Έρωτας

Precht, R.D. (2011), Έρωτας, Αθήνα: Πατάκης, σ.

[Οι αποδελτιώσεις δεν αντικαθιστούν το διάβασμα των βιβλίων, αντίθετα το κεντρίζουν. Προσφέρονται ως πρόταση μελέτης του σχετικού βιβλίου και για διευκόλυνση στη δική σας αποδελτίωση.
Ο χρόνος γι’ αυτούς που διαβάζουν έχει … άλλη αξία.
Θεωρώ πως κάθε διάβασμα βιβλίου απαιτεί κορφολόγημα του κειμένου για καλύτερη μελέτη
και για βιβλιογραφική χρήση]

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

Εισαγωγή

Το θέμα έρωτας είναι τεράστιο. Περιλαμβάνει σχεδόν τα πάντα. 13

Καρλ Γιάσπερς: «Ο έρωτας είναι η πιο ακατανόητη – καθότι η πλέον αναίτια – αυτονόητη πραγματικότητα της απόλυτης συνείδησης». 14

Το θέμα άνδρας και γυναίκα και η μεταξύ τους αμοιβαία έλξη και αφοσίωση είναι ιδεολογικά πιο απροσπέλαστο από κάθε πολιτικό ζήτημα. 15

Φιλοσοφία χωρίς φυσική επιστήμη είναι κενή. Επιστήμη χωρίς φιλοσοφία είναι τυφλή. 18

Μια σκοτεινή παρακαταθήκη. Ποια η σχέση του έρωτα με τη βιολογία

Έχουμε άραγε σπάσει τον κώδικα του έρωτα; 24

Πίσω από όλα δεν κρύβεται η σκοτεινή πλευρά της αδυναμίας μας, η μυστική δράση των γονιδίων. 24

… να σμιλέψουμε τον καινούριο χρυσό της εξελικτικής ψυχολογίας. 25

Για να μπορέσουμε να προσδιορίσουμε πώς είναι ο άνθρωπος «από τη φύση του», πρέπει να γνωρίζουμε πολύ καλά τη φύση αυτή. 30

Οι βιολόγοι, οι θετικοί επιστήμονες, εν γένει, αναζητούν παντού στη φύση τη λογική. Η ίδια η λογική ωστόσο δεν είναι ιδιότητα της φύσης, αλλά ικανότητα του ανθρώπινου νου. Μπορούμε λοιπόν να θέσουμε το ερώτημα: Είναι όντως λογικό να υποθέσουμε ότι υπάρχει λογική εξήγηση πίσω από καθετί στη φύση. 32

Homo erectus: εξαφάνιση πριν από 300.000 χρόνια.

Homo sapiens: εξαφάνιση πριν από 100.000 χρόνια. 33

Φρανς ντε Βάαλ: «Η αρχική ανθρώπινη φύση είναι κάτι σαν το Άγιο Δισκοπότηρο: το ψάχνουν από καταβολής κόσμου, χωρίς να το βρίσκουν ποτέ». 42

Μια επιστήμη η οποία θέλει «να εξηγήσει του νοητικούς μηχανισμούς που προσδιορίζουν τι σημαίνει άνθρωπος» δεν θα έπρεπε να αποπειραθεί τουλάχιστον να εξηγήσει τι είναι στην ουσία ο έρωτας; 42

Ο έρωτας μεταξύ των ανθρώπινων φύλων έχει τόσο μεγάλη σχέση με την εξέλιξη του πολιτισμού, ώστε όλες οι προσπάθειες για μια φυσική ιστορία του έρωτα είναι καταδικασμένες σε αποτυχία. 43

Τζούλιαν Χάξλευ: «Η ψυχοκοινωνική διαδικασία – με άλλα λόγια ο εξελισσόμενος άνθρωπος – αποτελεί ένα καινούριο εξελικτικό στάδιο … το οποίο διαφέρει εκ θεμελίων από την προανθρώπινη βιολογική φάση όσο και η ίδια από την ανόργανη, την προβιολογική». 43

Οικονομικό σεξ; Γιατί τα γονίδια δεν είναι εγωιστικά

Μερικοί άνθρωποι πιστεύουν στο θεό. Άλλοι πιστεύουν στη μυστηριώδη μαγική δύναμη των γονιδίων. Κατά την άποψή τους τα γονίδια είναι παντοδύναμα. Είναι οι «οδηγίες κατασκευής», η «κυανοτυπία», το «υλικό» από το οποίο αποτελούμαστε. 45

Γονιδιακός μυστικισμός

Δεν κάνει η βιολογία τον άνθρωπο αλλά η κοινωνία. 51

Δεν κρίνουν τα γονίδια την επιτυχία ενός οργανισμού, αλλά από την επιτυχία ενός οργανισμού κρίνεται η επιβίωση των γονιδίων του. 55

Εύποροι αετομάχοι, απτόητοι φρύνοι. Αυτό που θέλουν τάχα γυναίκες και άντρες

Αν η βιολογία είναι ο πηλός από τον οποίο είναι πλασμένος ο άνθρωπος, τότε ο πολιτισμός είναι ο αγγειοπλάστης που δημιουργεί με αυτόν τον πηλό. Αυτές οι διαφορές μεταξύ ύλης και μορφής είναι πολύ σημαντικές. 80

Για τους εξελικτικούς ψυχολόγους ο πολιτισμός είναι η συνέχεια της βιολογίας με βιολογικά ή σχεδόν με βιολογικά μέσα, για τους επικριτές τους ο πολιτισμός είναι η συνέχεια της βιολογίας με άλλα μέσα. 82

Δεν έχουμε ανάγκη ούτε τη σκωληκοειδή απόφυση ούτε τρίχες στις μασχάλες ούτε οι άντρες χρειάζονται ρώγες. 86

Η συμπεριφορά μας θα μπορούσε να επιδράσει σημαντικά στο γενετικό υλικό μας. Η μαγική λέξη λέγεται «επιγενετική». Πρόκειται για τη διερεύνηση των μηχανισμών εκείνων οι οποίοι παρακολουθούν ποιες γενετικές πληροφορίες και υπό ποιες συνθήκες ενεργοποιούνται σε έναν οργανισμό και ποιες όχι. 87

Βλέπω κάτι που δε βλέπεις. Σκέφτονται άνδρες και γυναίκες όντως διαφορετικά;

Η πίστη μας απέναντι στις βιοεπιστήμες έχει ανέλθει μάλιστα σε ιλιγγιώδη ύψη. Όποιος χειραγωγεί γονίδια, κλωνοποιεί έμβρυα και αναπτύσσει εγκεφαλικούς βηματοδότες είναι επίσης σε θέση να μας πει ποιοι πραγματικά είμαστε. 92-93

Είναι όντως όλα θέμα χημείας; Αναμφίβολα όλες οι συναισθηματικές διεγέρσεις μας εκφράζονται με χημικές διεργασίες. Ποιος όμως είναι ο διακόπτης και ποιος το φως; Η ψυχή δεν μπορεί να επηρεάσει ιδιαιτέρως τον ορμονικό μας δείκτη, αλλά χωρίς αυτή ούτε να ερωτευτούμε κάποιον θα μπορούσαμε ούτε να κάνουμε μια μόνιμη σχέση. 106

Ένα σημαντικό τμήμα αυτού που συνιστά την σεξουαλική μας συμπεριφορά και την αυτοαντίληψή μας δεν το χρωστάμε επομένως μόνο στη βιολογία, αλλά και στην πολιτισμική εξέλιξη. 106

Φύλο και χαρακτήρας. Η δεύτερη φύση μας

Με αυτόν τον τρόπο μπορώ θεωρητικά να χαρακτηρίσω κάθε διαπίστωση για τον κόσμο «παιχνίδι της γλώσσας», συμπεριλαμβανομένης και της δικής μου. 115

Η ταυτότητα του φύλου προκύπτει μέσα από τις συνήθειες, τα συναισθήματα και τις αντιλήψεις. Ακόμα και αν το φύλο μου είναι προκαθορισμένο, ωστόσο εναπόκειται σε μένα αν θα το «ενσαρκώσω» ή όχι. 115

Ο πολιτισμός και όχι η βιολογία είναι ο καμβάς πάνω στον οποίο ζωγραφίζουμε το φύλο μας. κάθε έμφυλος ρόλος είναι κομμάτι της αυτοαντίληψής μας. 123

Η επιφύλαξη του Δαρβίνου. Τι διακρίνει τον έρωτα από το σεξ

Κάθε έμφυλη συμπεριφορά συνιστά πράγματι ρόλο και δεν αποτελεί απλώς «φύση». 129

Η ασεξουαλική αναπαραγωγή ήταν ο παράδεισος των εγωιστικών γονιδίων. 133

Έμφυλη ταυτότητα, σεξ και αναπαραγωγή είναι τρία διαφορετικά πράγματα, που μπορεί να βρίσκονται σε ποικίλες σχέσεις μεταξύ τους. 133

Τα υποθετικά ερωτικά συναισθήματα των homo erectus και Homo habilis παραμένουν μυστικά για μας. 136

Η άγνωστη ποικιλία των συναισθημάτων και των τρόπων έκφρασης των προγόνων μας είναι βυθισμένη στο σκοτάδι. 137

Ο Φρόιντ έφτασε στο σημείο να εξηγεί όλες τις κοινωνικές σχέσεις του ανθρώπου με βάση τις ασύνειδες σεξουαλικές ενορμήσεις μας. 137

Ο έρωτας είναι κάτι παραπάνω από βιολογική λειτουργία η οποία εμφανίζεται εκεί όπου απαιτείται μια πιο μακροπρόθεσμη συνύπαρξη των δύο φύλων με στόχο τη φροντίδα των απογόνων. 137

Για τον Δαρβίνο, ο έρωτας είναι μια γέφυρα που ενώνει το σεξ με την ηθική, χτισμένη με ‘αισθητική ευαισθησία» και «συμπόνια». 138

Καθημερινά μας απασχολούν τα βλέμματα που μας ρίχνουν οι άλλοι. Το αυτοείδωλό μας είναι σημαντικό για μας και διαμορφώνεται συνεχώς μέσα από τη σχέση μας με τους άλλους. Το ποιοι είμαστε τα γνωρίζουμε, διότι γνωρίζουμε ποιοι δεν είμαστε. Η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας είναι σημαντικότερη σχεδόν από όλα τα συγκεκριμένα πράγματα που θέλουμε να αποκτήσουμε. 141

Όπως φαίνεται ο δεσμός μεταξύ μητέρας και παιδιών τουλάχιστον σε ορισμένους από τους κοντινούς συγγενείς του ανθρώπου έχει αποκτήσει τέτοια ένταση, ώστε μπορούμε να τον περιγράψουμε με μια καινούρια λέξη: αγάπη! Εδώ βρίσκονται οι απαρχές αυτού του μεγάλου συναισθήματος; Και αν είναι έτσι, αυτό δε σημαίνει συγχρόνως ότι η αγάπη δεν «προοριζόταν» αρχικά καθόλου για τη συμβίωση τω φύλων, αλλά για κάτι τελείως διαφορετικό; 142

Από το δάσος στη σαβάνα, από τα τέσσερα άκρα στα δύο η βάδιση, η γυναίκα έγινε μονογαμική. Γεννήθηκε το πιο παράδοξο ίσως φαινόμενο του σύμπαντος, το κλειστό κύκλωμα του έρωτα μέσα στο ανθρώπινο εγκέφαλο. 143

Ανθρωποείδωλο… 145

Η μητρική στοργή – σε μερικά ζώα η γονεϊκή – είναι η πηγή του έρωτα. 146

Κάποια στιγμή η ευαισθησία και συναισθηματική λεπτότητα της σχέσης μητέρας – παιδιών μεταδόθηκε ολοφάνερα και σε άλλα μέλη της αγέλης. 146

Οι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να αγαπούν γενετικά μακρινούς ανθρώπους, από τη στιγμή που εκείνοι διεγείρουν θετικά τα συναισθήματα και τις σκέψεις τους, τους εμπνέουν εμπιστοσύνη και τους προσφέρουν ένα οποιοδήποτε στήριγμα στη ζωή. Η ανάγκη για δεσμό επιζητά το ανάλογό της σε πολλές άλλες επαφές. Εδώ – και όχι σε μια γενετικο – θεϊκή αναπαραγωγική αποστολή – έγκειται η βιολογική ερωτική κληρονομιά μας. 147

Όπου συναντιόνταν δύο αψίδες, ανάμεσά τους σχηματιζόταν ένα τρίγωνο στηριγμένο στην κορυφή τους. Οι ιστορικοί τέχνης αποκαλούν το τρίγωνο αυτό «αρχιτεκτονικό τύμπανο», αγγλιστί spandrel. Από αρχιτεκτονική σκοπιά το τύμπανο είναι ένα όχι σκόπιμο αλλά αναγκαίο παραπροϊόν της αψιδωτής αρχιτεκτονικής. 148

Στην αρχιτεκτονική υπάρχουν πράγματα που δεν είναι σκόπιμα αλά αναπόφευκτα. Μήπως θα μπορούσε να συμβεί το ίδιο ακριβώς και στη βιολογία; 148

Το ίδιο συνέβη και με τη θρησκευτικότητα. 148

Η σχέση μητέρας – παιδιού είναι η αψίδα, ο έρωτας μεταξύ άνδρα και γυναίκας το τρίγωνο. 149

Υπό γενετικό – εξελικτική έννοια ο έμφυλος έρωτας παραμένει μια «ακίνδυνη περιττότητα». Άλλωστε άνδρας και γυναίκα μπορούν και χωρίς έρωτα. 149

Από ψυχολογικής άποψης η θρησκεία όπως και ο έρωτας ικανοποιούν την ίδια ανάγκη για ευτυχία, επιβεβαίωση, προσανατολισμό, εμπιστοσύνη, ψυχική ανακούφιση και τρυφερότητα – ανάγκες οι οποίες κατέλαβαν τον άνθρωπο το αργότερο όταν έμαθε να στοχάζεται αποτελεσματικά για τον εαυτό του και τη ρευστή θέση του στον κόσμο. 149

Ο έμφυλος έρωτας, αφότου εμφανίστηκε, αποδείχτηκε σημαντικό πεδίο προβολής της ανάγκης για εσωτερική σταθερότητα και ασφάλεια. Όσοι αγαπούν εντελώς αδιάφορο αν είναι φίλοι, αδέρφια, μια αγαπημένη γυναίκα ή ένας αγαπημένος άντρας, αναζητούν τις μεταξύ των ομοιότητες. Τα αισθήματα που μοιραζόμαστε προσφέρουν στήριγμα. 150

Το μόνο λάθος από βιολογική σκοπιά είναι να θεωρούμε τον έρωτα ένα κόλπο της φύσης, με σκοπό να παράγουμε μέσω της σεξουαλικότητας άριστους κατά το δυνατόν απογόνους. 150

Ο έρωτας ανάμεσα στον άνδρα και στη γυναίκα είναι ένα αυτόνομο μέγεθος χωρίς σαφή βιολογική λειτουργία, ένα διακοσμητικό spandrel τόσο σύνθετο κι όμορφο, που κόβει την ανάσα. 150

Επιθυμία, ερωτοληψία και έρωτας δεν απορρέουν το ένα από το άλλο. 151

Μια πολύπλοκη ιδέα. Γιατί ο έρωτας δεν είναι αίσθημα.

Ένα συναίσθημα δεν εγγυάται τίποτα, ένα συναίσθημα δεν μπορεί καν να εξαπατήσει. Ένα συναίσθημα δεν έχει οντότητα έξω από την ψυχή που το νοιώθει. Είναι γεγονός όχι αντικείμενο. Ρίζα του είναι ο εαυτός του. γι’ αυτό και μοιάζει σαν μια πεταλούδα της νύχτας ή αθάνατο όπως ο Θεός. Καρλ Γιάσπερς 152

Ο έρωτας δεν είναι τα πάντα στη ζωή – χωρίς έρωτα όμως όλα είναι ένα τίποτα. 152

Η λέξη «έρωτας» δεν έχει όρια. 152

Στις κοινωνίες της Δύσης μιλούν σήμερα για τον «έρωτα» σε τέτοια έκταση, όσο ποτέ άλλοτε στη ιστορία της ανθρωπότητας. 153

Ο έρωτας δεν προέκυψε κατά πάσα πιθανότητα από τη σεξουαλικότητα. 154

Όταν είμαστε ερωτευμένοι βιώνουμε τον κόσμο εντελώς διαφορετικά. Αλλάζει η αντίληψή μας, η σκέψη μας, η σωματική μας αίσθηση. Η συνολική σχέση μας με τον εαυτό μας και τον κόσμο είναι διαφορετική. 157

Οι άντρες παράγουν στο σεξ τεράστιες ποσότητες βασοπρεσίνης και οξυτοκίνης, οι γυναίκες προπαντός τη δεύτερη. 161

Ο έρωτας δεν είναι ορμονικό κοκτέιλ ούτε υπάρχει βέβαια «ερωτική ορμόνη». 165

Τα συναισθήματα προκαλούνται όταν τα αισθήματα προκαλούν παραστάσεις. 166

Τα συναισθήματα είναι η συγκολλητική ουσία που μας συγκρατεί. Καθορίζουν όσα μας αφορούν και όσα μας αγγίζουν. Χωρίς συναισθήματα όλα θα ήταν αδιάφορα. 168

Σύμφωνα με την καταγωγή της η γλώσσα είναι περισσότερο ένα μέσο συνεννόησης παρά ένα μέσο γνώσης. 173

Οι ερωτευμένοι βλέπουν τον έρωτά τους σαν μια ταινία που τη δημιουργούν από κοινού. 175

Δεδομένου ότι ο έρωτας δε διαδραματίζεται κατά κανόνα σε ένα έρημο νησί αποτελεί τόσο προσωπική όσο και κοινωνική έννοια. 176

Ο διέγκεφαλός μου κι εγώ. Μπορώ να αγαπήσω όποιον θέλω;

Η αναδρομή σε ένα παρελθόν που απέχει τέσσερα εκατομμύρια χρόνια δεν εξηγεί το σημερινό άνθρωπο και τη συμπεριφορά του. Συνιστά μια κοντόθωρη οπτική μεταμφιεσμένη σε ενατένιση.

Δεν υπάρχει συντομογραφία της «αληθινής φύσης» του ανθρώπου. 177

Οι άνθρωποι σκηνοθετούν τεχνηέντως τη σεξουαλική συμπεριφορά των ρόλων τους. Παίζουν ρόλους, αλλά και παίζουν με τους ρόλους τους. 180

Ο Φρόιντ διέκρινε τρεις ψυχικούς θεσμούς: το Εκείνο, το Εγώ και το Υπερεγώ. 180

Για να είμαι σε θέση να μιλάω για κάποιο συναίσθημα, πρέπει να στοχαστώ πάνω σε αυτό. 184

Τα συναισθήματα που έχουμε είναι πάντα αυτά που ερμηνεύουμε. 198

Η αίσθηση της ιδιαιτερότητας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον έρωτα. 201

Ο έρωτας είναι το συναίσθημα εκείνο που μας δημιουργεί την αίσθηση ότι έχουμε ένα ιδιαίτερο συναίσθημα. Με άλλα λόγια, το θέμα στον έρωτα είναι η ίδια η ιδιαιτερότητά του. 201

Οι ερωτευμένοι κατασκευάζουν για τον εαυτό τους μια κοινή πραγματικότητα. 201

Χορκχάιμερ: «Όποιος αγαπά, αγαπά τον αγαπημένο του όπως τον βλέπει ο ίδιος». 202

Το σύνολο σχεδόν των αξιών μας διαμορφώνεται στην παιδική ηλικία. 203

Τα συναισθήματα δεν αντιστοιχούν στα αισθήματά μας σε αναλογία ένα προς ένα. Δύο λόγοι γι’ αυτό. Πρώτον, δεν νιώθουμε απλώς τα συναισθήματά μας αλλά τα ερμηνεύουμε, καταλήγοντας σε πιθανές μεταβολές ή «εσφαλμένες κατηγορήσεις». Και δεύτερον, η γλώσσα μας θέτει όρια κατά την ερμηνεία των συναισθημάτων μας. 204

Αυτό που μας απελευθερώνει από τη βιολογία μας, τα ζωώδη αισθήματά μας, τα ένστικτά μας και το χημικό μας εξοπλισμό είναι η αυτοερμηνεία μας. Ένα σκαλοπάτι πιο πάνω βρίσκεται η εντελώς προσωπική μας αυτοαντίληψη, η οποία καθορίζει το πώς ερμηνεύουμε εμάς και τους άλλους. Η εγνωσμένη ταυτότητά μας δεν είναι όμοια με τη βιολογική μας ταυτότητα, και το χάσμα αυτό αφήνει μεγάλα περιθώρια – ακόμα και για τον έρωτα. 204

Τα πάθη μας είναι και εμπειρία και επινόηση, όπως βέβαια όλα όσα συνδέονται με τα σημαντικά μας συναισθήματα. 204

Το ποιον αγαπάμε είναι σε μεγάλο βαθμό θέμα της αυτοαντίληψής μας. 205

Κατασκευάζοντας το πεπρωμένο μας. Είναι τέχνη ο έρωτας;

Η μοναξιά προάγει την κοινωνικότητα. 206

Φρομ Η τέχνη της αγάπης. 207

Όποιος αγαπάει δε θέλει να έχει τίποτα, σέβεται αυτό που υπάρχει και προσφέρει αντί να αρπάζει. 210

Ο καπιταλισμός μας ωθεί ακατάπαυστα να αγοράζουμε προάγοντας τις λάθος αξίες. 212

Λάουστερ: «Ο έρωτας είναι μια άνευ επιθυμίας θέαση, μια άνευ επιθυμίας γνώση, αρκείται στον εαυτό του, αναπτύσσεται χωρίς επιθυμία και εκπληρώνεται χωρίς επιθυμία». 213

Οποιαδήποτε σχέση με τον εαυτό μας, όπως έδειξε ο Σαρτρ, είναι πάντοτε θέμα της ματιάς των άλλων ανθρώπων πάνω μας. Κανείς δεν μπορεί αν αποδεσμευτεί από αυτό. 215

Δεν μπορώ να βρω μόνος μου τον εαυτό μου. Ποιος «εαυτός» θα ήταν άλλωστε αυτός; Η αυτάρκεια είναι αρχή κάθε ανοησίας. 215

Ο έρωτας απελευθερώνει τον άνθρωπο από το κλουβί της ψυχής του, εμπλουτίζοντάς τον με μια πολύ σημαντική αλλότρια αντίληψη, η οποία διευρύνει καθοριστικά το αυτοείδωλο και το κοσμοείδωλό του. Αν όμως ισχύει κάτι τέτοιο, αυτό σημαίνει συγχρόνως ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς το αλλότριο στοιχείο. 216

Στον έρωτα πιστεύουμε ότι σχεδόν στον άλλον τα πάντα είναι υπέροχα. 219

Η θεία αξία των αξιών είναι τα τελετουργικά. 220

Ο αυτοέρωτας ως πατέντα.

Σναρτς: «Αγάπησε τον εαυτό σου, βρες την εσωτερική σου γαλήνη και μην περιμένεις από τους άλλους την ευτυχία σου». 222

Τα συναισθήματα αλλάζουν πολύ πιο δύσκολα από ό,τι οι λογικές γνώσεις. 226

Ο έρωτας είναι ένα τόσο όμορφο πράγμα που δεν πρέπει να του θέτουμε διαρκώς υπερβολικές απαιτήσεις. 227

Ένα εντελώς φυσιολογικό απίθανο. Ποια η σχέση του έρωτα με τις προσδοκίες.

Λαροσφουκό: «Λίγοι άνθρωποι θα ερωτεύονταν, αν δεν είχαν ακούσει για τον έρωτα». 229

Οι έννοιες γύρω από τις οποίες στρέφονται τα πάντα είναι η «γνώση», η «αλήθεια» και η «εξουσία». Όπως ο Σαρτρ, έτσι και ο Φουκό θεωρεί τον άνθρωπο ένα ον χωρίς φυσικές ιδιότητες, ένα «μη προκαθορισμένο ζώο», το οποίο διάγει το βίο του ερμηνεύοντας συνεχώς τον κόσμο του. 231

Φουκό: Η δίψα της γνώσης. 231

Οι κοινωνικές αντιλήψεις προσδίδουν μορφή στις εμπειρίες μας. Είμαστε αυτό που πιστεύουμε ότι είμαστε. Κι αυτό που πιστεύουμε ότι είμαστε εξαρτάται σε πολύ σημαντικό βαθμό από την κοινωνία στην οποία ζούμε. 232

Η κοινωνία μου προσφέρει εκ των προτέρων τα νοήματα, μεταξύ των οποίων μπορώ να επιλέξω με μικρότερο ή μεγαλύτερο σθένος. 232

Η ιστορία γράφεται από το παρόν προς το παρελθόν. 235

Όταν η ζωή δεν έχει καμιά υπερβατική σημασία, ο έρωτας μας επιστρέφει τη σημασία αυτή. Αυτός είναι ο πυρήνας του έρωτα. 239

Ο ρομαντικός έρωτας είναι μια ονειρική έξοδος από τη συμβατικότητα. 241

Γκαίτε: Τα πάθη του νεαρού Βέρθερου. 242

Με βιολογικούς όρους, στην εφηβεία προσαρμοζόμαστε σε έναν καινούριο βιότοπο. 243

Τα συναισθήματά μας δεν τα έχουμε απλώς, αλλά τα ερμηνεύουμε. 244

Ένα απειθάρχητο συναίσθημα όπως ο έρωτας δεν αποτελείται μόνο από αισθήματα, αλλά κυρίως από ιδέες. Οι ιδέες με τη σειρά τους επηρεάζουν καθοριστικά τις προσδοκίες μου. 245

Οι προσδοκίες είναι αναπόσπαστο κομμάτι του έρωτα. 245

Όποιος νιώθει ότι τον αγαπούν νιώθει ότι αξίζει περισσότερο. Αισθάνεται τον εαυτό του ως κάτι ιδιαίτερο για τον άλλο. 246

Αλήθεια και ηθική είναι αυτό που οι εκτελεστικοί θεσμοί της εξουσίας, ορίζουν ως αλήθεια και ηθική, λέει ο Φουκό. 247

Αυτό που αναζητούμε στον έρωτα είναι πρωτίστως το εξής: επικύρωση της αυτοαπεικόνισης. Με άλλα λόγια, αυτοεπιβεβαίωση. 248

Ο έρωτας στη σύγχρονη κοινωνία είναι ο καθρέφτης μέσα στον οποίο το άτομο βιώνει τον εαυτό του ως ολότητα. 248

Ο έρωτας δεν είναι μόνο ένα παιχνίδι αλλά ένας κώδικας, ένα παιχνίδι με καθορισμένους κανόνες. 249

Οι ερωτευμένοι επικοινωνούν μέσω των προσδοκιών. 250

Η εικόνα που σχηματίζουμε για τον άλλο μεταβάλλεται και καθορίζεται σε τέτοιο βαθμό από τον έρωτα, ώστε ο αγαπημένος μας να μην εμπίπτει πλέον σε ένα «φυσιολογικό» τρόπο θεώρησης. 250

Οι ερωτικές μας ιδέες δεν είναι βιοχημική, αλλά κοινωνική υπόθεση. 253

Αγαπάμε τον έρωτα περισσότερο από τον άλλο… 253

Ερωτευμένοι με τον έρωτα; Γιατί αναζητούμε τον έρωτα όλο και περισσότερο και τον βρίσκουμε όλο και λιγότερο

Ο έρωτας ως αυτοπραγμάτωση.

Οι άνθρωποι θέλουν να είναι διάσημοι, αδύνατοι και να μη γεράσουν ποτέ. 259

Είμαστε αναγκασμένοι να αυτοπραγματωθούμε, γιατί χωρίς αυτή την «αυτοπραγμάτωση» είμαστε πρόδηλα το απόλυτο τίποτα. Το να αυτοπραγματωθούμε βέβαια δε σημαίνει τίποτα άλλο από το να επιλέξουμε μεταξύ δυνατοτήτων. Όποιος δεν έχει επιλογή δεν μπορεί καν να αυτοπραγματωθεί. 259

Γκαλιμπέρτι: «Αυτό που αναζητούμε στην ερωτική σχέση δεν είναι ο άλλος, αλλά η αυτοπραγμάτωση μέσω του άλλου. Το εσύ γίνεται μέσο του εγώ». 261

Γκαλιμπέρτι: «Ως αντίβαρο σε μια κοινωνική πραγματικότητα στην οποία κανένας δεν επιτρέπεται να είναι ο εαυτός του, επειδή ο καθένας πρέπει να είναι έτσι όπως τον θέλει ο μηχανισμός, η ζωή μας βιώνεται ως αλλοτριωμένη και ο έρωτας καθίσταται μοναδικό καταφύγιο του νοήματος». 263

Η κοινωνιολογική θέση της άνευ όρων εξατομίκευσης θεωρεί ότι η ζωή μας καθορίζεται από δύο παράγοντες, από μια αύξηση της ελευθερίας και μια απώλεια προσανατολισμού. 265

Δεν επιλέγουμε πλέον ιδεολογίες αλλά λειτουργικά συστήματα. 265

Μπορεί στην εφηβεία ακόμα να επαναστατούμε σφοδρά ενάντια στον αξιακό κόσμο των γονέων, οι αξίες αυτές ωστόσο επιστρέφουν σιωπηρά σχεδόν πάντοτε. 267

Η σταθερότητα των αξιών με τις οποίες γαλουχούμαστε από βρέφη είναι τόσο μεγάλη, επειδή ως ενήλικες δεν υιοθετούμε σχεδόν καθόλου νέες αξίες. Οι γνώσεις πολλαπλασιάζονται με την ηλικία, οι αξίες όχι. 267

Εξατομίκευση και επαναδέσμευση συνιστούν τους πόλους της σύγχρονης αυτοαντίληψής μας, και στον έρωτα. 269

Η επιθυμία είναι πιο ρομαντική από τον έρωτα – στο σημείο αυτό συμπίπτουν ο πρώιμος ρομαντισμός με τον ανεκπλήρωτο πόθο του στη λογοτεχνία και ο ύστερος ρομαντισμός στις αμερικανικές σαπουνόπερες. 271

Ούλριχ Μπεκ: «Πολλοί μιλούν για τον έρωτα και την οικογένεια, όπως σε προηγούμενους αιώνες για το Θεό. Η δίψα για λύτρωση και τρυφερότητα, οι σχετικές συζητήσεις επί συζητήσεων, η ψεύτικη πραγματικότητα των στίχων ενός σουξέ στα κρυμμένα δώματα του πόθου – όλα αυτά έχουν μια αύρα καθημερινής θρησκευτικότητας, μιας ελπίδας για το επέκεινα στο ενθάδε». 274

Ο Ούλριχ Μπεκ μιλάει για τον έρωτα ως θρησκεία υπό αυτή την έννοια. Για την ακρίβεια για «θρησκεία μετά τη θρησκεία», για το «φονταμενταλισμό μετά την υπέρβασή του» και για έναν «τόπο λατρείας μιας κοινωνίας που κάνει κύκλους γύρω από την αυτοεξέλιξή της». 275

Ο έρωτας υιοθετεί λειτουργίες που άλλοτε ανήκαν στη θρησκεία. 276

Έρωτας και θρησκεία συναντώνται στην αξίωσή τους για το απόλυτο. Και στις δύο περιπτώσεις παίζονται όλα για όλα, ο άνθρωπος ως όλον και το προσωπικό του σύμπαν. Η ανθρώπινη νόηση αδυνατεί να συλλάβει το όλον του ανθρώπινου προσώπου, της ζωής του και του κόσμου του. Τα απόλυτα δεν γίνονται κατανοητά, παρά μόνον αν καταστούν αντικείμενο της εμπειρίας ως προφάνειες. Σε απλή γλώσσα, το όλον πρέπει να το νιώθουμε. 277

Β. Ίζερ: «Και που ζούμε, δεν ξέρουμε τι σημαίνει να ζούμε». 277

Αγοράζοντας τον έρωτα. Ρομαντισμός για κατανάλωση

Η ατομικότητα αυτή δεν αποτελεί εφεύρεση της φιλοσοφίας αλλά της διαφήμισης, και δεν είναι ούτε πενήντα χρονών. 280

Από την επιδίωξη της ευτυχίας (pursuit of hapiness) προέκυψε η ευτυχία της επιδίωξης (hapiness of pursuit). 281

Σημαντικότερη από την εύρεση της ευτυχίας μας – ακόμη και της μόνιμης – είναι η συνεχής αναζήτησή της. 281

Ο έρωτας είναι η δημοφιλέστερη εμπορική δραστηριότητα. 282

Φαινόμενο της εποχής μας είναι ένα παράδοξο, η δημόσια σεξουαλικότητα. 286

Όσα περισσότερα μαθαίνουμε για τη σεξουαλική και ψυχική ζωή των άλλων, τόσο διευρύνονται οι δυνατότητες σύγκρισης. 286

Αυτό που άλλαξε το 1968 στις χώρες της Δύσης είναι η πανταχού παρουσία του αισθησιακού και του σεξουαλικού. 287

Κάθε άνθρωπος θέλει να είναι όμορφος. Σε αντίθεση ωστόσο με παλιότερους πολιτισμούς δεν έχει μόνο την επιθυμία, αλλά μονίμως αναμετράται με αυτή την επιθυμία. 288

Ιλλούζ: Τρία καθοριστικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα στην αγορά του έρωτα: α) Η σεξουαλική απόλαυση έχει νομιμοποιηθεί ως αυτοσκοπός για γυναίκες και άντρες. β) Για κάθε ρομάντζο υπάρχει σήμερα διαθέσιμο ένα σταθερό πακέτο από προϊόντα και τελετουργικά για τον ελεύθερο χρόνο. γ) η στάση που υιοθετούμε σήμερα όταν αγαπάμε είναι εκατέρωθεν γνωστή και κατά βάση παντού η ίδια. 289

Η παρουσία του σεξ παντού ως ιδέας, απαίτησης, φαντασίωσης, αβύσσου, επιθυμίας, κινήτρου για αγορές, δίψας, ανταγωνισμού και πάει λέγοντας. 289

Δεν ψάχνουν το σεξ, αλλά την αυτοεπίδειξη. Από το σεξ ως σκοπό προέκυψε το σεξ ως μέσο. 290

Η τεχνητά δημιουργούμενη ηδονή είναι μια αγορά δισεκατομμυρίων. Η πιο ερωτογενής ζώνη του ανθρώπου – ο εγκέφαλός του – γίνεται στόχος από χίλιες μεριές. 291

Κανένα διεγερτικό δε διατηρεί σε βάθος χρόνου όσα προσδοκά η επιθυμία. Το δε θετικοεπιστημονικό ανθρωποείδωλο, που πολύ ευχαρίστως ανάγει τον άνθρωπο στη χημεία του, φτάνει στα όριά του μπροστά στην ψυχή μας. 292

Τα ερεθίσματα της επιθυμίας επιδρούν μεν στη φυσιολογία μας και άρα στα αισθήματά μας, παρ’ όλα αυτά όμως εξακολουθούμε να επινοούμε εμείς οι ίδιοι τα συναισθήματα που τους αναλογούν. 292

Όσο αποτελεσματικότερη η ουσία τόσο μεγαλύτερος κίνδυνος εθισμού. Το αλκοόλ και τα τσιγάρα χειραγωγούν τις ορμόνες μας. 293

Το όνειρο της ηδονής γεννά τερατουργήματα. 293

Ο πολιτισμός υπηρετεί τη ζωή, η τεχνολογία την επιβίωση. Η διάκριση αυτή ισχύει από τότε οι πρόγονοί μας χρησιμοποίησαν τους πρώτους πρωτόγονους χειροπελέκεις. Το άναμμα της φωτιάς, τα όπλα και τα εργαλεία διευκόλυναν την επιβίωση των ανθρώπων. Οι κοινωνικοί κανόνες, η γλώσσα, οι τελετουργίες και οι εικόνες ενίσχυαν τη συνοχή τους. Στο πέρασμα των χρόνων η τεχνολογία εξελίχθηκε σε τέτοιο βαθμό ώστε σήμερα κατά ένα μεγάλο μέρος να μην αποτελεί πλέον τεχνική επιβίωσης αλλά παιχνίδι. 293

Κάμπερ: Έχουμε να κάνουμε όλο και περισσότερο με «ανεικονικά σώματα», ενώ στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο, από την άλλη, με «ασώματες εικόνες». 294

Κάμπερ: Η «τέλεια» ‘εικόνα’ της γυναίκας είναι ένα πτώμα». 294

Το ίντερνετ δεν είναι επ’ ουδενί τόπος μαζικής απομόνωσης, αντίθετα, επιτρέπει έναν απίστευτο αριθμό νέων, παροδικών τις περισσότερες φορές, αλλά αποδεκτών μέσα στην παροδικότητά τους σχέσεων. 295

Το διαδίκτυο μετατρέπεται σε μοναδικό (στο είδος του) «βιότοπο», καθώς επίσης και σε «ερωτικό χώρο» με εντελώς δικές του ιδιαιτερότητες. 296

Η ανωνυμία στο διαδίκτυο έχει σαν αποτέλεσμα να φανταζόμαστε τους άλλους δυνητικά ομορφότερους κα εξυπνότερους από ό,τι είναι στην πραγματικότητα. 297

Η ερωτοληψία για έναν αόρατο ξένο μπορεί να είναι μεγαλύτερη από ό,τι το φλερτ με ένα σύντροφο με σάρκα και οστά. 297

Στο διαδίκτυο η σωματική ένωση δεν συμβαίνει στην αρχή, αλλά στο τέλος της γνωριμίας. 297

Αν πράγματι ισχύει, όπως λέει ο Γκαλιμπέρτι, ότι η σύγχρονη εποχή απομονλωνει τον άνθρωπο και ότι, κατά τον Μπεκ, τον καθιστά ένα μοναχικό «ερημίτη των μαζών», το ίντερνετ, από την άλλη τον βγάζει συγχρόνως από την απομόνωση. Πολλοί κοινωνιολόγοι, αντίθετα, βλέπουν μόνο τον κίνδυνο, όχι την ευκαιρία. 297

Σε έναν πολιτισμό που ξέμαθε να γράφει τις τελευταίες δεκαετίες, οι χώροι του φλερτ στο World Wide Web αποκαλύπτουν νέους χώρους γραφής. Ό, τι ήταν για το ρομαντικό το γράμμα είναι για το χρήστη η διαδικτυακή πύλη του φλερτ. 297

Η αγαπημένη οικογένεια. Τι απομένει και τι αλλάζει.

Μπορεί η ιδέα της οικογένειας να γνωρίζει άνθηση εδώ και καιρό, αλλά μόνο η ιδέα. 301

Όσο μεγαλύτερο το οικογενειακό ιδεώδες, τόσος μεγαλύτερος ο κίνδυνος απογοήτευσης. 302

Το άπιαστο ιδανικό της οικογένειας καταστρέφει τους πραγματικούς δεσμούς. 302

Επειδή η καλή οικογένεια σπανίζει, έχει γίνει κάτι άπιαστο, γι’ αυτό και την έχουν παραφορτώσει με τόσο ιδεαλισμό. 303

Μέσα από την αγάπη για τα παιδιά επιστρέφει στον τόπο καταγωγής της. Ο δε έμφυλος έρωτας αποκαλύπτεται ως ένα τρίγωνο που στέκεται σε κορυφή του. 311

Στις γερμανικές μεγαλουπόλεις μόνο οι μισές οικογένειες είναι πυρηνικές. Στις γαλλικές μάλιστα είναι μόλις το 30%. Οι υπόλοιπες οικογένειες είναι μονογονεϊκές, θετές ή, πολύ περισσότερο, σύνθετες οικογένειες, οι επονομαζόμενες «οικογένειες patchwork». 315

Η αίσθηση της πραγματικότητας και η αίσθηση της πιθανότητας.
Γιατί ο έρωτας παραμένει τόσο σημαντικός για μας.

Όσο πιο περίπλοκο είναι το κοινωνικό περιβάλλον του πολιτισμού, τόσο πιο έξυπνος γίνεται ο άνθρωπος. 320

Από τα γονίδια και τις ορμόνες ως το κομφούζιο των σημερινών ερωτικών επιθυμιών, των έμφυλων συγκρούσεων και των οικογενειακών προβλημάτων δε διέρχεται μια ευθεία. 321

Η λογική των γονιδίων μας δεν είναι η λογική της επιθυμίας μας, η λογική της επιθυμίας μας δεν είναι η λογική των συναισθημάτων μας, η λογική των συναισθημάτων μας δεν είναι η λογική της σκέψης μας και η λογική της σκέψης μας δεν είναι η λογική της πράξης μας. 321

Ο «ερωτικός χάρτης» μας είναι ήδη τυπωμένος, προτού φιλήσουμε για πρώτη φορά το αγόρι ή το κορίτσι της καρδιάς μας. 323

«Νεοτενία» ονόμασε ο Ντεβό την ύστερη ανάπτυξη του εγκεφάλου που ενεργοποιεί τη νοημοσύνη μας. 324

Θα ήθελα να αναφερθώ στην «πολιτισμική νεοτενία», την επβραδυσνόμενη ωρίμανση του ανθρώπου λόγω ευημερίας του ελεύθερου χρόνου. 324

Κανένα ζώο δεν κατατρύχεται από εσωτερικές συγκρούσεις σε τέτοιο βαθμό όσο ο άνθρωπος. 325

Σε μια κοινωνία της προσφοράς, που μαζί με την ευκαιρία φέρνει και τον καταναγκασμό της εξατομίκευσης, οι αξίες πολλαπλασιάζονται εκρηκτικά. Όχι η έλλειψη αλλά η πληθώρα αξιών είναι σήμερα υπεύθυνη για τη γενική απώλεια προσανατολισμού. 326

Ο σύγχρονος κόσμος έχει σχεδόν αποδεσμευτεί από το θρησκευτικό νόημα. Τη μακαριότητα, το επέκεινα στο ενθάδε, τις παραδείσιες καταστάσεις πρέπει να τις κατασκευάζουν οι ίδιοι, ως άνθρωποι δηλαδή που αναγνωρίζουν ότι είναι δικό τους έργο. 328

Όταν ερωτευόμαστε ενεργοποιείται η αίσθηση των δυνατοτήτων μας. Τα κίνητρά μας γίνονται πιο ισχυρά, οι επιθυμίες μας πιο έντονες, ο πόθος μας πιο καυτός. 331

Η αίσθηση της πραγματικότητας και η αίσθηση της πιθανότητας που έχουμε βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση. Η δυναμική αυτή καθορίζει τη ζωή μας, τη διαλύει, την επανενώνει και την ξαναδιαλύει. 331

Ο έρωτας είναι τραγικός ως το μεδούλι, ένα αιώνιο παράδοξο, ένας εσαεί ανεκπλήρωτος πόθος. 332

Για όσα δεν μπορούμε να μιλάμε στον έρωτα καλύτερα να σωπαίνουμε. 333

Κατηγορίες:αποδελτιώσεις Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: