Αρχική > πολιτισμός > ΑΛΛΑΖΕΙ Η ΕΙΚΟΝΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΑΣ

ΑΛΛΑΖΕΙ Η ΕΙΚΟΝΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΑΣ

Φωτογραφία

ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ

ΒΗΜΑ ΙΔΕΩΝ – Τεύχος 06/11/2010

Το παρελθόν δεν πεθαίνει ποτέ. Ερχεται και επανέρχεται μέσω των γραπτών πηγών αλλά υπάρχουν και φορές που ανανεώνεται ριζικά. Νέες ανακαλύψεις, καινούργια τεκμήρια, πρωτότυπες έρευνες φέρνουν στο φως πτυχές της ιστορίας μας που αγνοούνται.

Πολλές φορές τα νέα τεκμήρια ανατρέπουν μια εικόνα που είχαμε για το παρελθόν μας και άλλοτε αποκαθάρουν μια θολή εικόνα ή ξεδιαλύνουν ιστορικές συγχύσεις. Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, επίπονη και διαρκή έρευνα, πόσο μάλλον όταν μιλάμε για τον τομέα της αρχαιολογίας, ένα δύσκολο πεδίο επιστημονικής αναζήτησης.

Το αφιέρωμά μας ξεκίνησε από τη σκέψη ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει στη χώρα μας μεγάλες αρχαιολογικές ανακαλύψεις. Νέες πόλεις ήρθαν στο φως, ευρήματα μας αποκάλυψαν στοιχεία για τη ζωή στους αρχαίους χρόνους που αγνοούσαμε, νέες
γεωγραφικές περιοχές μπήκαν στο στόχαστρο της αρχαιολογικής επιστήμης. Και κάτι περισσότερο. Υπάρχουν

ενδείξεις ότι αρχαιολογικός πλούτος υπάρχει ακόμη περίσσιος κάτω από την ελληνική γη και περιμένει να ανακαλυφθεί. Επιλέξαμε τις δέκα μεγαλύτερες ανακαλύψεις των τελευταίων χρόνων και απευθυνθήκαμε στους πρωτεργάτες αυτών για να εξηγήσουν οι ίδιοι το νόημα και ίσως το κρυμμένο μήνυμά τους. Είναι όλοι διαπρεπείς επιστήμονες που μας τιμούν με τη συμμετοχή τους στο αφιέρωμά μας. Μόνο ο Γιάννης
Σακελλαράκης δεν θα μπορέσει να χαρεί αυτό το αφιέρωμα. Εφυγε πριν από λίγες ημέρες αφήνοντάς μας δώρο πολύτιμο το τελευταίο του κείμενο.

Χρόνια τώρα η γυναίκα βρίσκεται στο επίκεντρο των νομικών διευθετήσεων ώστε να ισορροπηθεί η θέση της στη σύγχρονη, εν πολλοίς ανδροκρατούμενη, κοινωνία. Και πράγματι έχουν γίνει πολλά: ζητήματα διαβίωσης, νομικές διατάξεις για την κατανομή των έμφυλων ρόλων κτλ. Τίθεται όμως το ερώτημα: Αλλαξε η θέση των γυναικών στην κοινωνία μας; Υπάρχουν νέες κρυφές πτυχές ανισοτιμίας; Πώς εκφράζεται
σήμερα

αυτή η περίφημη «ισότητα των δύο φύλων»; Η γυναικεία διαφορετικότητα εμποδίζει άραγε την ισότητα των φύλων; Οι ποσοστώσεις συμβάλλουν σε αυτήν; Τα ερωτήματα είναι πολλά και σε αυτά κλήθηκαν να απαντήσουν επιστήμονες και μελετητές/τριες με στόχο να μας οδηγήσουν σε έναν προβληματισμό ικανό να ενεργοποιήσει και πάλι έναν διάλογο επάνω σε αυτά τα ζητήματα.

Δέκα μεγάλες αρχαιολογικές ανασκαφές των τελευταίων ετών σε όλη την Ελλάδα

Η αρχαιολογία είναι η επιστήμη του παρελθόντος που βλέπει στο μέλλον.

Αναγκαστικά.

Τίποτε δεν αποκαλύπτεται μεμιάς. Οι ανασκαφές διαρκούν για χρόνια – ακόμη περισσότερο η μελέτη του υλικού – κάθε φορά μια νέα έρευνα μπορεί να προσθέσει, να αφαιρέσει κάτι ή να ανατρέψει ριζικά την αρχική εικόνα. Επειτα καθετί που έρχεται στο φως ζει μια νέα ζωή. Δεν είναι πια το δημόσιο κτίριο όπου οι άνθρωποι συγκεντρώνονταν για να λάβουν σημαντικές αποφάσεις για την πόλη τους ή ο χώρος ταφής όπου εναπέθεταν τους νεκρούς τους ούτε τα χρηστικά αντικείμενα που ήταν απαραίτητα στην καθημερινή τους ζωή. Ολα είναι πλέον μνημεία. Συνθέτουν τον μακρύ κατάλογο των θησαυρών της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και απαιτούν την ιδιαίτερη αντιμετώπιση που τους αρμόζει: προστασία, ανάδειξη, μελέτη. Γιατί μόνο μέσα από αυτή την επιστημονική διαδικασία οι πληροφορίες που φέρουν τα πολύτιμα ευρήματα δεν θα χαθούν αλλά θα αξιοποιηθούν στη γνώση του αρχαίου κόσμου αφού για πάντα θα ισχύει το αριστοτελικό «ο άνθρωπος φύσει ορέγεσθαι του ειδέναι».

Αν κάποιοι λοιπόν θεωρούν ότι όλα τα μεγάλα και σπουδαία της αρχαιότητας έχουν ανακαλυφθεί, απλώς κάνουν λάθος. Ασφαλώς η Ακρόπολη των Αθηνών είναι μία (και ουδέποτε ήταν κρυμμένη). Οι ανασκαφές όμως των τελευταίων ετών, στη Βόρεια Ελλάδα ιδίως, όπου η αρχαιολογική έρευνα είχε υστερήσει πολύ για να λάβει εν τέλει ώθηση μόνο μετά από τη σπουδαία ανακάλυψη του Μανόλη Ανδρόνικου στη Βεργίνα, αποκαλύπτουν όχι απλώς μνημεία αλλά την αρχαία ιστορία!

Σ ε όλη την Ελλάδα οι εκπλήξεις διαδέχονται η μία την άλλη.

Πόλεις έρχονται στο φως που το όνομά τους είναι ακόμη άγνωστο. Εκπληκτικά έργα τέχνης και πλούσιες νεκροπόλεις αφήνουν άφωνους και τους αρχαιολόγους. Αλλά το κυριότερο είναι ότι η ιστορία ξαναγράφεται.

Κάθε φορά και με περισσότερα τεκμήρια, πληρέστερες λεπτομέρειες, μεγαλύτερη αλήθεια. Υπάρχουν ωστόσο και μεγάλες γεωγραφικές ενότητες της χώρας λιγότερο ερευνημένες αρχαιολογικά (ως και αφημένες στη νάρκη τους, θα μπορούσε να πει κανείς). Υστερεί σαφώς η Δυτική Ελλάδα, από την Ηπειρο ξεκινώντας ως την Πελοπόννησο, με τα Επτά νησα να κατέχουν τα αρνητικά πρωτεία. Στην Κεντρική Ελλάδα η κατάσταση είναι άνιση, αντίθετα στο Αιγαίο μοιάζει να έχουν όλα ειπωθεί, ενώ στην Κρήτη τα εντυπωσιακά ευρήματα συνεχίζονται.

Στο αφιέρωμα που ακολουθεί δέκα μεγάλες αρχαιολογικές ανασκαφές των τελευταίων ετών παρουσιάζονται από τους ίδιους τους αρχαιολόγους – ερευνητές που έφεραν στο φως τα σπουδαία μνημεία. Φυσικά, ευρήματα υπάρχουν και αλλού. Τα μεγάλα δημόσια έργα, οι αυτοκινητόδρομοι, το φυσικό αέριο, η νέα σιδηροδρομική γραμμή, που διήνυσαν μεγάλες εκτάσεις ανεξερεύνητες από τους αρχαιολόγους έδωσαν την ευκαιρία για ανασκαφές σε περιοχές που υπό κανονικές συνθήκες δεν θα γίνονταν στο ορατό μέλλον και τα αποτελέσματα υπήρξαν εντυπωσιακότερα από το αναμενόμενο. Ο ελλαδικός χώρος είναι κατάσπαρτος από αρχαιότητες, εμφανίζονται ακόμη και εκεί που δεν το περιμένει κανείς και αποδεικνύουν την ορμή και τη δύναμη με την οποία άνθησε και εξαπλώθηκε ο αρχαίος πολιτισμός.

Με πορεία από Βορρά προς Νότο, εκεί στη Θράκη γίνεται ο πρώτος σταθμός, ανάμεσα από τρία χωριά, τη Μικρή Δοξιπάρα, τη Ζώνη και τη Χελιδόνα. Για έναν τύμβο του 2ου αι. μ.Χ. πρόκειται, που έκρυβε τεράστια έκπληξη: τετράτροχες άμαξες θαμμένες με τα άλογά τους δίπλα στις καύσεις των ιδιοκτητών τους, με τα κατάλοιπα να διατηρούνται σχεδόν ατόφια. Ο κ. Διαμαντής Τριαντάφυλλος που τα έφερε στο φως σχεδιάζει τώρα ένα υπαίθριο μουσείο για να γίνουν κτήμα όλων. Στο Αρχοντικό, έξω από την Πέλλα, μία τεράστια νεκρόπολη που καταλαμβάνει 200 στρέμματα έχει φυλάξει για αιώνες τα οστά των ανθρώπων μιας άγνωστης ακόμη πόλης και μαζί τα αμύθητης αξίας χρυσά κτερίσματά τους. Και να σκεφθεί κανείς ότι το ζευγάρι αρχαιολόγων Παύλος και Αναστασία Χρυσοστόμου βρίσκονται μόλις στην αρχή του έργου τους.

Αλλά και στις Αιγές, την κοιτίδα των Μακεδόνων, η κυρία Αγγελική Κοτταρίδη ανασκάπτει τους τάφους της βα σιλικής δυναστείας των Τημενιδών όπου οι πυρές μιλούν για τη συνάφεια και τη συνέχεια των εθίμων τους με εκείνα της εποχής του Ομήρου. Η απόλυτη αναπαράσταση μιας εκατόμβης – θυσίας εκατό βοοειδών – προς τιμήν του Δία έρχεται από το Δίον, την ιερή πόλη των Μακεδόνων, χάρη στα ευρήματα του κ. Δημήτρη Παντερμαλή. Είναι μάλιστα ακριβώς όπως την περιγράφει ο Ομηρος στην Οδύσσεια. Στη Δυτική Ελλάδα τον μνημειώδη βωμό, κορωνίδα του Τροπαίου που κατασκευάστηκε στη Νικόπολη κατ’ εντολήν του Οκταβιανού έπειτα από τη νικηφόρα ναυμαχία του εναντίον του Αντώνιου και της Κλεοπάτρας έχει φέρει στο φως ο κ. Κώστας Ζάχος. Ενα ιστορικό γεγονός που άλλαξε την πορεία του τότε κόσμου σηματοδοτείται με αυτή την πόλη και αυτό το μνημείο.

Φωτογραφία

Μικρή Δοξιπάρα. Ταφή των δύο αλόγων που έσερναν την άμαξα. Συνυπάρχουν τα οστά ενός σκύλου και χαυλιόδοντες αγριογούρουνου, που δείχνουν ότι ο νεκρός ήταν κυνηγός.

Ο,τι διασώθηκε από το Λύκειο του Αριστοτέλη δίπλα στον Ιλισό – σήμερα κέντρο της Αθήνας – είναι ελάχιστο. Η ανακάλυψή του όμως από την κυρία Εφη Λυγκού ρη καθώς συνδέεται με έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς της αρχαίας Αθήνας αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα ευρήματα των τελευταίων ετών. Σε μικρή απόσταση μάλιστα η αρχαία πόλη κείτεται κάτω από τα πόδια μας. Βουλή, πλατεία Συντάγματος, Βασιλίσσης Αμαλίας, Εθνικός Κήπος. Οπου κι αν έσκαψε η κυρία Ολγα Ζαχαριάδου για τις ανάγκες κατασκευής του μετρό συνάντησε τη ζωή χιλιάδων ετών.

Κατεβαίνοντας νοτιότερα, στην Πελοπόννησο, η αρχαία Μεσσήνη αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα ανασκαφής ολόκληρης πόλης από τον κ. Πέτρο Θέμελη αλλά ταυτόχρονα και αναστήλωσης των μνημείων της. Δεν είναι

περίεργο λοιπόν, που στο θέατρό της γίνονται ήδη εκδηλώσεις. Στην Κρήτη, λίγο έξω από το Ρέθυμνο, σε ένα μοναδικό τοπίο που μοσχοβολάει από τα βότανα του βουνού, ο κ. Νίκος Σταμπολίδης φέρνοντας στο φως τη νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας επιχειρεί κατάδυση στα ταφικά έθιμα μιας εποχής (τέλη 8ου με 7ο αι. π.Χ.) που αποδεικνύει το άλλο παρελθόν της Κρήτης.

Ο θάνατος του κορυφαίου αρχαιολόγου Γιάννη Σακελλαράκη κάνει δυσάρεστα μοναδικό το κείμενο του αφιερώματος για τη Ζώμινθο αφού αποτελεί την τελευταία αναφορά του σε αυτή τη μινωική εγκατάσταση στον Ψηλορείτη. Ενα εύρημα που ανέτρεψε τα δε δομένα για τη μινωική αρχαιολογία καθώς εκείνο που γνωρίζαμε ως τώρα ήταν πως οι Μινωίτες τα πεδινά προτιμούσαν και όχι τα ψηλά βουνά για να κατοικούν. Σε αυτά τα βουνά δεν είναι πολύτιμα μόνο τα αρχαία αλλά και η φύση, όπως η θαυμαστή τρικοκκιά στο μέσον του αρχαιολογικού χώρου που αλλάζει χρώματα ανάλογα με τις εποχές του χρόνου.

Τι είναι εκείνο που εντυπωσιάζει από όλα πιο πολύ; Για τους πολλούς ενδεχομένως είναι τα λαμπερά ευρήματα, ο χρυσός ιδίως, για τους περισσοτέρους είναι σίγουρα η μεγάλη γλυπτική, ενώ για τους επιστήμονες μπορεί να είναι ένα μικρό κομμάτι από σπασμένο αγγείο, ένα όστρακο στη γλώσσα τους, επάνω στο οποίο διέκριναν μια σημαντική για εκείνους επιγραφή. Αλλωστε ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός δεν έγινε γνωστός για τα χρυσά φια του αλλά για την καλλιέργεια του πνεύματος και της τέχνης. Και εν τέλει η ουσία είναι ότι όλοι κάτι παίρνουν από αυτόν.

Κατηγορίες:πολιτισμός Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: