λένε πως έπασχε από ένα σύνδρομο διχοτόμησης: κάποιος μπορεί να ήταν γι’ αυτόν ή ήρωας ή ηλίθιος – καμιά φορά και τα δύο, μέσα στην ίδια μέρα. Η ίδια «μαυρόασπρη» αντιμετώπιση ίσχυε και για τα προϊόντα, τις ιδέες, ακόμη και το φαγητό: το καθετί ήταν ή «το καλύτερο πράγμα στον κόσμο», ή η απόλυτη αποτυχία. Μπορούσε να δοκιμάσει δύο αβοκάντο, που για έναν απλό θνητό θα ήταν απολύτως όμοια, και να διακηρύξει πως το ένα ήταν το καλύτερο αβοκάντο που καλλιεργήθηκε ποτέ, ενώ το άλλο ακατάλληλο για κατανάλωση.

Έβλεπε τον εαυτό του σαν καλλιτέχνη, και αυτό εξέθρεψε μέσα του το πάθος για τον σχεδιασμό. Όταν κατασκεύαζε τον αυθεντικό Macintosh στις αρχές της δεκαετίας του ’80, επέμενε πως το ντιζάιν του έπρεπε να είναι «φιλικότερο», μια αντίληψη εντελώς ξένη για τους κατασκευαστές υπολογιστών την εποχή εκείνη. Η λύση που βρήκε ήταν να σχεδιάσει τον Mac ώστε να θυμίζει ανθρώπινο πρόσωπο, φροντίζοντας μάλιστα να είναι μικρά τα περιθώρια της οθόνης, ώστε να μην θυμίζει πρόσωπο Νεάντερταλ.

Συνειδητοποίησε ενστικτωδώς ποια «σήματα» έστελνε ένα σωστό ντιζάιν στους χρήστες. Όταν μαζί με τον συνεργάτη του σχεδιαστή Τζόνι Άιβ, έφτιαξαν τον πρώτο iMac το 1998, ο Άιβ αποφάσισε να εγκαταστήσει ένα χερούλι στο πάνω μέρος του. Ήταν πιο πολύ ένα σχεδιαστικό – και σημειολογικό – παιχνίδι, παρά μια λειτουργική προσθήκη. Το iMac ήταν ένας επιτραπέζιος υπολογιστής. Λίγοι άνθρωποι θα τον μετέφεραν από μέρος σε μέρος.

Όμως το χερούλι έστελνε ένα «σήμα», ότι οι άνθρωποι δεν έπρεπε να φοβούνται αυτό το μηχάνημα, ότι ήταν σχεδιασμένο για να το αγγίζεις και να το κάνεις ότι θέλεις. Οι μηχανικοί υπολογιστών αντέδρασαν, λέγοντας πως το χερούλι θα αύξανε το κόστος, αλλά ο Τζομπς διέταξε να προχωρήσουν με το σχέδιο.

Η τελειομανία του τον οδήγησε στην εμμονή για πλήρη έλεγχο των προϊόντων σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας – κάτι που ίσχυσε για όλα ανεξαιρέτως τα προϊόντα της Apple. Οι περισσότεροι «χάκερ» και ενθουσιώδεις χρήστες λάτρευαν να «προσωποποιούν» τους υπολογιστές τους, τροποποιώντας διαφορά χαρακτηριστικά τους και συνδέοντας σε αυτά διάφορα εξαρτήματα και περιφερειακά. Για τον Τζομπς, αυτή η ποικιλία δυνατοτήτων ήταν πραγματική απειλή για την ομαλή εμπειρία του τελικού χρήστη.

Ο αυθεντικός του συνεταίρος, ο Στιβ Βόζνιακ, που ήταν «χάκερ» στην καρδιά, διαφωνούσε. Ήθελε να βάλει οκτώ θύρες επέκτασης για κάρτες και περιφερειακά στον Apple II, ώστε να μπορούν οι χρήστες να συνδέουν εξωτερικές συσκευές και να αναβαθμίζουν το μηχάνημα τους κατά το δοκούν. Ο Τζομπς υποχώρησε. Όταν όμως λίγα χρόνια αργότερα έφτιαξε τον Macintosh, ο Τζομπς τον έφτιαξε με τον δικό του τρόπο. Δεν υπήρχαν καθόλου εξωτερικές θύρες, και στον υπολογιστή χρησιμοποιήθηκαν ειδικές βίδες, ώστε να μην μπορούν οι χομπίστες να τον ανοίξουν και να τροποποιήσουν το hardware.

Το ένστικτο του Τζομπς για πλήρη έλεγχο σήμαινε πως έβγαζε φλύκταινες όταν σκεφτόταν ότι το τέλειο λογισμικό της Apple θα έτρεχε σε μηχανήματα της πλάκας κάποιας άλλης εταιρείας. Εξίσου αλλεργικός ήταν στην ιδέα ότι μη εγκεκριμένες εφαρμογές ή αρχεία περιεχομένου θα «μόλυναν» την τελειότητα λειτουργίας μιας συσκευής της Apple. Αυτή η ικανότητα να ενσωματώνει υλικό, λογισμικό και περιεχόμενο σε ένα ενιαίο σύστημα του επέτρεψε να επιβάλει την απλότητα. Ο αστρονόμος Γιόχανες Κέπλερ έλεγε ότι «η φύση αγαπά την απλότητα και την ενότητα». Το ίδιο και ο Στιβ Τζομπς.

Αυτό οδήγησε τον Τζομπς στην απόφαση ότι το λειτουργικό σύστημα του Macintosh δεν θα ήταν διαθέσιμο για το hardware υλικό άλλων εταιρειών. Η Microsoft ακολούθησε την αντίθετη στρατηγική, επιτρέποντας την – κατόπιν αδείας – χρήση των Windows σε οποιαδήποτε υπολογιστική πλατφόρμα. Αυτή η απόφαση μπορεί να μην οδήγησε στην κατασκευή των κομψότερων και καλύτερων υπολογιστών, αλλά σίγουρα έκανε την Microsoft απόλυτη κυρίαρχο στον κόσμο των λειτουργικών συστημάτων.

Οταν το μερίδιο αγοράς της Apple υποχώρησε κάτω από το 5%, η προσέγγιση της Microsoft αναδείχθηκε νικήτρια στο «βασίλειο» των προσωπικών υπολογιστών. Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, απεδείχθη ότι υπήρχαν κάποια πλεονεκτήματα στο μοντέλο του Τζομπς. Η επιμονή του στο ολοκληρωμένο περιβάλλον έδωσε στην Apple, στις αρχές του 2000, ένα πλεονέκτημα στην αναπτυσσόμενη στρατηγική του «ψηφιακού κέντρου», η οποία επέτρεπε στον επιτραπέζιο υπολογιστή να συνδέεται απρόσκοπτα με μία σειρά φορητών συσκευών και με αυτό τον τρόπο να διαχειρίζεσαι τον ψηφιακό του περιεχόμενο.

Το iPod για παράδειγμα, ήταν μέρος ενός κλειστού και ολοκληρωμένου συστήματος. Για να το χρησιμοποιήσεις, έπρεπε να χρησιμοποιήσεις το λογισμικό του iTunes της Apple και να «κατεβάσεις» αρχεία από το iTunes Store. Το αποτέλεσμα ήταν ότι το iPod, όπως το iPhone και το iPad που ακολούθησαν, ήταν μία κομψή ευχαρίστηση σε αντίθεση με τα πρόχειρα αντίπαλα προϊόντα που δεν προσέφεραν τη δυνατότητα του ολοκληρωμένου πακέτου.

Για τον Τζομπς, η πίστη στο ολοκληρωμένο περιβάλλον ήταν ζήτημα ηθικής. «Δεν τα κάνουμε αυτά επειδή είμαστε μανιακοί με τον έλεγχο» εξήγησε. «Τα κάνουμε επειδή θέλουμε να δημιουργούμε σπουδαία προϊόντα, επειδή ενδιαφερόμαστε για τον χρήστη και επειδή θέλουμε να έχουμε την ευθύνη όλης της εμπειρίας παρά να εμπιστευόμαστε τις αηδίες που φτιάχνουν οι άλλοι». Πίστευε επίσης ότι έκανε λειτούργημα. «Είναι απασχολημένοι με το να κάνουν αυτό που κάνουν καλύτερα και θέλουν από εμάς να κάνουμε αυτό που κάνουμε καλύτερα. Οι ζωές τους είναι πολυάσχολες. Έχουν άλλα πράγματα να κάνουν από το να σκέφτονται πως να συνδυάσουν τους υπολογιστές και τις συσκευές τους».

Σε έναν κόσμο γεμάτο συσκευές- σκουπίδια, δύσχρηστο λογισμικό, ανεξιχνίαστα μηνύματα σφαλμάτων και ενοχλητικό γραφικό περιβάλλον, η επιμονή του Τζομπς σε μία ολοκληρωμένη προσέγγιση οδήγησε σε εκπληκτικά προϊόντα που προσέφεραν ευχάριστες εμπειρίες για τον χρήστη. Η χρήση ενός προϊόντος της Apple μπορεί να είναι τόσο ανυπέρβλητη εμπειρία όσο να περπατάει κανείς στους κήπους Ζεν του Κιότο, που τόσο ο Τζομπς αγαπούσε, και καμία από τις δύο εμπειρίες δεν προέκυψε από την λατρεία στον βωμό της έλλειψης ελέγχου ή την ενθάρρυνση των πολλών ιδεών. Μερικές φορές είναι καλό να βρίσκεσαι στα χέρια ενός μανιακού με τον έλεγχο.

Πριν από μερικές εβδομάδες, επισκέφθηκα τον Τζομπς για τελευταία φορά στο σπίτι του στο Πάλο Άλτο. Είχε μεταφερθεί σε ένα δωμάτιο στον κάτω όροφο, επειδή ήταν πολύ αδύναμος για να ανεβοκατεβαίνει τις σκάλες, και παρότι διπλωνόταν από τον πόνο, το μυαλό του ήταν ακόμη κοφτερό και το χιούμορ του ζωηρό. Μιλήσαμε για την παιδική του ηλικία και μου έδωσε κάποιες φωτογραφίες του πατέρα και της οικογένειάς του για να χρησιμοποιήσω στη βιογραφία μου.

Ως συγγραφέας, είχα συνηθίσει να είμαι απόμακρος, αλλά με κατέκλυσε ένα κύμα θλίψης καθώς προσπαθούσα να πω αντίο. Για να κρύψω τα συναισθήματά μου, του απηύθυνα τη μία ερώτηση που ακόμη με απασχολούσε. Γιατί ήταν τόσο πρόθυμος, σε όλες αυτές τις κοντά 50 συνεντεύξεις και συζητήσεις σε διάστημα δύο ετών, να ανοιχτεί τόσο πολύ για ένα βιβλίο, ενώ συνήθως ήταν τόσο μυστικοπαθής; «Ήθελα να με γνωρίσουν τα παιδιά μου» είπε. «Δεν ήμουν πάντα εκεί για αυτά και ήθελα να ξέρουν και να καταλάβουν όσα έκανα».

Σχολείο

Ο Στιβ Τζομπς δεν ήταν «άγιος»

Δημοσιεύματα κάνουν λόγο για ένα μη ιδανικό περιβάλλον εργασίας στην Apple

Δημοσιεύματα στο Reuters, στη Wall Street Journal και σε άλλα ειδησεογραφικά πρακτορεία κάνουν λόγο για ένα εργασιακό περιβάλλον κάθε άλλο παρά ιδανικό στην Apple.
Ο θάνατος οποιουδήποτε ανθρώπου προκαλεί πόνο στους συγγενείς του και θλίψη ακόμα και σε ανθρώπους που δεν γνώριζαν προσωπικά τον εκλιπόντα όταν αυτός υπήρξε δημόσιο πρόσωπο. Ο Στιβ Τζομπς έγινε οικείο πρόσωπο σε εκατομμύρια ανθρώπους μέσα από τις συσκευές της Apple. Αναμφίβολα εισήγαγε καινοτόμες ιδέες στην τεχνολογία και παρήγαγε προϊόντα που βρίσκονταν πάντα ένα βήμα μπροστά από την εποχή τους.

Αλλά δεν ήταν μόνο «οραματιστής» ή «θρύλος της ψηφιακής επανάστασης».Ηταν ένας επιχειρηματίας σαν όλους τους άλλους. Και από αυτήν την άποψη ελέγχεται το ήθος του. Οπωσδήποτε πάντως ο Τζομπς δεν ήταν «άγιος».Η εταιρεία που ο ίδιος ταυτίστηκε την περασμένη χρονιά συνδέθηκε με μια άλλη, άγνωστη επιχείρηση, τη Foxconn. H κινεζική εταιρεία που παράγει τα κινητά τηλέφωνα και τα άλλα γκάτζετ της Apple για λογαριασμό της ήρθε στο προσκήνιο όταν σημειώθηκαν αλλεπάλληλα κρούσματα αυτοκτονιών. Μόνο την περασμένη χρονιά καταγράφηκαν 10 αυτοκτονίες ενώ τουλάχιστον άλλα δύο άτομα προχώρησαν (ευτυχώς χωρίς επιτυχία) στο ίδιο εγχείρημα υπό το βάρος των «μεσαιωνικών» συνθηκών εργασίας που υπερέβαιναν κατά πολύ ακόμα και τα ωράρια που ορίζει ο νόμος στην Κίνα.

Η Apple ζήτησε βέβαια «καλύτερες συνθήκες εργασίας» για τους Κινέζους που παρήγαγαν τις πανάκριβες συσκευές της για 200 δολάρια το μήνα. Μόλις όμως το 5% συμμορφώθηκε με τις υποδείξεις εξ Αμερικής. Η Apple συνεχίζει να παράγει τις συσκευές της στα ίδια εργοστάσια.

Η Foxconn δεν είναι το μόνο μεμπτό στοιχείο εναντίον της επιχείρησης που έστησε ο Τζομπς. Δεν είναι συμπτωματικό το ότι μετά από 10 χρόνια λειτουργίας του δικτύου λιανικής της εταιρείας (τα γνωστά και στην Ελλάδα Apple store) μόλις τον περασμένο Ιούνιο επιχειρήθηκε η οργάνωση των εργαζομένων σε ένα συνδικαλιστικό φορέα για τη διεκδίκηση καλύτερων συνθηκών εργασίας.

Θα υπέθετε βέβαια κάποιος ότι οι εργαζόμενοι της Apple αμείβονται ικανοποιητικά και σίγουρα έχουν το προνόμιο να εργάζονται σε ένα ευχάριστο περιβάλλον. Κι όμως. Ο κατώτατος μισθός εργαζόμενου στο κατάστημα του Σαν Φρανσίσκο (μία από τις ακριβότερες πόλεις των ΗΠΑ) δεν ξεπερνά τα 10 δολάρια ανά ώρα.

Οπως αναφέρουν (ανωνύμως) εργαζόμενοι στα καταστήματα Apple στις ΗΠΑ οι συνθήκες εργασίας διαφέρουν πράγματι σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις. Οι καθημερινές του συναλλαγές με τους πελάτες ακόμα και ο τρόπος παροχής τεχνικών συμβουλών μέσω mail καταγράφονται πλήρως και αξιολογούνται. Οι περισσότεροι από αυτούς εργάζονται με καθεστώς μερικής απασχόλησης. Το πλήρες ωράριο δεν είναι δεδομένο αλλά «στόχος» και επιβράβευση για τους πιο αποδοτικούς υπαλλήλους. Ακόμα χειρότερα, στα 325 καταστήματα Apple ανά τον κόσμο δύσκολα θα συναντήσει κανείς υπάλληλο άνω των 30 ετών. Οι μεγαλύτερης ηλικίας υπάλληλοι δεν απολύονται (κατά κανόνα), απλώς «παραγκωνίζονται».

Ο Στιβ Τζομπς μπορεί να έφερε «επαναστατικές» ιδέες στην τεχνολογία αλλά ως εργοδότης ακολούθησε πιστά την πεπατημένη.

Σχολείο

«Αχόρταγοι, τρελαμένοι»

Τον Ιούνιο του 2005 οι απόφοιτοι του Stanford βίωσαν μια σπάνια εμπειρία: Ακουσαν τον Στιβ Τζομπς να τους διηγείται τη ζωή του. Και όλα όσα έμαθε απο αυτήν.

"Είναι μεγάλη μου τιμή να βρίσκομαι μαζί σας στην τελετή αποφοίτησής ενός από τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου. Δεν πήρα ποτέ πανεπιστημιακό πτυχίο. Για να πούμε την αλήθεια, τούτη δω η μέρα είναι ότι κοντινότερο έχω ζήσει σε αποφοίτηση. Σήμερα θέλω αν σας πως τρεις ιστορίες από τη ζωή μου. Μόνο αυτό. Τίποτα σημαντικό. Απλά τρεις ιστορίες.

Η πρώτη έχει να κάνει με τις ιδέες

Παράτησα το κολέγιο Reed μετά από 6 μήνες, αλλά παρέμεινα στους διαδρόμους του για 18 μήνες πριν φύγω οριστικά. Γιατί τα παράτησα;

Όλα ξεκίνησαν πριν γεννηθώ. Η βιολογική μου μητέρα ήταν μια νέα, ανύπαντρη απόφοιτος κολεγίου και αποφάσισε να με δώσει για υιοθεσία. Επιθυμούσε πολύ να υιοθετηθώ από ένα ζευγάρι πανεπιστημιακής μόρφωσης και έτσι κανονίστηκε να ζήσω με έναν δικηγόρο και τη σύζυγο του. Το πρόβλημα ήταν πως όταν γεννήθηκα, εκείνοι αποφάσισαν πως προτιμούσαν ένα κορίτσι. Ετσι, οι θετοί γονείς μου, που ήταν γραμμένοι στη λίστα αναμονής, δέχθηκαν ένα τηλεφώνημα στη μέση της νυχτας, που τους ανακοίνωσε: «βρέθηκε ένα αγοράκι; Το θέλετε;». Απάντησαν: «Φυσικά». Η βιολογική μου μητέρα όμως, λίγο αργότερα ανακάλυψε πως η θετή μητέρα μου δεν είχε αποφοιτήσει από κολέγιο και ο θετός πατέρας μου ούτε καν από το λύκειο. Και αρνήθηκε να υπογράψει τα χαρτιά της υιοθεσίας. Πείστηκε λίγος μήνες αργότερα όταν οι γονείς μου υποσχέθηκαν πως κάποια μέρα θα πήγαινα στο κολέγιο.

Δεκαεπτά χρόνια αργότερα, πήγα στο κολέγιο.

Αλλά αφελώς, επέλεξα ένα κολέγιο που ήταν πανάκριβο, σχεδόν τόσο όσο το Stanford, κάτι που σήμαινε πως όλες οι οικονομίες των σκληρά εργαζόμενων γονιών μου θα πήγαιναν στα δίδακτρα. Εξι μήνες αργότερα δεν μπορούσα να δω κάποια χρησιμότητα. Σε αυτό. Δεν είχα ιδέα τι ήθελα να κάνω στη ζωή μου και το κολέγιο δεν με βοηθούσε προς αυτή την κατάσταση. Επιπλέον, ξόδευα τις οικονομίες των γονιών μου. Κάπως έτσι, τα παράτησα, με την ελπίδα πως όλα θα πήγαιναν καλά.

Εκείνη την εποχή ήμουν πραγματικά φοβισμένος, αλλά τώρα ξέρω πως αυτή ήταν μια από τις καλύτερες αποφάσεις που πήρα ποτέ μου. Από τη στιγμή που τα παράτησα,  έπαψα να γράφομαι σε ένα σωρό προαπαιτούμενα μαθήματα που δεν με ενδιέφεραν και είχα το δικαίωμα να παρακολουθήσω ως ελεύθερος ακροατής μόνο εκείνα που με ενδιέφεραν.

Δεν ήταν βέβαια όλα τόσο ρομαντικά: δεν δικαιούμουν δωμάτιο στην εστία κι έτσι κοιμόμουν στο πάτωμα δωματίων φίλων μου· για να φάω μάζευα άδεια μπουκάλια κόκα κόλα για 5 σεντς το ένα και για να έχω τουλάχιστο ένα αξιοπρεπές γεύμα τη βδομάδα χρειαζόταν να περπατάω κάθε Κυριακή βράδυ 7 μίλια, μέχρι τον κοντινότερο βουδιστικό ναό. Περνούσα καλά.

Κι ένα σωρό από όσα γνώρισα ακολουθώντας τη διαίσθησή μου και προσπαθώντας να ικανοποιήσω την περιέργειά μου, αποδείχτηκαν ανεκτίμητα στο μέλλον. Να σας δώσε ένα παράδειγμα:

Εκείνη την εποχή το κολέγιο Reed, είχε ίσως ένα από τα καλύτερα μαθήματα καλλιγραφίας στη χώρα. Παντού στο πανεπιστήμιο έβλεπες θαυμάσια πόστερ με καλλιγραφικά γράμματα. . Καθώς είχα εγκαταλείψει τις σπουδές μου και δεν ήμουν υποχρεωμένος να παρακολουθήσω κάποιο μάθημα, αποφάσισαν να πάω να παρακολουθήσω καλλιγραφία, για να δω πώς κατάφερναν αυτά τα θαύματα. Εμαθα έτσι για τις γραμματοσειρές, για τις αποστάσεις μεταξύ γραμμάτων -ανάλογα με τα γράμματα- έμαθα πολλά για ό,τι κάνει υπέροχη την τυπογραφία. Ήταν ένα θαυμάσιο μάθημα, γεμάτο ιστορία, καλλιτεχνία και καλαισθησία, που πραγματικά με συνεπήρε.

Ούτε μου περνούσε από το μυαλό πως όλα τούτα θα μου χρησίμευαν πρακτικά κάποια μέρα στη ζωή μου.Δέκα χρόνια αργότερα όμως, όταν σχεδιάζαμε τον πρώτο υπολογιστή  Macintosh, ξαναθυμήθηκα εκείνο το μάθημα. Και χρησιμοποιήσαμε στο Mac, όλα όσα είχα μάθει. Ηταν ο πρώτος υπολογιστής που διέθετε καλλιγραφία.Αν δεν είχα παρακολουθήσει εκείνο το μάθημα, οι Macintosh δεν θα είχαν ποτέ πολλές γραμματοσειρές ή μεγέθη γραμμάτων. Και από τη στιγμή που τα Windows, το μόνο που έκαναν ήταν να αντιγράψουν τα Mac, μάλλον αυτά δεν θα υπήρχαν σε κανένα υπολογιστή. Aν δεν τα είχα παρατήσει, δεν θα είχα παρακολουθήσει ποτέ μου εκείνο το μάθημα καλλιγραφίας και οι υπολογιστές δεν θα πρόσφεραν τις δυνατότητες καλλιγραφίας που προσφέρουν σήμερα. Φυσικά ήταν αδύνατο να συσχετίσω τις ιδέες όταν ήμουν στο κολέγιο. Δέκα χρόνια αργότερα όμως, ήταν όλα πολύ ξεκάθαρα.

Θέλω να πω, ποτέ δεν γίνεται να προβλέψεις την πορεία σου, να εκτιμήσεις κάτι αφότου συμβεί. Για να την εκτιμήσεις, θα πρέπει να την κοιτάξεις προς τα πίσω. Χρειάζεται λοιπόν να εμπιστευτείτε πως όλα τα βήματά σας, πως με κάποιο τρόπο σας οδηγούν στο μέλλον σας. Πρέπει να εμπιστευθείτε κάτι -ή κάποιον: το ένστικτό σας, τη μοίρα, το κάρμα, τη ζωή, δεν έχει σημασία. Αυτή η άποψη δεν με απογοήτευσε ποτέ και καθόρισε τη ζωή μου.

Η δεύτερη ιστορία, μιλάει για αγάπη και απώλεια.

Ημουν ένας από τους τυχερούς: Βρήκα τι μου άρεσε νωρίς στη ζωή μου. Ο Wos και εγώ ξεκινήσαμε την Apple στο γκαράζ των γονιών μου όταν ήμουν 20 χρονών. Δουλέψαμε σκληρά και δέκα χρόνια αργότερα η Apple δεν ήταν πια οι δυο μας κι ένα γκαράζ, αλλά μια εταιρία αξίας άνω των 2 δις δολαρίων, με πάνω από 4,000 εργαζόμενους.Ένα χρόνο νωρίτερα, με το που έκλεινα τα 30, είχαμε ρίξει στην αγορά την πιο ωραία μας δημιουργία –τον Macintosh. Και μετά απολύθηκα.

Πώς μπορεί κάποιος να απολυθεί από μια εταιρία που ίδρυσε; Kαθώς μεγάλωνε η Apple σκέφτηκα να προσλάβω κάποιον ταλαντούχο μάνατζερ για να διοικούμε μαζί την εταιρία και πράγματι, για ένα χρόνο, όλα πήγαιναν πρίμα.

Μετά όμως, οι απόψεις μας για το μέλλον άρχισαν να διαφοροποιούνται και στο τέλος τσακωθήκαμε. Όταν έγινε αυτό, το διοικητικό συμβούλιο πήγε με το μέρος του. Έτσι λοιπόν, στα 30 μου, βρέθηκα έξω από την εταιρία, και μάλιστα με πολύ δημόσιο τρόπο. Ο σκοπός ολόκληρης σχεδόν της ενήλικης ζωής μου είχε πια χαθεί, κι αυτό ήταν τόσο επώδυνο.

Για αρκετούς μήνες δεν είχα ιδέα τι να κάνω. Αισθανόμουν πως είχα απογοητεύσει τους συνεργάτες μου, πως η σκυτάλη μου είχε γλιστρήσει από τα χέρια, μόλις μου την παρέδωσαν.

Συναντήθηκα με τον David Packard και τον Bob Noyce προσπαθώντας να απολογηθώ για το πώς τα ,χα καταστρέψει όλα με τέτοιο τρόπο. Ήμουν μια πασίγνωστη αποτυχία και μου πέρασε από το μυαλό να εγκαταλείψω το Λος Αντζελες. Σιγά σιγά όμως, μια αίσθηση γεννήθηκε μέσα μου: εξακολουθούσα να αγαπάω τη δουλειά μου. Ότι κι αν είχε συμβεί στην Apple, αυτό δεν είχε πειραχτεί, ούτε κατ, ελάχιστο.

Με είχαν απορρίψει, ήμουν όμως ακόμα ερωτευμένος. Έτσι αποφάσισα να ξαναρχίσω από την αρχή. Τότε δεν το καταλάβαινα, αλλά η απόλυσή μου από την Apple ήταν ότι καλύτερο θα μπορούσε να μου είχε συμβεί. Η βαρύτητα της επιτυχίας αντικαταστάθηκε από την ελαφρότητα να είμαι ξανά αρχάριος, αβέβαιος για τα πάντα.

Απελευθερώθηκα και μπήκα σε μια από τις πιο δημιουργικές περιόδους της ζωής μου. Την επόμενη πενταετία ξεκίνησα μια εταιρία που τη έλεγαν Next, μια άλλη που τη έλεγαν Pixar και ερωτεύτηκα μια υπέροχη γυναίκα που έγινε σύζυγός μου.

Με την Pixar -που είναι σήμερα μια από τις πιο πετυχημένες εταιρίες κινηματογραφικής παραγωγής του κόσμου- δημιουργήσαμε το πρώτο animation film στην ιστορία του κινηματογράφου, το Toy Story.

Τα γεγονότα πήραν απροσδόκητη τροπή όταν η Apple αγόρασε την Next και ξαναβρέθηκα στην Apple ενώ η τεχνολογία που είχαμε αναπτύξει στη Next βρέθηκε στην καρδιά της σημερινής αναγέννησης της Apple. Και με τη Laurene, τη γυναίκα μου δημιουργήσαμε μια θαυμάσια οικογένεια.

Είμαι βέβαιος πως τίποτα από αυτά δεν θα είχε γίνει αν δεν είχα απολυθεί από την Apple. Η γεύση του φάρμακου ήταν απαίσια, πιστεύω όμως πως το χρειαζόμουν. Υπάρχουν φορές που η ζωή σε χτυπάει κατακέφαλα. Μην χάνετε την πίστη σας. Είμαι πεπεισμένος πως το μόνο που μου έδωσε δύναμη να συνεχίσω ήταν πως αγαπούσα αυτό που έκανα. Πρέπει να βρεις τι και ποιος σου αρέσει. Αυτό είναι η μόνη αλήθεια στη δουλειά και στον έρωτα.

Ένα μεγάλο τμήμα της ζωής σας θα αφιερωθεί στην εργασία σας και ο μόνος τρόπος για να είστε ικανοποιημένοι είναι να θεωρείτε πως κάνετε υπέροχη δουλειά. Κι ο μόνος τρόπος να κάνετε υπέροχη δουλειά είναι να αγαπάτε ότι κάνετε. Αν δεν το έχετε βρει ακόμα, συνεχίστε να ψάχνετε. Μην βολεύεστε.

Όπως συμβαίνει και στον αισθηματικό τομέα, όταν έρθει, θα το καταλάβετε. Κι όπως σε κάθε σπουδαία σχέση, θα γίνεται καλύτερο όσο περνάει ο χρόνος. Συνεχίστε λοιπόν να ψάχνετε, μέχρι να το βρείτε. Μην επαναπαύεστε, μην συμβιβάζεστε.

Η τριτη ιστορία, αφορά τον θάνατο.

Όταν ήμουν 17, διάβασα κάτι που έλεγε πάνω κάτω:  «να ζεις την κάθε μέρα σου σαν να είναι η τελευταία». Αυτό μου έκανε εντύπωση κι από τότε, για 33 ολόκληρα χρόνια, κάθε πρωί κοιτάζομαι στον καθρέφτη και ρωτάω τον εαυτό μου: «αν αυτή ήταν η τελευταία ημέρα της ζωής σου, θα έκανες αυτό που ετοιμάζεσαι να κάνεις σήμερα;». Όποτε η απάντηση ήταν «όχι» για πολύ καιρό, ήξερα πως κάτι έπρεπε να αλλάξω. Το να θυμάμαι πάντα πως σύντομα θα πεθάνω, ήταν η καλύτερη βοήθεια για να παίρνω τις σωστές αποφάσεις στη ζωή μου.

Όλα τα υπόλοιπα -οι εξωτερικές προσδοκίες, η υπερηφάνεια, ο φόβος της γελοιοποίησης ή της αποτυχίας- όλα εξαφανίζονται όταν βρεθούν απέναντι στο θάνατο: το μόνο που απομένει είναι ότι είναι πραγματικά σημαντικό. Το να θυμάστε πως θα πεθάνετε είναι ίσως ο καλύτερος τρόπος να αποφύγετε την παγίδα να νομίζετε πως έχετε κάτι να χάσετε. Είστε ήδη γυμνοί. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να μην ακολουθήσετε ότι σας λέει η καρδιά σας.

Εδώ κι ένα χρόνο, μου διαγνώσανε καρκίνο. Πέρασα από εξέταση στις 7:30 το πρωί κι ένας όγκος φάνηκε ξεκάθαρος στο πάγκρεας. Δεν είχα ιδέα τι είναι το πάγκρεας. Οι γιατροί με ενημέρωσαν πως ήταν μία μη ιάσιμη μορφή καρκίνου και πως δεν θα ζούσα παραπάνω από τρεις με έξι μήνες. Ο γιατρός μου με συμβούλεψε να πάω σπίτι και «να τακτοποιήσω τις εκκρεμότητές» μου, πράγμα που είναι ένας ευφημισμός των γιατρών για τη προετοιμασία του θανάτου.

Σημαίνει: προσπάθησε να πεις σε λίγους μήνες όλα όσα ήθελες να πεις στα παιδιά σου σε δέκα χρόνια. Σημαίνει πως πρέπει να βεβαιωθείς πως όλα είναι εντάξει για να έχει η οικογένειά σου όσο το δυνατό λιγότερους μπελάδες. Σημαίνει: κάνε τους αποχαιρετισμούς σου.

Έζησα με αυτή τη διάγνωση όλη τη μέρα. Αργά το απόγευμα μου έκαναν μια βιοψία, που γίνεται με ένα σωλήνα που περνάει από το λαιμό σου στο στομάχι και στα έντερα κι από εκεί μια βελόνα παίρνει λίγα κύτταρα από το πάγκρεας. Ήμουν ναρκωμένος, αλλά η γυναίκα μου, που ήταν παρούσα, μου διηγήθηκε αργότερα πως όταν οι γιατροί πήραν τα κύτταρα και τα έβαλαν στο μικροσκόπιο άρχισαν να πανηγυρίζουν, γιατί όπως αποδείχτηκε είχα μια πολύ σπάνια μορφή καρκίνου του παγκρέατος που ήταν ιάσιμη με εγχείρηση.

Έκανα την εγχείρηση και τώρα είμαι μια χαρά.

Δεν έχω ποτέ φτάσει πιο κοντά στο θάνατο, κι ελπίζω να μην φτάσω ποτέ μου κοντύτερα για μερικές δεκαετίες ακόμα. Έχοντας όμως βιώσει αυτήν την εμπειρία, μπορώ να σας πω κάτι, με λίγο περισσότερη βεβαιότητα από εκείνους για τους οποίους ο θάνατος είναι μια αφηρημένη μόνο έννοια: κανείς δεν θέλει να πεθάνει.

Ακόμα κι όσοι περιμένουν να πάνε στο παράδεισο, θέλουν να φτάσουν εκεί χωρίς να πεθάνουν. Και όμως, ο θάνατος είναι η μόνη κοινή μας μοίρα.

Κανείς δεν του ξέφυγε. Κι έτσι πρέπει να είναι· ο θάνατος είναι μάλλον η καλύτερη εφεύρεση της ζωής. Είναι ο παράγοντας που διαιωνίζει τη ζωή. Ξεκαθαρίζει το παλιό και κάνει χώρο για το καινούργιο. Το νέο τώρα είστε εσείς, αλλά κάποια μέρα, όχι πολύ μακριά από σήμερα, θα γίνετε οι γέροι που προορίζονται να φύγουν.

Συγγνώμη για τον δραματικό μου τόνο, αλλά αυτή είναι η αλήθεια. Δεν έχετε πολύ χρόνο, μην τον σπαταλήσετε λοιπόν ζώντας τις ζωές κάποιων άλλων. Μην αιχμαλωτιστείτε από το δόγμα που λέει να ζείτε σύμφωνα με το τι νομίζουν οι άλλοι.

Μην αφήνετε τη γνώμη των άλλων να πνίξει την εσωτερική σας φωνή. Και -το σημαντικότερο- να έχετε το θάρρος να ακούτε την καρδιά και τη διαίσθησή σας.

Αυτά με κάποιο τρόπο ξέρουν ήδη τι θέλετε στα, αλήθεια να γίνετε. Όλα τα άλλα είναι δευτερεύοντα.

Όταν ήμουν νέος, υπήρχε μια φανταστική έκδοση που λεγόταν «Ο κατάλογος όλης της γης» που υπήρξε μία από της βίβλους της γενιάς μου.

Την εξέδιδε ένας τύπος που τον λεγόταν Stewart Brand και που ζούσε εδώ κοντά, στο Menlo Park. Ήταν τα τέλη της δεκαετίας του ,60, πριν τους προσωπικούς υπολογιστές και η έκδοση, έπρεπε να γίνει με γραφομηχανές, ψαλίδια και φωτογραφικές μηχανές Polaroid. Ήταν ένα είδος έντυπου google, 35 χρόνια πριν βγει το google στο internet: ήταν ιδεαλιστικό, γεμάτο γνώσεις και ωραία εργαλεία. .

Ο Stewart και οι συνεργάτες του έβγαλαν αρκετά τεύχη του «κατάλογου όλης της Γης» κι όταν φάνηκε πως ξεπερνιόταν, έβγαλαν ένα τελευταίο τεύχος. Είχαμε φτάσει στα μέσα της δεκαετίας του ,70 και ήμουν στην ηλικία σας.

Στο οπισθόφυλλο του τελευταίου τεύχους υπήρχε μια φωτογραφία ενός αγροτικού δρόμου την αυγή, του είδους που κάποτε θα βρεθείτε να κάνετε οτοστόπ, αν είστε αρκετά περιπετειώδεις. Από κάτω έγραφε: «μείνετε αχόρταγοι· μείνετε τρελαμένοι». Ηταν το αποχαιρετιστήριο μήνυμα της έκδοσης λίγο πριν το κλείσιμο. Μείνετε αχόρταγοι, μείνετε τρελαμένοι. Πάντα, ευχόμουν αυτό για τον εαυτό μου. Και τώρα, καθώς αποφοιτείτε και ετοιμάζεστε για κάτι καινούριο, το εύχομαι και για εσάς:

Μείνετε αχόρταγοι. Μείνετε τρελαμένοι.

Σας ευχαριστώ."

Σχολείο

Οι εντολές του CEO

Ο Στιβ Τζομπς έχει μιλήσει πολύ στη ζωή του. Και όπως όλοι οι σημαντικοί άνθρωποι έχει πει μνημειώδεις ατάκες. Οχι πάντα ευγενικές.

"Σταματήστε με εάν έχετε ξαναδεί αυτό που θα σας δείξω."

"Η καινοτομία διαχωρίζει αυτόν που ηγείται και αυτόν που ακολουθεί."

"Είναι πολύ δύσκολο να σχεδιάσεις προϊόντα με βάση τα αποτελέσματα των focus groups. Πολλές φορές ο κόσμος δεν ξέρει τι θέλει μέχρι να του το δείξεις."

"Η καινοτομία δεν σχετίζεται με τα χρήματα που ξοδεύεις σε έρευνα και ανάπτυξη (R&D). Όταν η Apple συνέλαβε την ιδέα για τον Mac, η IBM ξόδευε τουλάχιστον εκατό φορές περισσότερα πάνω στο R&D. Δεν έχει να κάνει με τα χρήματα. Εχει να κάνει με τους ανθρώπους που έχεις, πώς καθοδηγείσαι, και κατά πόσο «το ’χεις»."

"Ποντάρουμε στο όραμά μας και προτιμούμε να κάνουμε αυτό από το να αντιγράφουμε τους άλλους. Αφήστε κάποιες άλλες εταιρείες να το κάνουν αυτό. Για εμάς, ο στόχος είναι πάντα το επόμενο όνειρο."

"Πολλές εταιρείες επέλεξαν να συρρικνωθούν και ίσως αυτή να είναι η ενδεδειγμένη λύση για αυτούς. Εμείς επιλέξαμε ένα διαφορετικό δρόμο. Πιστεύαμε ότι εάν συνεχίζαμε να φέρνουμε υπέροχα προϊόντα μπροστά στους καταναλωτές, εκείνοι θα συνέχιζαν να ανοίγουν τα πορτοφόλια τους".

"Ντιζάιν δεν είναι μόνο το πώς φαίνεται κάτι και πώς το αισθάνεσαι.  Ντιζάιν είναι ο τρόπος που λειτουργεί."

"Είμαι πεπεισμένος ότι αυτό που διαχωρίζει, τουλάχιστον κατά το ήμισυ, τους επιτυχημένους επιχειρηματίες από τους αποτυχημένους, είναι η επιμονή".

"Το μόνο πρόβλημα με τη Microsoft είναι ότι δεν έχουν γούστο. Δεν έχουν καθόλου γούστο. Δεν έχουν αυθεντικές ιδέες και δεν φέρνουν κάτι καινούργιο στην αισθητική μας".

"Το να είμαι ο πλουσιότερος άνθρωπος στο νεκροταφείο δεν έχει για μένα κανένα νόημα. Το να ξαπλώνω το βράδυ λέγοντας «κάναμε κάτι υπέροχο», αυτό είναι που έχει σημασία για μένα".

Σχολείο

Ο άνθρωπος που ονειρεύτηκε την ψηφιακή εποχή

Ο 56χρονος ιδρυτής της Apple είχε τον τρόπο να μετατρέπει σε είδηση οτιδήποτε έκανε στη ζωή του. Και έμεινε συνεπής έως το τέλος της καριέρας του

Γ. ΑΝΔΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ, ΤΑ ΝΕΑ, 27.8.11

«Θέλεις να περάσεις την υπόλοιπη ζωή σου πουλώντας ζαχαρωμένο νερό ή θέλεις μια ευκαιρία για να αλλάξεις τον κόσμο;». Τα λόγια ανήκουν στον Στιβ Τζομπς. Τα είπε πριν από 28 χρόνια στον τότε πρόεδρο της Pepsi Τζον Σκάλι, προσπαθώντας να τον πείσει να εγκαταλείψει την καριέρα του και να έρθει μαζί του στην Apple. Τελικά κατάφερε και τα δύο: έφερε στην εταιρεία τον Σκάλι και «άλλαξε» τον κόσμο, κάνοντας την τεχνολογία προσβάσιμη και φιλική στον καθένα.

Ο 56χρονος ιδρυτής της Apple είχε τον τρόπο να μετατρέπει σε είδηση οτιδήποτε έκανε στη ζωή του. Και παρέμεινε συνεπής μέχρι το τέλος της καριέρας του, καταφέρνοντας να μονοπωλήσει τα διεθνή μέσα μαζικής ενημέρωσης αλλά και τα social media με την αποχώρησή του.

Ο άνθρωπος που ευθύνεται για το iPhone, το iPad, το iPod και άλλα τεχνολογικά επιτεύγματα του 21ου αιώνα, τα οποία βρίσκονται στα χέρια και στα σπίτια εκατοντάδων εκατομμυρίων χρηστών, παραιτήθηκε από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου της Apple, τερματίζοντας μια 35ετή «θαυματουργή» καριέρα. «Οταν έρθει η μέρα που δεν θα μπορώ να ανταποκριθώ στα καθήκοντά μου, θα είμαι ο πρώτος που θα σας το πει», έγραψε στο αποχαιρετιστήριο γράμμα του προς τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου και προς την «κοινότητα της Apple».

Γεννημένος στις 24 Φεβρουαρίου του 1955 στο Σαν Φρανσίσκο, ο Τζομπς έγινε, άθελά του, η προσωποποίηση του αμερικανικού ονείρου. Τα επιτεύγματά του οριοθέτησαν την ψηφιακή εποχή, φέρνοντας την Apple στην κορυφή της αγοράς της τεχνολογίας.

Την περασμένη Τετάρτη ολοκληρώθηκε το χρονικό μιας προαναγγελθείσης αποχώρησης. Η αρχή είχε γίνει στις 17 Ιανουαρίου, όταν – για τρίτη φορά τα τελευταία χρόνια – ο Τζομπς έφυγε από την εταιρεία με αναρρωτική άδεια.

Το 2003 είχε διαγνωστεί με μια σπάνια μορφή καρκίνου στο πάγκρεας, η οποία θεραπεύεται με χειρουργική επέμβαση. Τον Ιούλιο του επόμενου έτους μπήκε στο χειρουργείο, διαβεβαιώνοντας αργότερα ότι ο καρκίνος είχε εξαφανιστεί. Ωστόσο, το πρώτο εξάμηνο του 2009 πήρε νέα άδεια για να υποβληθεί σε μεταμόσχευση ήπατος.

Πολλοί προσπαθούν να φανταστούν τι άλλο θα είχε κατεβάσει το μυαλό του αν τα προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζει δεν τον ανάγκαζαν να αποσυρθεί. «Σίγουρα κάτι ακόμη επαναστατικό», έγραψε ένας χρήστης του twitter, κρίνοντας από τη μέχρι τώρα πορεία της Apple, η οποία την τελευταία δεκαετία επαναπροσδιόρισε την αγορά της μουσικής μέσα από το iPod, τον κλάδο της κινητής τηλεφωνίας μέσα από το iPhone και τον κόσμο των υπολογιστών μέσα από το iPad.

Μέχρι σήμερα έχουν πουληθεί περισσότερα από 314 εκατομμύρια iPod, τουλάχιστον 129 εκατομμύρια iPhone και περίπου 29 εκατομμύρια iPad, σύμφωνα με την εταιρεία ερευνών Bernstein Research. Παράλληλα, το iTunes αποτελεί τη δημοφιλέστερη online πλατφόρμα αγοράς και διαχείρισης μουσικών αρχείων, ενώ το Αpp Store, το διαδικτυακό κατάστημα εφαρμογών της εταιρείας, μετρά περισσότερα από 15 δισ. «κατεβάσματα» (downloads).
Τούτων δοθέντων, μόνο έκπληξη δεν προκάλεσε η είδηση ότι φέτος το καλοκαίρι η Apple ξεπέρασε την Exxon Mobil και έγινε η εταιρεία με τη μεγαλύτερη αξία στις Ηνωμένες Πολιτείες (65,23 δισ. δολάρια έσοδα το 2010).

Ο Στιβ Τζομπς δήλωσε κάποτε ότι δεν είδε ποτέ τον εαυτό του ως μάνατζερ, αλλά ως ηγέτη. Οταν έπρεπε να λάβει αποφάσεις για κάποιο νέο προϊόν, ακολουθούσε τη διαίσθησή του και όχι τους κανόνες του μάρκετινγκ. Κάποτε ένας δημοσιογράφος τον ρώτησε τι είδους έρευνα αγοράς προηγήθηκε της κυκλοφορίας του iPad. «Απολύτως καμία. Δεν είναι δουλειά των καταναλωτών να ξέρουν τι θέλουν!» ήταν η απάντησή του.

Εκείνος, βέβαια, ήξερε πάντα τι ήθελε και τι όχι. Για να κυκλοφορήσει το πρώτο iPhone χρειάστηκαν ατέλειωτες ώρες δουλειάς από τους μηχανικούς της εταιρείας. Ο Τζομπς απέρριψε δύο διαφορετικά μοντέλα που είχαν σχεδιαστεί διαδοχικά, βάζοντας τους υπαλλήλους του να ξαναφτιάξουν το τηλέφωνο από την αρχή. Το τρίτο πρωτότυπο πήρε τελικά την έγκρισή του και το iPhone βγήκε στα ράφια των καταστημάτων τον Ιούνιο του 2007.
Στον Τζομπς πιστώνονται συνολικά 230 βραβευμένες ευρεσιτεχνίες για μια σειρά από προϊόντα: από υπολογιστές και φορητές συσκευές, μέχρι… μανίκια και κορδόνια.

ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ

Ο Στιβ Τζομπς ήταν μια φιγούρα με καταλυτική επιρροή στην αγορά των υπολογιστών τα τελευταία 35 χρόνια.

– Το 1976 ο συνέταιρός του Στιβ Βόζνιακ κατασκευάζει τον υπολογιστή Apple Ι για προσωπική του χρήση. Επρόκειτο για έναν από τους πρώτους προσωπικούς υπολογιστές, που αποτελούνταν από μια ηλεκτρική πλακέτα με ξύλινο περίβλημα και 30 μικροτσίπ. Ο Τζομπς τον πείθει να τον βγάλουν στην παραγωγή, δημιουργώντας έτσι το πρώτο προϊόν της Apple το οποίο κυκλοφόρησε στην τιμή των 666,66 δολαρίων.

– Την επόμενη χρονιά η εταιρεία κατασκευάζει τον Apple II, μπαίνοντας δυναμικά στον κλάδο της πληροφορικής. Μέχρι το 1993, οπότε το συγκεκριμένο μοντέλο σταμάτησε οριστικά να παράγεται, είχαν πουληθεί 5-6 εκατομμύρια κομμάτια.

– Αρκετά πιο πριν, το 1984, η Apple λανσάρισε τη σειρά υπολογιστών Macintosh (ευρέως γνωστών ως Mac), η οποία γνώρισε τεράστια εμπορική επιτυχία και έκανε τον Τζομπς να πει -με αρκετή δόση αυταρέσκειας- ότι η Microsoft τον αντέγραψε όταν σχεδίαζε τα Windows.

– Τον Ιούνιο του 2007 η Apple κυκλοφόρησε το πρώτο iPhone, το πιο δημοφιλές smartphone στον κόσμο, το οποίο «έβγαλε» το Ίντερνετ από το σπίτι, επιτρέποντας σε εκατομμύρια χρήστες να σερφάρουν στον Παγκόσμιο Ιστό από όπου κι αν βρίσκονται. Ακολούθησαν τρεις ακόμη εκδόσεις, με τελευταία αυτή που κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 2010. Το iPhone 5 αναμένεται να παρουσιαστεί το φθινόπωρο.

– Το iPod είναι η δημοφιλέστερη φορητή συσκευή αναπαραγωγής μουσικής. Το πρώτο μοντέλο κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 2001. Έκτοτε έχει επανασχεδιαστεί πολλές φορές, με πιο πρόσφατο το μοντέλο που λανσαρίστηκε το Σεπτέμβριο του 2010.

– Το τελευταίο σημαντικό επίτευγμα της εταιρείας του Τζομπς είναι το iPad. Ο δημοφιλής υπολογιστής-«ταμπλέτα» κυκλοφόρησε τον Απρίλιο του 2010. Μέχρι το τέλος του έτους είχε πουλήσει 14,8 εκατ. κομμάτια σε όλο τον κόσμο. Τον περασμένο Μάρτιο η Apple παρουσίασε τον διάδοχό του, το iPad 2, το οποίο πούλησε ένα εκατομμύριο κομμάτια μέσα στις πρώτες 28 ημέρες της κυκλοφορίας του.

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Ο Στιβ Τζομπς, γιος ενός καθηγητή Πολιτικών Επιστημών από τη Συρία και μιας φοιτήτριάς του, δεν έζησε ποτέ με τους φυσικούς του γονείς. Υιοθετήθηκε από τον Πολ και την Κλάρα Τζομπς και μεγάλωσε στο Σαν Φρανσίσκο. Το 1972 αποφοίτησε από το λύκειο του Κουπερτίνο και κατόπιν γράφτηκε στο Reed College του Πόρτλαντ, για να παρατήσει όμως τις σπουδές του έξι μήνες αργότερα. Τυχαίο ή όχι, το ίδιο συνέβη και με δύο ακόμη ηγετικές φυσιογνωμίες του κλάδου της τεχνολογίας, τον ιδρυτή της Microsoft Μπιλ Γκέιτς και τον δημιουργό του Facebook Μαρκ Ζάκερμπεργκ. Αμφότεροι εγκατέλειψαν το Χάρβαρντ για να αφοσιωθούν στις επιχειρήσεις τους.

– Τα χρόνια της ίδρυσης της Apple ο Τζομπς και ο Βόζνιακ περιγράφονται ως χίπηδες. Τον Απρίλιο του 1976 τα παιδιά των λουλουδιών γίνονται παιδιά των… μήλων, ιδρύοντας στο γκαράζ του θετού πατέρα τού Τζομπς την εταιρεία με σήμα το μισοφαγωμένο μήλο.

– Το 1985 ο Τζομπς εκδιώκεται από την ίδια του την εταιρεία, μετά από μια σκληρή μάχη που έδωσε με τον Τζον Σκάλι -τον οποίο ο ίδιος είχε φέρει στην Apple- για τον έλεγχο της επιχείρησης. Ο Σκάλι αναλαμβάνει τα ηνία της Apple και ο Τζομπς ιδρύει τη NeXT, μια άλλη φίρμα υπολογιστών, αγοράζοντας παράλληλα την κινηματογραφική εταιρεία Pixar, την οποία μετατρέπει σε ένα από τα πιο διάσημα στούντιο κινουμένων σχεδίων στον κόσμο. «Η απόλυσή μου από την Apple ήταν το καλύτερο πράγμα που θα μπορούσε να μου συμβεί. Με απελευθέρωσε και μου έδωσε τη δυνατότητα να μπω σε μια από τις πιο δημιουργικές περιόδους της ζωής μου», είχε πει χρόνια αργότερα.

– Το 1996 επιστρέφει στην Apple, καλούμενος να αναλάβει μια σχεδόν ημιθανή εταιρεία την οποία οι αναλυτές του κλάδου θεωρούσαν ξεγραμμένη. Σε πείσμα όλων, μέσα σε λίγα χρόνια κατάφερε να την αναστήσει και να τη φέρει στην κορυφή.

– Κάθε «ήρωας» έχει και τη σκοτεινή του πλευρά. Ο Τζομπς είχε τη φήμη του ανθρώπου με αυταρχική, συχνά καταπιεστική συμπεριφορά προς τους συνεργάτες του, ιδίως τα πρώτα χρόνια της σταδιοδρομίας του. Το περιοδικό Fortune είχε γράψει το 2007 ότι «θεωρείται ένας από τους κορυφαίους εγωπαθείς της Σίλικον Βάλεϊ».


Υπολογιστές… καλλιγραφίας

Ο Τζομπς δεν αποφοίτησε ποτέ από το πανεπιστήμιο. Ωστόσο συνέχισε να παρακολουθεί ορισμένα μαθήματα που τον ενδιέφεραν. Ένα από αυτά ήταν το μάθημα της καλλιγραφίας.

«Αν δεν το είχα παρακολουθήσει, ο Mac δεν θα είχε πολλαπλές γραμματοσειρές. Και δεδομένου ότι τα Windows αντέγραψαν τον Mac, πιθανότατα κανένας προσωπικός υπολογιστής δεν θα τις είχε».

Η επιστολή

Προς το Διοικητικό Συμβούλιο της Apple και την κοινότητα της Apple:

Πάντοτε έλεγα πως αν ποτέ έρθει η μέρα που δεν θα μπορώ να ανταποκριθώ στα καθήκοντα και τις προσδοκίες μου ως διευθύνων σύμβουλος της Apple, θα είμαι ο πρώτος που θα σας το πει. Δυστυχώς, αυτή η μέρα ήρθε.

Ως εκ τούτου, υποβάλλω την παραίτησή μου από διευθύνων σύμβουλος της Apple. Θα ήθελα να υπηρετήσω, εάν το Διοικητικό Συμβούλιο το κρίνει σκόπιμο, ως πρόεδρος του Δ.Σ., διευθυντής και υπάλληλος της Apple. Ως προς τον διάδοχό μου, συνιστώ ανεπιφύλακτα να εκτελέσουμε το σχέδιο διαδοχής που έχουμε καταρτίσει και να ορίσουμε τον Τιμ Κουκ στη θέση του διευθύνοντος συμβούλου της Apple.

Πιστεύω πως οι πιο λαμπρές και καινοτόμες ημέρες για την Apple είναι μπροστά. Και περιμένω με ανυπομονησία να δω και να συμβάλω σε αυτή την επιτυχία από ένα νέο ρόλο.

Εκανα μερικούς από τους καλύτερούς μου φίλους στην Apple και σας ευχαριστώ όλους γι’ αυτά τα χρόνια που εργάστηκα μαζί σας. Στιβ

Κατηγορίες:νέες τεχνολογίες Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: