Αρχική > αποδελτιώσεις > Πόλεμος και ειρήνη

Πόλεμος και ειρήνη

clip_image001Τολστόι, Λ. (2001), Πόλεμος και ειρήνη
Αθήνα: Πατάκης, σ.

[Οι αποδελτιώσεις δεν αντικαθιστούν το διάβασμα των βιβλίων, αντίθετα το κεντρίζουν. Προσφέρονται ως πρόταση μελέτης του σχετικού βιβλίου και για διευκόλυνση
στη δική σας αποδελτίωση.
Ο χρόνος γι’ αυτούς που διαβάζουν
έχει … άλλη αξία.
Θεωρώ πως κάθε διάβασμα βιβλίου απαιτεί κορφολόγημα του κειμένου για καλύτερη μελέτη και για βιβλιογραφική χρήση]

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

τ. Α΄

Δύο είναι μόνον οι πηγές των ανθρώπινων κακών: η αρχόσχολη ζωή και οι προλήψεις, και δύο μόνο αρετές: η δράση και η λογική. 175

Οι στοχαστικοί άνθρωποι, που μπορούν και ζυγιάζουν τις πράξεις τους, σε στιγμές αναχώρησης και αλλαγής ζωής κατά κανόνα βυθίζονται σε σοβαρές σκέψεις. 204

Μόλις όμως αγαπήσουμε, γινόμαστε θεοί, γινόμαστε αγνοί σαν την πρώτη ημέρα της δημιουργίας…. 254

– Εγώ λέω πως, αν μπορούσαμε να μάθουμε τι θα γίνει μετά θάνατον, τότε το θάνατο δε θα τον φοβόταν κανένας. 347

τ. Β΄

Τίποτα δεν έχουμε ανακαλύψει, τίποτα δεν έχουμε επινοήσει. Το μόνο που ξέρουμε όλο κι όλο είναι ότι δεν ξέρουμε τίποτα. Κι αυτό είναι η πεμπτουσία της ανθρώπινης σοφίας. 113

Η ύψιστη σοφία και η ύψιστη αλήθεια είναι σαν την αγνότερη δροσοσταλίδα που θέλουμε να δεχτούμε εντός μας…. Η ύψιστη σοφία δεν εδράζεται μόνος στη λογική, ούτε στις εγκόσμιες εκείνες επιστήμες που λέγονται φυσική, ιστορία, χημεία κτλ, που συγκροτούν την ορθολογική γνώση. Η ύψιστη σοφία είναι μία. Η ύψιστη σοφία είναι μία και μοναδική επιστήμη: η επιστήμη του Παντός, η επιστήμη που εξηγεί ολόκληρη την πλάση και τη θέση του ανθρώπου σ’ αυτή. Για να δεχτεί κανείς αυτή την επιστήμη, είναι απολύτως αναγκαίο ν’ αποκαθάρει και ν’ αναγεννήσει το εσώτερο είναι του, και να γιατί, προτού γνωρίσει, πρέπει να πιστέψει και να τελειοποιηθεί. Και, για να φτάσουμε σ’ αυτόν το σκοπό, έχει δοθεί στην ψυχή μας το θείο φως που ονομάζεται συνείδηση. 121

τ. Γ΄

Η πορεία της ανθρωπότητας, καθώς πηγάζει από ένα άπειρο πλήθος ατομικών θελήσεων, είναι συνεχής. Σκοπός της ιστορίας είναι η ανακάλυψη των νόμων αυτής της αέναης κίνησης…. 444

Για να ανακαλύψουμε τους νόμους της ιστορίας, θα πρέπει να βάλουμε κατά μέρος βασιλιάδες, υπουργούς και στρατηλάτες και να επιλέξουμε για μελέτη τα ομογενή, απειροστά στοιχεία που επηρεάζουν τις μάζες. Κανείς δεν μπορεί να πει ως ποιο σημείο είναι δυνατόν ο άνθρωπος να προχωρήσει με αυτό τον τρόπο προς την κατανόηση των νόμων της ιστορίας, μα είναι προφανές ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος προς αυτόν τον σκοπό κι ότι η ανθρώπινη νόηση, ίσαμε τώρα, δεν έχει καταβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση ούτε το ένα εκατομμυριοστό των προσπαθειών που έχουν καταβάλει οι ιστορικοί για να περιγράψουν τα έργα διαφόρων βασιλιάδων, στρατηγών και υπουργών και για να διατυπώσουν κρίσεις δικές τους πάνω σ’ αυτά τα έργα. 448

Να μπεις με όλο σου το είναι μέσα σ’ αυτή τη ζωή, να μάθεις το μυστικό αυτού που τους κάνει αυτό που είναι. Πώς όμως να πετάξεις όλο το περιττό, διαβολικό βάρος του επιφανειακού ανθρώπου; 486

Αν δεν υπήρχε ο πόνος, ο άνθρωπος δε θα ήξερε τα όριά του, δε θα αποκτούσε αυτογνωσία. Το δυσκολότερο πράγμα είναι να μάθει κανείς να συνενώνει στην ψυχή του το νόημα όλων των πραγμάτων. Να συνενώνει τα πάντα; Όχι, όχι να τα συνενώνει. Οι σκέψεις δεν είναι δυνατόν να συνενώνονται. Πρέπει κανείς να τις συζεύξει, να τις ζέψει! 488

Από κτίσεως κόσμου κι από τότε που οι άνθρωποι είχαν αρχίσει ν’ αλληλοσκοτώνονται, ποτέ δεν εγκλημάτησε κανείς απέναντι στο συνάνθρωπό του χωρίς να παρηγορηθεί με την ίδια σκέψη: το κοινό καλό, την ευτυχία, υποτίθεται, των άλλων. Αυτό το καλό, για τον άνθρωπο που δεν του θολώνει το πάθος το μυαλό, παραμένει πάντοτε άγνωστο. Ο άνθρωπος όμως που διαπράττει ένα έγκλημα ξέρει πάντα καλά σε τι συνίσταται αυτό το καλό. 582

… όταν ξαφνικά συνειδητοποίησε ότι τα πλούτη και η δύναμη και η ζωή – όλα αυτά που με τόσον αγώνα αποκτούν και συντηρούν οι άνθρωποι – δεν έχουν άλλη αξία παρά μόνο για τη χαρά που σε κάνουν να νοιώθεις όταν τ’ απαρνιέσαι και τα παρατάς. 597

Μα όχι εκείνη η αγάπη που έχει λόγο και σκοπιμότητα, μα η αγάπη που ένιωσα για πρώτη φορά, πεθαίνοντας, είδα τον εχθρό μου, κι ωστόσο τον αγάπησα. Δοκίμασα αυτό το αίσθημα αγάπης που είναι αυτή καθ’ εαυτήν η ουσία της ψυχής και που δεν έχει ανάγκη από αντικείμενο…Μπορεί ν’ αγαπάει κανείς ένα πλάσμα ακριβό με ανθρώπινη αγάπη, αλλά μόνο τον εχθρό μας μπορούμε ν’ αγαπήσουμε με θεία αγάπη… Όταν κανείς αγαπάει με ανθρώπινη αγάπη, μπορεί να περάσει από την αγάπη στο μίσος, όμως τη θεία αγάπη δεν μπορεί να την αλλάξει. Τίποτα δεν μπορεί να την καταστρέψει, ούτε ο θάνατος ο ίδιος, γιατί ‘ναι ουσία της ψυχής… 635

τ. Δ΄

Τα βάσανα κρατούν μια ώρα, μα ζει κανείς ολόκληρη ζωή! 76

« Όπου δικαστήριο, εκεί και αδικία» 77

Πριν κοιμηθεί τον άκουγες που έλεγε: « Να πέσω σαν την πέτρα και σαν το πούπουλο να σηκωθώ». 82

Δεν μπορούσε να καταλάβει την αξία ή τη σημασία μιας λέξης ή μιας πράξης παρμένης ξεχωριστά». 85

Το ν’ αγαπάς τους πάντες και τα πάντα και ν’ αυτοθυσιάζεσαι πάντα για την αγάπη, αυτό για κείνον σήμαινε να μην αγαπάς κανέναν ιδιαίτερα, σήμαινε να μη ζεις σ’ αυτή, τη γήινη ζωή. Κι όσο περισσότερο τον διαπότιζε αυτή η αντίληψη της αγάπης, τόσο περισσότερο αποκοβόταν από τη ζωή, τόσο πιο ολοκληρωτικά καταργούσε εκείνο τον τρομερό φραγμό που – όταν μας λείπει η αγάπη – υψώνεται ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο. 102

Ο έρωτας εμποδίζει το θάνατο. Ο έρωτας είναι ζωή. Τα πάντα, όλα όσα υπάρχουν, τα καταλαβαίνω μόνο και μόνο γιατί τα αγαπώ. Μόνο η αγάπη τα δένει όλα…. 105

Είναι πέρα από τη δύναμη του ανθρώπινου μυαλού να συλλάβει το σύνολο των αιτίων ενός φαινομένου. Μα η ανάγκη ν’ αναζητά αυτά τα αίτια είναι έμφυτη στην ψυχή του ανθρώπου. Και το ανθρώπινο μυαλό, ανίκανο να διεισδύσει στο άπειρο και στο περίπλοκο των συνθηκών που καθορίζουν ένα γεγονός ( συνθήκες που, παρμένες ξεχωριστά, μπορούν να φανούν ως αιτίες του ), αρπάζεται απ’ την πρώτη που θα του φανεί ως πιο ευλογοφανής ως αιτία και λέει: « Ιδού το αίτιο». 113

. πουθενά δεν είναι πιο ελεύθερος ο άνθρωπος όσο σε μια μάχη ζωής ή θανάτου.. 142

… η ευτυχία ήταν καθαρά κάτι αρνητικό… όλες οι βλέψεις μας προς την απόλυτη ευτυχία είναι έμφυτες μέσα μας μόνο και μόνο να μας βασανίζουν, αφήνοντάς μας ανικανοποίητους. 169

… η αφθονία των ανέσεων της ζωής καταστρέφει κάθε χαρά ικανοποίησης των αναγκών, ενώ η υπερβολική ελευθερία στην επιλογή της ενασχόλησης – επιλογή η οποία, στην περίπτωσή του, προερχόταν από την παιδεία του, απ’ τα πλούτη του κι απ’ την κοινωνική του θέση – είν’ αυτό ακριβώς που κάνει αυτή την επιλογή απελπιστικά δύσκολη και καταστρέφει αυτή καθεαυτήν την επιθυμία και τη δυνατότητα ν’ ασχοληθούμε μα κάτι όμορφο στη ζωή μας. 169

Ήξερε ότι δεν πρέπει να κόβεται άγουρο το μήλο. Πέφτει μόνο του όταν ωριμάσει, μα αν το κόψεις άγουρο κάνει κακό και στο μήλο και στη μηλιά, ενώ τα δόντια σου μουδιάζουν από τη στυφάδα. 193

…ο Πιέρ είχε μάθει, όχι με το μυαλό αλλά με όλο του το είναι, απ’ την ίδια τη ζωή, ότι ο άνθρωπος είναι πλασμένος για την ευτυχία, ότι η ευτυχία εμφωλεύει μέσα του, στην ικανοποίηση των απλών ανθρώπινων αναγκών, κι ότι η δυστυχία οφείλεται όχι στη στέρηση αλλά στο επιπλέον. 267

Είχε μάθει ότι υπάρχει ένα όριο στα βάσανα κι ένα όριο στην ελευθερία κι ότι αυτά τα όρια δεν απέχουν πολύ μεταξύ τους… 267

Και δεν υπάρχει μεγαλείο εκεί που δεν υπάρχει απλότητα, καλοσύνη και αλήθεια. 289

… κι αναθυμόταν κάθε λεπτομέρεια από τη μορφή της και το χαμόγελό της και τίποτα δεν ήθελε ούτε να προσθέσει ούτε ν’ αφαιρέσει. 399

Όλο το νόημα της ζωής – όχι μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για τον κόσμο ολόκληρο – του φαινόταν πως είχε συμπυκνωθεί στον έρωτά του για τη Νατάσα. 400

Η ανταριασμένη θάλασσα της ευρωπαϊκής ιστορίας είχε πια αποτραβηχτεί πια στις ακτές της. Φαινόταν ήρεμη, μα οι μυστηριώδεις δυνάμεις που κινούν την ανθρωπότητα ( μυστηριώδεις επειδή μας είναι άγνωστοι οι νόμοι που διέπουν τη δράση τους ) συνέχιζαν τη δουλειά τους. Ετοιμάζονταν οι μήτρες για τη δημιουργία και τη διάλυση κρατών, για τη μετατόπιση λαών. 411

… που λέγονται ραδιουργίες, ψεύδη, κολακείες και αυταπάτη ( άρρηκτα συνυφασμένη μ’ αυτό που λέγεται εξουσία )… 413

Αν δεχτούμε ότι μπορεί η ζωή να κυβερνηθεί απ’ τη λογική, τότε χάνεται κάθε δυνατότητα ζωής. 415

Αν ο σκοπός ήταν η διάδοση ιδεών, η τυπογραφία θα μπορούσε πολύ καλύτερα απ’ τους στρατιώτες να τον πετύχει. 416

Οι λέξεις τυχαίο και μεγαλοφυία δεν ορίζουν τίποτα που να υπάρχει πραγματικά. 417

… και επιπλέον η έπαρση για κάθε έγκλημα που διαπράττεται, στο οποίο αποδίδεται ένα ακατανόητο υπερφυσικό νόημα. 421

Όπως ακριβώς ο ήλιος και κάθε μόριο του αιθέρα είναι μια πλήρης σφαίρα και συνάμα τμήμα απλώς ενός απέραντου για την ανθρώπινη φύση συνόλου, έτσι και το κάθε άτομο φέρνει μέσα του τους δικούς του σκοπούς, που συνάμα όμως εξυπηρετούν ένα γενικό, ασύλληπτο για τον άνθρωπο σκοπό. 429

Το μόνο προσιτό για τη νόηση του ανθρώπου είναι να παρατηρεί το συσχετισμό ανάμεσα στη ζωή της μέλισσας και στ’ άλλα φανερώματα της ζωής. Και το ίδιο αληθεύει για τους σκοπούς των ιστορικών προσώπων και των λαών. 430

Είναι γνωστό ότι ο άνθρωπος έχει την ικανότητα ν’ αφοσιώνεται ολοκληρωτικά σε κάτι, όσο ασήμαντο και αν φαίνεται. Κι είναι επίσης γνωστό ότι δεν υπάρχει αντικείμενο τόσο ασήμαντο που να μην μπορεί, όταν προσηλωθεί πάνω του η προσοχή, να πάρει απέραντες διαστάσεις. 466

… περί ισχύος των ιστορικών προσώπων 526 – 527

Εξουσία είναι η συλλογική βούληση των μαζών, που μεταβιβάζεται με τη ρητή ή σιωπηρή συναίνεσή τους στους κυβερνήτες που επιλέγουν αυτές οι μάζες. 537

Η ζωή των λαών δεν μπορεί να χωρέσει μες στη ζωή μερικών ανθρώπων, γιατί δεν έχει βρεθεί η σχέση ανάμεσα σ’ αυτούς τους μερικούς ανθρώπους και στους λαούς. Η θεωρία ότι αυτή η σχέση βασίζεται στη μεταβίβαση της συλλογικής βούλησης σε ορισμένα ιστορικά πρόσωπα είναι μια υπόθεση που δεν επιβεβαιώνεται απ’ την ιστορική πείρα. 546

Περί εξουσίας… 561

Και αν υπάρχει έστω και ένας νόμος που να ρυθμίζει τις πράξεις των ανθρώπων, δεν μπορεί να υπάρξει ελεύθερη βούληση, γιατί η βούληση του ανθρώπου θα υπόκειται τότε στο νόμο αυτόν. 564

Οποιαδήποτε εικόνα της δράσης, είτε πολλών ανθρώπων είτε ενός, κι αν εξετάζουμε, τη θεωρούμε πάντα προϊόν εν μέρει της ελευθερίας και εν μέρει των νόμων της αναγκαιότητας. 571

Όσο και αν προσπαθήσουμε να φανταστούμε έναν άνθρωπο αποκομμένο από την επίδραση του εξωτερικού κόσμου, δε θα φτάσουμε ποτέ σε μια έννοια ελευθερίας

«εν χώρω». Κάθε πράξη του ανθρώπου ρυθμίζεται αναπόφευκτα απ’ ό,τι τον περιβάλλει, μα κι απ’ το ίδιο του το σώμα. 580

Όσο κι αν μεγαλώνει η δυσκολία να καταλάβουμε την αιτία, ποτέ δε θα φτάσουμε στην έννοια μιας απόλυτης ελευθερίας, δηλαδή στην απουσία της αιτίας. 581

Η σχέση ανάμεσα στο αίτιο και στο αποτέλεσμα ( η αιτιώδης συνάφεια ) δεν έχει αρχή και δεν μπορεί να έχει τέλος. 584

Η λογική εκφράζει τους νόμους της αναγκαιότητας. Η συνείδηση εκφράζει την ουσία της ελευθερίας.

Ελευθερία είναι το υπό εξέταση ζήτημα. Αναγκαιότητα είναι ο εξεταστής. Η ελευθερία είναι το περιεχόμενο. Η αναγκαιότητα είναι η μορφή.

Μόνο διαχωρίζοντας τις δύο πηγές γνώσης, που συνδέονται μεταξύ τους ως μορφή προς περιεχόμενο, φτάνουμε στις αμοιβαία αποκλειόμενες και χωριστά ακατάληπτες έννοιες της ελευθερίας και της αναγκαιότητας.

Μόνο συνενώνοντάς τες φτάνουμε σε μια σαφή αντίληψη της ζωής του ανθρώπου.

Πέρα απ’ αυτές τις δύο έννοιες που αλληλοκαθορίζονται στη σύνθεσή τους ως μορφή και περιεχόμενο, δεν υπάρχει καμιά άλλη έννοια της ζωής. 584

Όλα όσα γνωρίζουμε για τη ζωή του ανθρώπου δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ορισμένη σχέση ανάμεσα στην ελευθερία και στην αναγκαιότητα, δηλαδή ανάμεσα στη συνείδηση και στους νόμους της λογικής. 585

Όλα όσα γνωρίζουμε για τον εξωτερικό κόσμο της φύσης δεν είναι τίποτ’ άλλο από μια ορισμένη σχέση ανάμεσα στις δυνάμεις της φύσης και στην αναγκαιότητα – ή ανάμεσα στην ουσία της ζωής και σους νόμους της λογικής. 585

Η κάθε γνώση δεν είναι παρά η υπαγωγή της ουσίας της ζωής στους νόμους της λογικής. 585

Το ίδιο και στην ιστορία: ό,τι μας είναι γνωστό το ονομάζουμε νόμους της αναγκαιότητας κι ό,τι μας είναι άγνωστο ελεύθερη βούληση. Η ελεύθερη βούληση δεν είναι, για τη ιστορία, παρά η έκφραση που υποδηλώνει αυτά που δε γνωρίζουμε για τους νόμους της ανθρώπινης ζωής. 586

Αν υπάρχει έστω και μια ανθρώπινη πράξη που να οφείλεται σε εκδήλωση απλώς ελεύθερης βούλησης, τότε ούτε ένας ιστορικός νόμος δεν μπορεί να υπάρξει – και καμιά έννοια ιστορικών γεγονότων. 587

Η ιστορία ενδιαφέρεται για τις κατευθυντήριες γραμμές των ανθρώπινων θελήσεων, που το ένα τους άκρο χάνεται μέσα στο άγνωστο, ενώ στο άλλο άκρο κινείται « εν χώρω », « εν χρόνω » και με όρους « αιτιώδους συνάφειας » η συνείδηση της ελεύθερης βούλησης των ανθρώπων στο παρόν. 587 – 588

Μεθοδολογία της ιστορίας και όχι μόνο…!!!! 588

Το ίδιο κάνουν και οι φυσικές επιστήμες: παραμερίζοντας το πρόβλημα του αιτίου, αναζητούν νόμους. Στον ίδιο δρόμο έχει μπει και η ιστορία. 589

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: