Αρχική > εκπαίδευση > Δια βίου εκπαίδευση

Δια βίου εκπαίδευση

Του Νίκου Τσούλια

clip_image001Δια βίου εκπαίδευση:
εμφανίστηκε με τα σημερινά χαρακτηριστικά ως πρόταση από την κρατούσα πολιτική κατάσταση σε διεθνή κλίμακα την τελευταία δεκαετία,
υπάρχει ως μορφωτικό πρόταγμα από τη εποχή του Σωκράτη του μεγάλου φιλόσοφου που την αντιλαμβανόταν ως στάση ζωής, είναι ένα από τα πιο αντιλεγόμενα στοιχεία μεταξύ των πολιτικών ρευμάτων, γιατί το μεν αριστερό ρεύμα θεωρεί ότι η δια βίου εκπαίδευση είναι ένα «δόλωμα» για να αποδομηθεί και για να ιδιωτικοποιηθεί έτι περαιτέρω η δημόσια εκπαίδευση, το δε συντηρητικό ρεύμα ισχυρίζεται ότι είναι μια αναγκαιότητα, η οποία όμως δεν μπορεί να ενταχθεί στη θεσμική εκπαίδευση και ως εκ τούτου είναι μια σχεδόν ατομική υπόθεση.

Ας δούμε κάποια βασικά στοιχεία της δια βίου εκπαίδευσης, στοιχεία που συνάπτονται με τη θεσμική εκπαίδευση, με την κατάρτιση και την επαγγελματική εξέλιξη, με τη μορφωτική αυτονομία του πολίτη και την καλλιέργεια της πνευματικότητάς του. Θα γίνει, κατ’ αρχήν, μια συνολικότερη αναφορά στην ευρωπαϊκή κλίμακα, γιατί, ούτως ή άλλως, η χώρα μας παρακολουθητικά κινείται στο θεσμό αυτό.

Η Ευρωπαϊκή στρατηγική από παλιότερα (Λουξεμβούργο 1997) είναι διαμορφωμένη σε τέσσερις πυλώνες: απασχολησιμότητα, επιχειρηματικότητα, προσαρμοστικότητα, ίσες ευκαιρίες. Ωστόσο, η συγκρότηση αυτών των πυλώνων είναι ανισομερής, ενώ «οι ίσες ευκαιρίες» τείνουν να αποκτούν ολοένα και περισσότερο συμβολικό νόημα. Τα βασικά μηνύματα για μια ευρωπαϊκή στρατηγική είναι:
1) εξασφάλιση καθολικής και συνεχούς πρόσβασης στη μάθηση για την απόκτηση και ανανέωση των γνώσεων που απαιτούνται για τη διαρκή συμμετοχή στην κοινωνία της γνώσης,
2) αισθητή αύξηση των επενδύσεων σε ανθρώπινους πόρους προκειμένου να δοθεί προτεραιότητα στο πιο σημαντικό πλεονέκτημα της Ευρώπης – στο λαό της,
3) ανάπτυξη αποτελεσματικών μεθόδων διδασκαλίας και μάθησης καθώς και του κατάλληλου περιβάλλοντος για τη συνεχή εκπαίδευση καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και σε ολόκληρο το φάσμα της ζωής,

4) σημαντική βελτίωση των τρόπων κατανόησης και αξιολόγησης της συμμετοχής και των αποτελεσμάτων της εκπαίδευσης, ειδικά της εξωσχολικής και της άτυπης εκπαίδευσης,
5) εξασφάλιση στον καθένα εύκολης πρόσβασης σε υψηλής ποιότητας πληροφορίες και συμβουλές σχετικά με τις δυνατότητες εκπαίδευσης σε ολόκληρη της Ευρώπη και καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής,
6) παροχή δυνατοτήτων εκπαίδευσης καθ’ όλη της διάρκεια της ζωής όσον το δυνατόν πιο κοντά στις κοινωνίες που ζουν οι μαθητές με τη χρησιμοποίηση στις περιπτώσεις που αυτό κρίνεται σκόπιμο τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας

Η Ευρώπη μπορεί και πρέπει να δείξει ότι είναι δυνατόν να επιτευχθούν ταυτόχρονα οικονομική ανάπτυξη και ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Η φράση ότι «οι λαοί είναι το βασικό πλεονέκτημα της Ευρώπης και θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο των πολιτικών της Ένωσης» σημαίνει ότι, πρώτα απ’ όλα, τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης θα πρέπει να προσαρμοσθούν στις νέες πραγματικότητες του 21ου αιώνα και ότι «η εκπαίδευση καθ’ όλη της διάρκεια της ζωής συνιστά σημαντική πολιτική για την ανάπτυξη της κοινωνικής συνείδησης, της κοινωνικής συνοχής και της απασχόλησης».

Ενώ λοιπόν όλα αυτά διαμορφώθηκαν στα χαρτιά ως βασικές εκπαιδευτικές πολιτικές, σήμερα βλέπουμε μια πραγματικότητα εντελώς διαφορετική. Η κοινωνική συνοχή όχι μόνο δεν φαίνεται ούτε στον μακρινό ορίζοντα, αλλά καταρρέει από τις διαρκώς διευρυνόμενες ανισότητες και τους αποκλεισμούς μεγάλων τμημάτων των ευρωπαϊκών λαών και από την ψηφιακή τεχνολογία και από τα αγαθά της θεσμικής και άτυπης εκπαίδευσης. Το δημοκρατικό έλλειμμα στην άσκηση της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η διαρκής ενίσχυση των δυνάμεων της αγοράς (με τα επακόλουθα της παρατεταμένης ύφεσης και της αλματώδους αύξησης της ανεργίας και δη της μακροχρόνιας) από τους πολιτικούς θεσμούς θέτουν υπαρξιακά ερωτήματα ως προς το μέλλον της Ε.Ε.

Πέραν τούτων στα καθ’ ημάς, οι ωφέλιμες γνώσεις έχουν μέση διάρκεια ζωής περίπου δέκα χρόνια και θα ήταν ανώφελο για οποιουδήποτε είδους στατικότητα στα μορφωτικά μας προσόντα. Ο σημερινός πολίτης δεν μπορεί να θεωρεί τη σχέση του με τη γνώση ως μια υπόθεση σχολική ή εκπαιδευτική. Η αναδυόμενη κοινωνία της γνώσης ανασυντάσσει το ρόλο της θεσμικής εκπαίδευσης, ενώ η απόκτηση ενός πτυχίου ή ενός τίτλου σπουδών δεν είναι το τέλος της σχέσης μας με τη μόρφωση αλλά η αφετηρία για μια νέα διαδρομή.

Η δια βίου μάθηση δεν μπορεί να συνδέεται μονοσήμαντα με την υποχρέωση διαδοχικών επαγγελματικών σπουδών, γιατί αυτό θα αποκτούσε χαρακτηριστικά ενός αγώνα διαρκούς ανταγωνισμού πρόσκτησης προσόντων όπου βέβαια τον καθοριστικό ρόλο θα παίξουν οι οικονομικές δυνατότητες των εκπαιδευόμενων. Εδώ τίθεται και ένα σημαντικό ζήτημα. Στο θεσμό της δια βίου εκπαίδευσης θεωρείται σχεδόν δεδομένο ότι θα αυξηθούν οι ανισότητες, επομένως απαιτείται η ανάπτυξη συστήματος αντισταθμιστικής εκπαίδευσης με την οποία πρέπει να ληφθούν μέτρα κατά του αποκλεισμού που διευρύνεται και να διασφαλιστούν συνθήκες για δημιουργία «ίσων ευκαιριών» – πιο σωστά για προσπάθεια «ίσων ευκαιριών».

Πέραν τούτων, θα τεθεί επί τάπητος το ζήτημα της σύμπραξης σχολικής και άτυπης εκπαίδευσης, γιατί απαιτείται συνεχής ανάπτυξη των γνώσεων, των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων των πολιτών. Ως «τελικό εκβάν» της όλης προσπάθειας θα πρέπει να είναι η διαμόρφωση ενός πολίτη ικανού για πολιτιστική συμμετοχή, για κοινωνική και επαγγελματική εξέλιξη. Αλλά οι δομές της δια βίου εκπαίδευσης δεν μπορούν να απορρέουν μόνο από την επίσημη πολιτεία. Θεωρώ ότι είναι αναγκαίος ο πρωτοβουλιακός χαρακτήρας της, πέραν των συγκροτημένων θεσμών και λειτουργιών, χαρακτήρας που θα συνδεθεί με την αυτονομία των, ούτως ή άλλως, ενήλικων εκπαιδευομένων και με τη δημιουργία – έστω μικρών – μορφωτικών ρευμάτων.

Συμπερασματικά και λαμβάνοντας υπόψη το όλο σκηνικό, ισχυρίζομαι ότι:
α) Η δια βίου μόρφωση είναι υπόθεση ζωής, συνδέεται με τη διαρκή επιθυμία του ανθρώπου για αυτογνωσία και ετερογνωσία, για τη χειραφέτησή του και την κατάκτηση του αυτεξούσιου του.
β) Η πολιτεία πρέπει να παρέχει βασικές δομές και πόρους για τη στήριξή της.
γ) Η δια βίου μάθηση δεν μπορεί παρά να στηρίζεται σε μια ισχυρή θεσμική γενική δωρεάν παιδεία, αλλιώς δεν μπορεί να ευδοκιμήσει.
δ) Η δια βίου εκπαίδευση δεν πρέπει να γίνει αποκλειστικά εργαλειακή γνώση ενταγμένη μονομερώς στις επιταγές της αγοράς εργασίας, αλλά να απευθύνεται στο Όλον του ανθρώπου, στην προσωπικότητά του και στον κοινωνικό του ρόλο.

Κατηγορίες:εκπαίδευση Ετικέτες: ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: