Αρχική > πολιτισμός > Πολεμικοί ανταποκριτές με πινέλα και μπογιές

Πολεμικοί ανταποκριτές με πινέλα και μπογιές

image

Του Χρήστου Ν.Ε. Ιερείδη,
ΤΑ ΝΕΑ, 3.10.11

Το θωρηκτό – ζωντανός θρύλος του Πολεμικού Ναυτικού «Γεώργιος Αβέρωφ» ίσως είναι το πλέον ζωγραφισμένο πολεμικό σκαρί

Οι αξιωματικοί και οι ναύτες του τον αποκαλούσαν «ο τυχερός μπαρμπα-Γιώργης» για τις παράτολμες και νικηφόρες ναυμαχίες του. Ετσι τον έλεγαν και οι νησιώτες του Ανατολικού Αιγαίου, που τους απελευθέρωσε.

Ηταν όμως το «Σεϊτάν παπόρ» («πλοίο του Διαβόλου») για αξιωματικούς και ναύτες του τουρκικού στόλου, για τον τρόμο που τους προκαλούσε όταν το έβλεπαν, με την ταχύτητα που μπορούσε να αναπτύξει, να καταπίνει τη μεταξύ τους απόσταση και τα κανόνια του να βάλλουν με καταιγιστικό ρυθμό.

image

Αλλά το «Γεώργιος Αβέρωφ» ήταν και πηγή έμπνευσης για πλήθος εικαστικών καλλιτεχνών. Καμιά 50αριά πίνακες στους οποίους απεικονίζεται το εμβληματικό πλοίο στα νερά του Αιγαίου σε πλήρη δράση, την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων, θα φιλοξενούνται στην έκθεση «Το θωρηκτό "Γεώργιος Αβέρωφ" (1911-2011). Ιστορία και Τέχνη», στο Ναυτικό Μουσείο από τις αρχές Οκτωβρίου με αφορμή τα 100 χρόνια που συμπληρώνονται φέτος από τότε που το πολεμικό σκαρί άφησε τα ναυπηγεία Ορλάντο στο Λιβόρνο της Ιταλίας και κατέπλευσε στον Φαληρικό όρμο (11 Σεπτεμβρίου 1911 για την ακρίβεια) για να ενταχθεί στον ελληνικό στόλο.

«Ο λαός μας γιορτάζει για το καράβι που αγάπησε περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο και στη συνείδησή του το ανύψωσε στο επίπεδο του θρύλου», αναφέρει μεταξύ των άλλων η πρόεδρος του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος Αναστασία Αναγνωστοπούλου-Παλούμπη.

Ισως τις σημαντικότερες παραμέτρους που συνέβαλαν στη διαμόρφωση του θρύλου, μέσα από τις δύο καθοριστικής σημασίας ναυμαχίες, υπογραμμίζει ο ναύαρχος ε.α. Ιωάννης Παλούμπης: «Το ηθικό των πληρωμάτων και η ορμητικότητα του αρχηγού, που πίστευε ακράδαντα στη νίκη». Παράλληλα, αναδεικνύεται η επίδραση που είχε η παρουσία του ιστορικού πλοίου στην ελληνική τέχνη και ιδιαιτέρως στη ζωγραφική ελλήνων καλλιτεχνών. Ελαβε διαστάσεις θρύλου και αποτυπώθηκε σε πλήθος λαϊκών λιθογραφιών, αλλά και «ενέπνευσε σπουδαίους ζωγράφους οι οποίοι με τον χρωστήρα τους απαθανάτισαν κορυφαίες στιγμές της ελληνικής Ιστορίας».

imageΕκτός από τα εικαστικά έργα θα παρουσιαστούν ιστορικά ντοκουμέντα, φωτογραφικό και αρχειακό υλικό από τις συλλογές του μουσείου, με βασικό έκθεμα το ναυπηγικό πρότυπο μοντέλο του θωρηκτού, για την ακρίβεια θωρακισμένου καταδρομικού, κλάσης Pisa.

Κάρβουνο και παστέλ σε χαρτί, γκουάς σε χαρτί, λάδι σε καμβά, λαδοτέμπερα, τα υλικά που χρησιμοποίησαν οι λόγιοι ζωγράφοι φιλοτεχνώντας τα έργα τους που κατά κύριο λόγο εστιάζουν στις δύο καθοριστικές ναυμαχίες της Ελλης και της Λήμνου. Ιδού όμως η εξήγηση: οι ναυμαχίες διήρκεσαν λίγο, αλλά ήταν πυκνότατες σε εμπειρίες και συναισθηματική φόρτιση. Δεν λείπουν πάντως και έργα που δείχνουν το «Αβέρωφ» αρόδο στην Κωνσταντινούπολη και άλλα μεταγενέστερα, να περιπολεί στον Ινδικό Ωκεανό στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο πια.

Στη λαϊκή εικονογραφία το «Αβέρωφ» πρωταγωνιστεί κυρίως σε χρωμολιθογραφίες. Ο κριτικός τέχνης και συγγραφέας Δημήτρης Ι. Καλογερόπουλος παρότι δεν αναγνώριζε την εγκυρότητα των πληροφοριών τους και την καλλιτεχνική αξία τους, εντούτοις παραδεχόταν την αποτελεσματικότητα των παραστατικών της μέσων, δηλαδή την τόλμη του σχεδίου και του χρώματος και τη φαντασία.

Η έκθεση στο Ναυτικό Μουσείο αποτελεί μια «βουτιά» στην Ιστορία της Ελλάδας μέσα από πίνακες σημαντικών εικαστικών. Ο επισκέπτης στους χώρους του μουσείου θα δει πίνακες, ανάμεσα σε άλλους, των Βασίλειου Χατζή, Αιμίλιου Προσαλέντη, Λυκούργου Κογεβίνα, Νικόλαου Καλογερόπουλου, Βασίλειου Γερμενή. Και οι πέντε βρέθηκαν με εντολή του Ελευθέριου Βενιζέλου, την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων, πάνω στο «Αβέρωφ» ή σε πλοία συνοδείας του για να απαθανατίσουν με τα πινέλα και τα χρώματα τους τη δράση του καταδρομικού.

«Με τα έργα τους διατήρησαν και μετέφεραν μέχρι τις μέρες μας την ατμόσφαιρα εκείνης της περιόδου, το κλίμα στις νικηφόρες ναυμαχίες της Ελλης και της Λήμνου», τονίζει ο επιμελητής της έκθεσης καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης Μανόλης Βλάχος, που έχει κάνει και τον γενικό σχεδιασμό της. «Ηταν κατά κάποιο τρόπο πολεμικοί ανταποκριτές», αναφέρει ο Χάρης Τορτορέλης του Ναυτικού Μουσείου.

Σχολείο

image

ΘΩΡΗΚΤΟ «Γ. ΑΒΕΡΩΦ»:
ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΑ 100 ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ,
ΣΤΟ ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ

Σαλπάρει στους καμβάδες
 

Φέρτε την εικόνα στο μυαλό σας: 3 Δεκεμβρίου 1912, ώρα οκτώ το πρωί, με καλό καιρό. Τμήμα του ελληνικού στόλου περιπολεί κοντά στα Στενά του Ελλησπόντου όταν πληροφορείται ότι τέσσερα τουρκικά θωρηκτά βγήκαν από τα Στενά. Επικεφαλής της ελληνικής μοίρας πολεμικών σκαφών είναι το θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ», ναυαρχίδα του Στόλου.

Από το πολεμικό πλοίο ο ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης στέλνει το ακόλουθο μήνυμα: «Με την δύναμιν του Θεού και τας ευχάς του βασιλέως μας και εν ονόματι του δικαίου πλέω μεθ’ ορμής ακαθέκτου και με την πεποίθησιν της νίκης εναντίον του εχθρού του γένους».

Οι δύο αρμάδες κινούνται παράλληλα και σε απόσταση περίπου 16 χλμ. μεταξύ τους. Ο ελληνικός στόλος αναπτύσσεται σε σχηματισμό μάχης. Η αδρεναλίνη στο κατακόρυφο.

Στις εννέα και πέντε πρώτα λεπτά ο «Αβέρωφ» σηκώνει τη σημαία – σινιάλο για εμπλοκή: «Αρχίσατε πυρ συγχρόνως μετά του ναυάρχου».

Στις 09.25 η μεταξύ των αντίπαλων στόλων απόσταση, έχει μειωθεί στα 14 χλμ. Τότε φαίνονται δύο λάμψεις από το πρωραίο πυροβολείο του τουρκικού θωρηκτού «Μπαρμπαρόσα» που τις ακολουθούν – σχεδόν ταυτόχρονα – και άλλες των υπόλοιπων τουρκικών. Ο ελληνικός στόλος ανταπαντά. Η Ναυμαχία της Ελλης μόλις έχει αρχίσει.

Στις 09.35 με την απόσταση να έχει μειωθεί στα 9,5 χλμ., ο Κουντουριώτης δίνει εντολή και υψώνεται το σήμα που υποδήλωνε στον υπόλοιπο ελληνικό στόλο ότι ο «Αβέρωφ» θα κινηθεί ανεξάρτητος. Αμέσως αναπτύσσει ταχύτητα 20 κόμβων, πρωτοφανή για τα πλοία της εποχής, και κινείται μόνος εναντίον της τουρκικής αρμάδας.

Το σχέδιο του έλληνα ναυάρχου είναι να υπερφαλαγγίσει τη ναυαρχίδα του εχθρού. Με παράτολμους ελιγμούς το ελληνικό πολεμικό βρίσκεται ανάμεσα στα τουρκικά παράκτια πυροβολεία και τα πλοία των Τούρκων. Οι οβίδες γύρω του πέφτουν βροχηδόν. Η ταχύτητα όμως που έχει αναπτύξει το ελληνικό εύδρομο καταδρομικό το καθιστά δύσκολο στόχο.

Λίγο πριν από τις 10.00 η απόσταση μεταξύ των δύο ναυαρχίδων έχει περιοριστεί στα 2.800 μέτρα. Ο «Αβέρωφ» ξερνάει πυρ κατά του «Μπαρμπαρόσα» και ο Κουντουριώτης από τη γέφυρα του πλοίου μπορεί να διακρίνει λάμψη από εκρήξεις στη γέφυρα του εχθρικού σκάφους, αμέσως μετά έκρηξη και φωτιά στο πρυμναίο τμήμα του και μια τρίτη στο μέσον του καραβιού.

Στις 10.20 τρομοκρατημένος ο τούρκος ναύαρχος «ανέκρουσεν πρύμναν», το «Μπαρμπαρόσα» βάζει πλώρη για τα Δαρδανέλλια συμπαρασύροντας τον τουρκικό στόλο σε άτακτη υποχώρηση. Η ναυμαχία στο ακρωτήριο Ελλη, ύστερα από το πολύ 60 λεπτά, μόλις είχε τελειώσει…

Θα μπορούσε να είναι και ταινία. Τη σελίδα όμως αυτή από την ιστορία του «Αβέρωφ» μπορεί κάποιος να την παρακολουθήσει μέσα από πίνακες στην έκθεση «Το θωρηκτό "Γ. Αβέρωφ" (1911-2011) – Ιστορία και Τέχνη», που οργανώνει το Ναυτικό Μουσείο Ελλάδος με αφορμή τα 100 χρόνια από τον κατάπλου τού – τότε νεότευκτου και υπερσύγχρονου – θωρηκτού στον Φαληρικό Ορμο.

Η λειτουργία της έκθεσης (από την Τετάρτη 5 Οκτωβρίου), που φιλοδοξεί να παρουσιάσει την ιστορική διαδρομή του θωρηκτού μέσα από έργα τέχνης σημαντικών ελλήνων καλλιτεχνών, συμπίπτει με ακόμα μία επέτειο: τα 99 χρόνια από τον απόπλου του ελληνικού στόλου για το Αιγαίο, όπου επιχειρούσε στο πλαίσιο των Βαλκανικών Πολέμων.

Κατηγορίες:πολιτισμός Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: