Αρχική > αποδελτιώσεις > Μετά τη γνώση

Μετά τη γνώση

Ράσσελ, Μπ. (2010), Μετά τη γνώση, Αθήνα: Ημερησία, σ.

clip_image001[Οι αποδελτιώσεις δεν αντικαθιστούν το διάβασμα των βιβλίων, αντίθετα το κεντρίζουν. Προσφέρονται ως πρόταση μελέτης του σχετικού βιβλίου και για διευκόλυνση στη δική σας αποδελτίωση. Ο χρόνος γι’ αυτούς που διαβάζουν έχει … άλλη αξία.
Θεωρώ πως κάθε διάβασμα βιβλίου απαιτεί κορφολόγημα του κειμένου για καλύτερη μελέτη και για βιβλιογραφική χρήση]

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

Πρόλογος

Ο άνθρωπος είναι ένα σύντομο επεισόδιο στη ζωή ενός μικρού πλανήτη που περιστρέφεται μοναχικός και πεπερασμένος σε μια μικρή γωνιά του σύμπαντος. 9-10

Γιατί δεν είμαι χριστιανός

Εκείνη την εποχή (του Αγίου Αυγουστίνου), όταν έλεγε κάποιος πως είναι χριστιανός, όλοι ξέρανε τι θέλει να πει. 11

Η πίστη στο αιώνιο πυρ της Κολάσεως αποτελούσε ουσιώδες στοιχείο της Χριστιανικής πίστης ως τα στερνά τούτα χρόνια. σε τούτη εδώ τη χώρα, η πίστη αυτή έχασε την ουσιώδη σημασία της με απόφαση του Βασιλικού Συμβουλίου, με την οποία διαφώνησαν ο Αρχιεπίσκοπος του Κάντέρμπουρυ και ο Αρχιεπίσκοπος της Ν. Υόρκης. Στη χώρα μας όμως η θρησκεία ρυθμίζεται με αποφάσεις της Βουλής κι’ έτσι το Βασιλικό Συμβούλιο μπόρεσε να επιβληθεί στις Μακαριότατές τους και η Κόλαση έπαψε να είναι απαραίτητη στον Χριστιανό [!!!]. 13

· Η ιδέα πως το καθετί πρέπει να έχει μια αρχή, οφείλεται στη φτώχεια της φαντασίας μας. Γι’ αυτό ίσως δεν αξίζει τον κόπο να χάνουμε τον καιρό μας συζητώντας το επιχείρημα της Πρώτης Αιτίας. 15

Τώρα βλέπουμε πώς πολλά πράγματα, που νομίζαμε άλλοτε πως ήταν φυσικοί νόμοι, είναι στην πραγματικότητα ανθρώπινες συμβατικότητες. 16

Οι πρώιμοι συνειρμοί [παιδικοί] ασκούν απείρως ισχυρότερη επιβολή πάνω μας, σε σύγκριση με τους μεταγενέστερους. 20

Οι περισσότεροι πιστεύουν στο Θεό, γιατί τους έμαθαν από μικρούς να πιστεύουν σ’ αυτόν. 22

· Ένας άλλος ισχυρός λόγος της πίστης τους είναι κι ο πόθος της σιγουριάς, το αίσθημα πως υπάρχει ένα είδος μεγαλύτερος αδελφός, που θα μας φροντίζει. 22

Δεν νομίζω πως ένα πρόσωπο που είναι πραγματικά βαθύς ανθρωπιστής μπορεί ποτέ να πιστεύει σε αιώνια τιμωρία. Ο Χριστός, όπως τον περιγράφουν τα Ευαγγέλια, θα πίστευε ασφαλώς στην αιώνια τιμωρία. 25

Δεν υπάρχει τέτοια στάση στον Σωκράτη. 25

Το λέω με απόλυτη επίγνωση, η Χριστιανική θρησκεία, όπως είναι οργανωμένη στις εκκλησίες της, στάθηκε πάντα και είναι ακόμα και σήμερα ο κυριότερος εχθρός της ηθικής προόδου στον κόσμο. [!!!] 29

Η θρησκεία νομίζω πως στηρίζεται βασικά στο φόβο… Ο φόβος είναι η βάση όλης αυτής της υπόθεσης – φόβος του μυστηρίου, της ήττας, του θανάτου. 30

Η επιστήμη μπορεί να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε αυτό το φόβο που έζησε η ανθρωπότητα τόσους αιώνες. 30

· Να καταχτήσουμε τον κόσμο με το μυαλό μας, και να μην υποταζόμαστε δουλικά στο φόβο που μας εμπνέει. 31

Ένας καλός κόσμος χρειάζεται γνώση, καλοσύνη και θάρρος. Δεν του χρειάζεται νοσταλγία του παρελθόντος, ούτε δέσμευση του ελεύθερου νου με λόγια που πρόσφεραν πριν από αιώνες αγράμματοι άνθρωποι. Χρειάζεται αφοβία και ελεύθερος νους. 31

Τι πιστεύω

· Ο άνθρωπος είναι ένα μέρος της φύσης και όχι κάτι που έρχεται σε αντίθεση μαζί της. 33

Οι νόμοι των μεταβολών του Σύμπαντος μπορούν να συνοψισθούν σε πολύ γενικές αρχές, που καθορίζουν το παρελθόν και το μέλλον του κόσμου, αρκεί να γνωρίζουμε ένα μικρό μέρος της ιστορίας του. 33

Ο Θεός και η αθανασία, τα βασικά δόγματα της Χριστιανικής θρησκείας, δεν βρίσκουν στήριγμα στην επιστήμη. 35

Είναι ευχάριστο να νομίζουμε τον εαυτό μας ενάρετο και τους εχθρούς μας κακούς. 35

Είναι λογικό να υποθέτουμε πως η πνευματική ζωή σταματάει όταν σταματάει η σωματική ζωή. 36

Οι άνθρωποι θέλουν να πιστεύουν στην αθανασία. 37

Η ψυχή αναπτύσσεται όπως και το σώμα. 38

Αν δεν μας φόβιζε ο θάνατος, δεν πιστεύω η ιδέα της αθανασίας να είχε γεννηθεί ποτέ. 38

· Η αντίθεση νου και ύλης είναι, όπως είδαμε, λίγο πολύ φαινομενική. Υπάρχει όμως μια άλλη αντίθεση, πολύ πιο σημαντική – εκείνη δηλαδή που υπάρχει ανάμεσα στα πράγματα που επηρεάζονται από τις επιθυμίες μας, κι εκείνα που δεν επηρεάζονται. 38-39

Το όριο ανάμεσά τους δεν είναι πάντα ευδιάκριτο, ούτε αμετακίνητο – καθώς η επιστήμη προχωρεί, ολοένα και περισσότερα πράγματα περιέρχονται κάτω από τον έλεγχο του ανθρώπου. 39

Κάθε φόβος είναι κακός. 40

· Η ευτυχία δεν είναι λιγότερο γνήσια επειδή κάποτε τελειώνει, ούτε ο στοχασμός και η αγάπη χάνουν την αξία τους γιατί δεν διαρκούν αιώνια. 40

Η φιλοσοφία της Φύσης είναι ένα πράγμα, και η φιλοσοφία αξιών ένα άλλο. Η σύγχυσή τους μόνο βλάβη μπορεί να προκαλέσει. Αυτό που θεωρούμε καλό, αυτό που μας αρέσει, δεν έχει καμιά σχέση μ’ αυτό που είναι, με το πρόβλημα δηλαδή που απασχολεί τη φιλοσοφία της Φύσης. 40

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως είμαστε μέρος της Φύσης, που δημιούργησε τους πόθους μας, τις ελπίδες και τους φόβους μα, σύμφωνα με νόμους που οι φυσικοί αρχίζουν ν’ ανακαλύπτουν. 40

Η αισιοδοξία και η απαισιοδοξία, σαν συμπαντικές φιλοσοφίες, δείχνουν τον ίδιο αφελή ανθρωπομορφισμό. Το μεγάλο Σύμπαν, στο μέτρο που το γνωρίζουμε, δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό και δεν ενδιαφέρεται να μας κάνει ευτυχισμένους ή δυστυχισμένους. 41

· Στον κόσμο των αξιών η Φύση είναι ουδέτερη, ούτε καλή είναι ούτε κακή, ούτε άξια θαυμασμού ούτε άξια καταδίκης. Εμείς είμαστε εκείνοι που δημιουργούμε τις αξίες και οι πόθοι μας είναι εκείνοι που αξιολογούν. 41

Σε μας εναπόκειται να καθορίσουμε τι είναι καλή ζωή, όχι στη Φύση – ούτε καν αν την προσωποποιήσουμε σα Θεό. 41

· Καλή είναι η ζωή εκείνη που εμπνέεται από α γ ά π η και καθοδηγείται από τη γ ν ώ σ η. 42

Η γνώση και η αγάπη μπορούνε και οι δυο να ακοντίσουν στο άπειρο. Συνεπώς, όσο καλή κι αν είναι μια ζωή, μπορούμε να φανταστούμε μια καλύτερη. Όμως, ούτε η αγάπη χωρίς γνώση, ούτε γνώση χωρίς αγάπη μπορούν να δημιουργήσουν μια καλή ζωή. 42

Το Μεσαίωνα, όταν εμφανιζόταν μια επιδημία, οι ευσεβείς συνιστούσαν στον κόσμο να μαζεύεται μέσα στις εκκλησίες και να προσεύχεται να σωθεί. 42 Το αποτέλεσμα ήταν πως η μόλυνση ξαπλωνόταν με τεράστια βήματα ανάμεσα στα συνωστιζόμενα πλήθη. Ο τελευταίος πόλεμος μας προσφέρει ένα παράδειγμα γνώσης χωρίς αγάπη. Και στις δυο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα ήταν μαζικός θάνατος. 43

· Η αγάπη στην ολοκλήρωσή της είναι ένα αδιάσπαστο κράμα των δύο στοιχείων: της απόλαυσης και της καλής προαίρεσης. 44

Σ’ έναν τέλειο κόσμο, κάθε ευαίσθητο πλάσμα θα ήταν για κάθε άλλο πλάσμα το αντικείμενο της πλήρους αγάπης, γεμάτης απόλαυση, καλή προαίρεση και κατανόηση. 45

Δεν νομίζω πως υπάρχει, με την αυστηρή έννοια, ηθική γνώση. 47

· Έξω από τις ανθρώπινες επιθυμίες δεν υπάρχει ηθικός κανόνας. 49

Έτσι αυτό που ξεχωρίζει την ηθική από την επιστήμη δεν είναι κάποιο ιδιαίτερο είδος γνώσης, αλλά μονάχα η επιθυμία. Η γνώση που χρειάζεται στην ηθική είναι η ίδια ακριβώς που χρειάζεται και αλλού. 49

Γι’ αυτό ακριβώς η αγάπη είναι καλύτερη από το μίσος: γιατί φέρνει την αρμονία κι’ όχι τη σύγκρουση στις επιθυμίες των ενδιαφερομένων. 51

Η τρέχουσα ηθικολογία είναι ένα παράξενο μείγμα ωφελιμισμού και δεισιδαιμονίας, η τελευταία όμως είναι η ισχυρότερη, όπως είναι φυσικό, αφού αποτελεί την πηγή των ηθικών κανόνων. 52

Τα κυριότερα φυσιολογικά γεγονότα θα έπρεπε να διδάσκονται απλά και φυσικά, πριν από την εφηβεία, τον καιρό που δεν έχουν ακόμα διεγερτική επίδραση. Στην εφηβεία θα έπρεπε να διδάσκονται τα στοιχεία της σεξουαλικής ηθικής, απαλλαγμένης από κάθε δεισιδαιμονία. Τα αγόρια και τα κορίτσια πρέπει να μαθαίνουν πως τίποτε δεν δικαιολογεί τη σεξουαλική επαφή όταν δεν υπάρχει αμοιβαία κλίση. 56

· Η αύξηση της ανθρώπινης ευτυχίας που μπορεί να προκύψει από τη σεξουαλική αγωγή είναι ανυπολόγιστη. 57

· Στο σύγχρονο κόσμο μας χρειάζεται μια κοινωνική μάλλον παρά ατομική αντίληψη της ευημερίας. 60

Όταν ο Πλάτων ήθελε να περιγράψει την καλή ζωή, περιέγραψε μια ολόκληρη κοινότητα, και όχι ένα άτομο. 61

Εμείς που ανήκουμε σε μεγάλες δημοκρατίες, θα έπρεπε να θεωρούμε καταλληλότερη ηθική για μας την ηθική της δημοκρατικής Αθήνας και όχι της δεσποτικής αυτοκρατορικής Ρώμης. 61

Ο δρόμος προς τη βελτίωση είναι περισσότερη έρευνα και περισσότερη παιδεία. 66

Ένας από τους κύριους σκοπούς του ηθικολόγου επιστήμονα είναι να πολεμήσει το φόβο. 68

Πρέπει να σεβόμαστε την ανθρώπινη φύση, γιατί οι παρορμήσεις μας και οι επιθυμίες μας είναι η πρώτη ύλη της ευτυχίας μας. 75

· Από ηθική άποψη, η φύση δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή. 76

Η φύση, ακόμα και η ανθρώπινη φύση, θα γίνεται όσο πάει και λιγότερο κάτι το απόλυτα δοσμένο. Ολοένα και περισσότερο θα γίνεται αυτό που έχει πλάσει η επιστήμη. 77

Όταν οι άνθρωποι κυριαρχήσουν στα πάθη τους, όπως κυριαρχούν ήδη πάνω στις φυσικές δυνάμεις του εξωτερικού κόσμου, τότε θα έχουν κερδίσει την ελευθερία τους. 77

Επιζούμε του θανάτου;

Αν θέλουμε να πιστέψουμε πως ένα άτομο επιζεί του θανάτου, πρέπει να πιστέψουμε πως οι αναμνήσεις και οι συνήθειες που απαρτίζουν ένα πρόσωπο θα διατηρηθούν μέσα σ’ ένα καινούργιο συγκρότημα περιστατικών. 80

Η πίστη στη μέλλουσα ζωή δεν βασίζεται στα ορθολογιστικά επιχειρήματα, αλλά σε συγκινήσεις. 81

Αν πραγματικά και με απόλυτη πεποίθηση πιστεύαμε στη μέλλουσα ζωή, θα παύαμε ολότελα να φοβόμαστε το θάνατο. 81-82

· Το Σύμπαν ίσως έχει έναν σκοπό, τίποτε όμως δεν μας δείχνει πώς, αν συμβαίνει αυτό, ο σκοπός του μοιάζει με τους δικούς μας σκοπούς. 83

· Τα αισθήματά μας για το καλό και το κακό είναι, όπως και το καθετί γύρω μας, φυσικά γεγονότα, που αναπτύχθηκαν στον αγώνα για την ύπαρξη και δεν έχουν θεϊκή ούτε υπερφυσική προέλευση. 84

Σύγχρονη σκέψη

Υποφέρουμε όχι από την κατάρρευση των θεολογικών μας πεποιθήσεων, αλλ’ από την απώλεια της μοναξιάς. 92

Πνευματικά απορρίμματα

Είδα σκληρότητες, διωγμούς και δεισιδαιμονίες να προοδεύουν με τεράστια βήματα, ώσπου φθάσαμε στο σημείο, το εγκώμιο της λογικής να θεωρείται δυσάρεστη επιβίωση μιας ξεπερασμένης πια εποχής. 93

Το να υποθέτει κανείς πως υπάρχουν άνθρωποι στους αντίποδες της Γης λογαριαζόταν σαν αίρεση. 95

Ο κλήρος αγωνιζόταν μάταια εναντίον της επιστήμης, της αστρονομίας και της γεωλογίας, της ανατομίας και της φυσιολογίας, της βιολογίας, της ψυχολογίας, της κοινωνιολογίας. Σαν έχανε το ένα οχυρό, περιχαρακωνόταν στο άλλο. Αφού νικήθηκαν στην αστρονομία, οι κληρικοί έκαναν ότ,ι μπορούσαν για να αποτρέψουν την ανάδειξη της γεωλογίας. Αγωνίστηκαν εναντίον του Δαρβίνου στη βιολογία και σήμερα αγωνίζονται εναντίον των επιστημονικών θεωριών στην ψυχολογία και στην επιστήμη της εκπαίδευσης. 96

Όταν ο Φραγκλίνος εφεύρε το αλεξικέραυνο, ο κλήρος το καταδίκασε σα μια προσπάθεια εναντίον του Θεού που στέλνει τον κεραυνό σαν τιμωρία. 96

· Η σύγχρονη ηθική είναι ένα μίγμα από δύο στοιχεία: τις λογικές αρχές για μια ειρηνική συμβίωση στην κοινωνία, από τη μια μεριά, και από την άλλη, τα πατροπαράδοτα ταμπού, που προέρχονται από παλιές δεισιδαιμονίες, μέσω των ιερών βιβλίων του Χριστιανισμού, του Μωαμεθανισμού, του Ινδουισμού ή του Βουδισμού. 104

Όταν εγκαταλείπουμε τη δική μας λογική και βασιζόμαστε σε κάποια αυθεντία, οι δυσκολίες μας δεν έχουν τέλος. Ποια αυθεντία πρέπει να διαλέξουμε; 106

Μας αρέσει να σκεφτόμαστε το κακό για τον πλησίον μας και είμαστε έτοιμοι να πιστέψουμε το χειρότερο γι’ αυτόν με ελάχιστες αποδείξεις. 111

Ως τα τέλη του 18ου αιώνα πίστευαν πως η φρενοβλάβεια οφείλεται στα δαιμόνια που κατέχουν τον ασθενή. 113

Η όλη αντίληψη για ανώτερες φυλές είναι μονάχα ένας μύθος που γεννήθηκε από την τεράστια αυταρέσκεια εκείνων που κατέχουν εξουσία. 116

Το συναίσθημα πως το αίμα μολύνει διατηρείται ακόμα, π.χ., στον εκκλησιασμό των γυναικών και στα διάφορα ταμπού που σχετίζονται με τα έμμηνα. 117

Η μεγάλη οικονομική κρίση ήταν άμεσα αποτέλεσμα της διατηρούμενης πίστης στις μαγικές ιδιότητες του χρυσού. 119

· Υπάρχει τόση διαφορά ανάμεσα σε μια ομάδα πνευματικά ελεύθερων ανθρώπων, και σε μια κοινότητα που έχει διαμορφωθεί με τη μέθοδο της σύγχρονης προπαγάνδας, όση κι ανάμεσα σ’ ένα σωρό πρώτες ύλες και σ’ ένα θωρηκτό. 123-124

Ο άνθρωπος είναι ένα εύπιστο ζώο και πρέπει να πιστεύει σε κάτι. 129

Ο Αριστοτέλης θα απόφευγε το σφάλμα να πει πως οι γυναίκες έχουν λιγότερα δόντια από τους άντρες, αν παρακαλούσε την κ. Αριστοτέλη να ανοίξει το στόμα της, ενώ αυτός θα μετρούσε τα δόντια της. 133-134

Οι πιο άγριες λογομαχίες γίνονται γύρω από θέματα, όπου δεν υπάρχουν ακλόνητες αποδείξεις κι’ από τις δυο πλευρές. Οι διωγμοί των αντιφρονούντων γίνονται στη θεολογία και όχι στην αριθμητική, γιατί στην αριθμητική πρόκειται για γνώσεις, ενώ στη θεολογία μόνο για γνώμες. 134

· Ο φόβος είναι η κυριότερη πηγή της δεισιδαιμονίας και μια από τις κύριες πηγές της σκληρότητας. Η συντριβή του φόβου είναι η απαρχή της σοφίας, της αναζήτησης της αλήθειας για χάρη μιας πιο άξιας ζωής. 137

Κατηγορίες:αποδελτιώσεις Ετικέτες: ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: