Αρχική > πολιτισμός > Οι νύμφες του Μεγαλέξαντρου

Οι νύμφες του Μεγαλέξαντρου

 

Του Χρήστου Ν.Ε. Ιερείδη, ΤΑ ΝΕΑ, 23.8.11

Σαν τη μύγα μες στο γάλα. Ετσι ξεχωρίζουν οι γυναίκες της φυλής των Καλάσα (όπως είναι η σωστή προφορά αυτών που συνήθως ονομάζουμε Καλάς). Γιατί είναι οι μόνες ελεύθερες και ανεξάρτητες γυναίκες, διατηρώντας τις ρίζες της φυλής τους ανάμεσα σε εκατομμύρια γυναίκες μουσουλμάνες που ζουν γύρω τους.
Και γι’ αυτό τον λόγο έγιναν ντοκιμαντέρ.

Ζουν σε τρεις στενές κοιλάδες, στο Βορειοδυτικό Πακιστάν. Με όπλο τη γεωγραφική τους απομόνωση κατάφεραν να διατηρήσουν τη θρησκεία τους, τα έθιμα και τον πολιτισμό τους. Στα βουνά του Ινδοκαύκασου – ή Χίντου Κους (Hindu Kush) – μια νησίδα 4.000 ατόμων «διαφορετικών», μέσα σε μια χώρα με 165 εκατομμύρια μουσουλμάνους, βαδίζει, ιδίως χάρη στις γυναίκες της, σε έναν δικό της, αρχέγονο δρόμο.

Η φυλή των Καλάσα είναι πολυθεϊστική: πιστεύει σε θεούς – ανάμεσά τους ο Δίας και η Εστία -, νύμφες και ξωτικά. Μετρά τον χρόνο με δικό της τρόπο. Οι εποχές ορίζονται από τη φύση και τις φάσεις του φεγγαριού και οι εναλλαγές τους γιορτάζονται αναλόγως. Τα χαρακτηριστικά τους είναι εκείνα της ινδοευρωπαϊκής φυλής. Από εκεί προέρχεται και ο θρύλος ότι ενδεχομένως οι ανοιχτόχρωμοι Καλάσα να είναι απόγονοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Περήφανη φυλή, ξεχωριστή, αυτόνομη. Σε μια χώρα όπου οι γυναίκες καλύπτουν τα πρόσωπά τους, απαγορεύεται να κυκλοφορούν ακάλυπτες και χωρίς συνοδεία του συζύγου ή άλλου συγγενικού προσώπου, οι γυναίκες των Καλάσα μοιάζουν ουρανοκατέβατες. Γιατί έχουν ακάλυπτο κεφάλι το οποίο κοσμούν με ένα πολύχρωμο καπέλο, φορούν πολύχρωμα φουστάνια και περιδέραια, κυκλοφορούν μόνες και με ακάλυπτο πρόσωπο. Είναι ανεξάρτητες και πολύ πιο ελεύθερες από ό,τι φανταζόμαστε εμείς στη Δύση.

Αυτός ο ιδιαίτερος τρόπος ζωής κέντρισε την περιέργεια της σκηνοθέτιδος Αννέτας Παπαθανασίου. Η γνωριμία της με τον Θανάση Λερούνη, τον πρόεδρο της ΜΚΟ «Ελληνες Εθελοντές» (Hellenic Aid) και τη συνεργάτιδά του, Πίτσας Δρογκάρη, ήταν καθοριστική.

Το σπουδαίο αναπτυξιακό – εκπαιδευτικό έργο του Λερούνη (έχει δημιουργήσει για τους Καλάσα σχολείο, μουσείο, ενώ έκανε την πρώτη γραπτή αποτύπωση της μέχρι τώρα προφορικής γλώσσας τους), ο οποίος είχε εγκατασταθεί στην περιοχή, ήταν το κίνητρο.

Και η γνωριμία της μαζί του το «εισιτήριό» της για τη χώρα των Καλάσα και αφορμή για τις «Νύμφες του Hindu Kush», το ντοκιμαντέρ (συμπαραγωγή ΕΡΤ – Modiano AE) με θέμα τις δυναμικές γυναίκες της φυλής και με κεντρική ηρωίδα τη Σασίμ, την πρώτη Καλάσα που σπούδασε στο πανεπιστήμιο (με τη συμβολή του προέδρου της ΜΚΟ).

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 3.9.11

Οι νύμφες του Μεγαλέξανδρου

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΙΔΑΛΗ

Μια ταινία για την αρχέγονη-πολυθεϊστική φυλή των Καλάσα στις κοιλάδες του Ινδοκαυκάσου στο Βόρειο Πακιστάν, που κατά ένα μύθο προέρχεται από απογόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Η φυλή των 4.000 ανθρώπων αγωνίζεται να διασώσει τη θρησκεία και την παράδοσή της στο ισλαμοκρατούμενο Πακιστάν των 165 εκατ. κατοίκωνΗ φυλή των 4.000 ανθρώπων αγωνίζεται να διασώσει τη θρησκεία και την παράδοσή της στο ισλαμοκρατούμενο Πακιστάν των 165 εκατ. κατοίκων Με έμφαση στις δυναμικές γυναίκες των Καλάσα, που αγαπούν τον τόπο τους, τα έθιμά τους, τις πολύχρωμες φορεσιές τους.

Ενα ντοκιμαντέρ μετ’ εμποδίων (θυμάστε τους Ταλιμπάν που απήγαγαν κρατώντας τον όμηρο για επτά μήνες τον Ελληνα Θανάση Λερούνη, ο οποίος για χρόνια εργαζόταν εκεί για τη διάσωση του πολιτισμού των Καλάσα;) γι’αυτή τη φυλή των 4.000 ανθρώπων, που αγωνίζεται να διασώσει τη θρησκεία της, την παράδοσή της, μέσα στο ισλαμοκρατούμενο Πακιστάν των 165 εκατομμυρίων κατοίκων.

Ηθοποιός του θεάτρου αλλά και σκηνοθέτρια ταινιών-ντοκιμαντέρ τα τελευταία χρόνια ταξιδεύοντας σε Σρι Λάνκα («Μετά το τσουνάμι») και Αφγανιστάν («Καντίρ, ένας Αφγανός Οδυσσέας»), η Αννέτα Παπαθανασίου επιστρέφει με το καινούργιο της ντοκιμαντέρ «Οι νύμφες του Hindu Kush» (οι προβολές ξεκινούν την ερχόμενη Πέμπτη στον «Δαναό»).

Ιδιαίτερη ομορφιά

«Εμαθα για τη δράση τους, διάβασα βιβλία, επηρεάστηκα ιδιαίτερα από φωτογραφίες γυναικών Καλάσα. Εχουν μια ιδιαίτερη ομορφιά κι έντονο βλέμμα. Εδωσα λοιπόν προτεραιότητα σ’ αυτές τις γυναίκες. Εκεί γνωρίστηκα με τη Σαμίμ, που έγινε η βασική ηρωίδα της ταινίας μου».

– Τι σας δυσκόλεψε περισσότερο;

«Ο κίνδυνος των Ταλιμπάν στην περιοχή. Οι κοιλάδες των Καλάσα συνορεύουν με το Νουριστάν του Αφγανιστάν, μια περιοχή κυριαρχούμενη από τους Ταλιμπάν. Καταλυτική ήταν η απαγωγή του Θανάση Λερούνη για επτά μήνες από τους Ταλιμπάν, με αποτέλεσμα να μην μπορέσουμε να ξαναπάμε στην περιοχή. Τα γυρίσματα συνεχίστηκαν με πακιστανικό συνεργείο και με οδηγίες από την Ελλάδα».

– Τι το ιδιαίτερο έχουν οι Καλάσα;

«Η θρησκεία τους είναι μοναδική στον κόσμο, όπως και οι διάφορες τελετουργίες τους. Πιστεύουν ότι σε δάση, ποτάμια και σε κορυφές βουνών κατοικούν νύμφες, που συχνά κατεβαίνουν στην περιοχή τους και τους βοηθούν ή τους τρελαίνουν. Διατηρούν την παράδοσή τους μόνο προφορικά, εφόσον δεν υπάρχει ακόμα γραπτή γλώσσα. Η γλώσσα τους έχει στοιχεία από περσικά, σανσκριτικά και ελληνικά».

– Τι σας εντυπωσίασε περισσότερο;

«Το πάθος τους για τον ιδιαίτερο πολιτισμό τους. Χορεύουν, τραγουδούν, κάνουν θυσίες κατά τη διάρκεια των γιορτών τους. Φτιάχνουν κρασί και το χαίρονται ανάμεσα σε μια θάλασσα μουσουλμάνων που δεν πίνουν ούτε παράγουν αλκοόλ. Οι γυναίκες κυκλοφορούν χωρίς τη μουσουλμανική μαντίλα, πράγμα πολύ δύσκολο στο σημερινό Πακιστάν. Επιμένουν να φορούν το καλασικό φουστάνι τους, ενώ στο κεφάλι φορούν καπέλο γεμάτο χρώματα στολισμένο με κοχύλια και χάντρες, και στο λαιμό πολλά πολύχρωμα κολιέ».

– Τι γυναίκες είναι;

«Πολύ δυνατές. Κάνουν τις αγροτικές δουλειές, ασχολούνται με την κτηνοτροφία, έχουν τα παιδιά και τις δουλειές του σπιτιού. Ομως αποφασίζουν αυτές για τη ζωή τους. Εκείνες παίρνουν προίκα από τους άντρες, και αν δεν τους αρέσει ο άντρας που παντρεύτηκαν τότε τον χωρίζουν και παίρνουν άλλον. Οι νέες σήμερα διαλέγουν εκείνες τον άντρα που θέλουν (με την έγκριση της οικογένειας φυσικά) και το έθιμο θέλει να "κλέβονται" με τον αγαπημένο τους κατά τη διάρκεια μιας γιορτής. Το σημαντικότερο είναι ότι πολλά νέα κορίτσια θέλουν να σπουδάσουν, να γίνουν δικηγόροι, γιατροί, νοσοκόμες, δασκάλες για να βοηθήσουν τη φυλή τους με τον τρόπο τους».

– Η νεαρή σας πρωταγωνίστρια;

«Η Σαμίμ είναι η πρώτη κοπέλα που σπούδασε. Οταν ήταν μικρή είχε έρθει στην Ελλάδα μαζί με άλλα παιδιά Καλάσα σε μια επίσκεψη γνωριμίας που έγινε με τη βοήθεια του Θανάση Λερούνη. Εντυπωσιάστηκε από τις γυναίκες στην Ελλάδα, από τα γραφεία, τα κομπιούτερ κι αποφάσισε να σπουδάσει. Τα κατάφερε παρά τις αντίξοες συνθήκες… Επρεπε να περπατάει μία ώρα κάθε μέρα για να πάει στο γυμνάσιο της περιοχής και όταν κατάφερε να πάει στο πανεπιστήμιο στο Ισλαμαμπάντ, ήταν η μόνη κοπέλα Καλάσα και έπρεπε να προσαρμοστεί σε έναν τελείως διαφορετικό κόσμο. Εκτίμησα πολύ το ότι θέλει να δουλέψει ως κοινωνική λειτουργός στην περιοχή της βοηθώντας στη διατήρηση του πολιτισμού και της παράδοσης των Καλάσα. Είναι γλυκύτατη, έξυπνη και δυνατή».

– Ο Θανάσης Λερούνης «πρωταγωνιστεί» κι αυτός με την εθελοντική προσφορά του στους Καλάσα.

«Με τους "Ελληνες εθελοντές" βοήθησε πολύ τους Καλάσα. Οργάνωσε αναπτυξιακά και εκπαιδευτικά έργα στην περιοχή. Εφτιαξε σχολεία, δημιούργησε ένα μεγάλο πολιτιστικό κέντρο, το Καλασαντούρ. Οι Καλάσα τον αγαπούν και τον θαυμάζουν. Η Σαμίμ και οι νέοι που σπούδασαν το οφείλουν στις υποτροφίες που πήραν. Δεν υπήρχε άνθρωπος με τον οποίο να μίλησα και να μην αναφερόταν στον Λερούνη, στον "Ατανάσι" όπως τον λένε στην περιοχή.

»Οταν έγινε η απαγωγή του από τους Ταλιμπάν, οι Καλάσα ταράχτηκαν πολύ. Κατέβηκαν σε διαδήλωση, ζητούσαν επίμονα την απελευθέρωσή του. Θέλησαν να δώσουν τα χωράφια τους σε ανταλλαγή, απειλούσαν να φύγουν από τη χώρα τους αν δεν απελευθερωνόταν. Οι γυναίκες πρωτοστάτησαν κατεβαίνοντας για πρώτη φορά ακάλυπτες στις μεγάλες πόλεις Τσιτράλ και Πεσαβάρ για να διαμαρτυρηθούν. Ηταν ένα σημαντικό γεγονός που δεν θα μπορούσε να λείπει από το ντοκιμαντέρ μου».

Η πρώτη Καλάσα με πτυχίο Πανεπιστημίου

Η νεαρή Σαμίμ της φυλής των Καλάσα είναι κατά κάποιο τρόπο η πρωταγωνίστρια των «Νυμφών». Η πρώτη που κατόρθωσε να μπει και να τελειώσει πανεπιστήμιο του Πακιστάν. Αφοπλιστικά αθώα, σεμνή και δυναμική, σε εκπλήσσει και σε συγκινεί στο φιλμ. Από το μακρινό βορειοδυτικό Πακιστάν η… ηλεκτρονική φωνή της.

Η νεαρή πρωταγωνίστρια Σαμίμ- Στην ταινία είναι φανερή η έγνοια σου για τον πολιτισμό, την ταυτότητα των Καλάσα. Γιατί;

«Η παράδοση με ενώνει με την οικογένειά μου, τους φίλους μου, με όλη την κοινότητα.

Ετσι αισθάνομαι πιο κοντά τους. Οσον αφορά την ταυτότητα, οι Καλάσα είναι γνωστοί για την ειλικρίνειά τους, την απλότητά τους.

Είμαστε ένας ειρηνόφιλος λαός κι αισθάνομαι περήφανη να παρουσιάζω την καλασική μου ταυτότητα σε οποιαδήποτε περίπτωση. Με αυτή την ταυτότητα σαν δώρο έφτασα εκεί που έφτασα».

– Τα όνειρά σου ποια είναι;

«Προσπαθώ να πάρω υποτροφία από κάποιο ξένο πανεπιστήμιο

και να ακολουθήσω περαιτέρω ποιοτική εκπαίδευση, επεκτείνοντας τις ικανότητές μου για να μπορέσω να υπηρετήσω την κοινότητά μου αλλά και την πατρίδα μου με τον καλύτερο τρόπο».

– Ο κυρίαρχος μουσουλμανικός τρόπος ζωής στο Πακιστάν τι αντίκτυπο έχει στη φυλή σου;

«Εχει επηρεάσει αρνητικά την καλασική κουλτούρα.

Κάποιοι σταμάτησαν μερικές από τις παραδοσιακές τους τελετουργίες κι αρκετοί προσηλυτίστηκαν από το Ισλάμ. Ενα θετικό ρόλο έχει παίξει η εκπαίδευση.

Οι μουσουλμάνοι έχουν δύναμη και όλες τις θέσεις εξουσίας. Οι Καλάσα συνειδητοποίησαν ότι η εκπαίδευση είναι αυτή που θα μπορούσε να τους ενδυναμώσει, γι’ αυτό προτρέπουν τα παιδιά τους να σπουδάσουν».

– Ο έρωτας είναι προϋπόθεση για το γάμο;

«Σίγουρα. Εάν δεν αγαπάει ο ένας τον άλλον πώς θα μπορούν να συνεννοηθούν, πώς θα ζήσουν μια ευτυχισμένη ζωή, πώς θα μοιραστούν τις χαρές και τις λύπες; Για μένα είναι σημαντικό να είναι κανείς ερωτευμένος».

– Τι πρόσφερε ο Λερούνης στους Καλάσα;

«Ο Αθανάσιος Λερούνης και οι "Ελληνες εθελοντές" εργάστηκαν πολλά χρόνια για την ανάπτυξη της καλασικής κοινότητας, αλλά ο κύριος στόχος τους ήταν η εκπαίδευση και η διατήρηση των παραδόσεων και γενικώς της καλασικής κουλτούρας.

Ελπίζω κι εύχομαι να μπορέσω να επισκεφτώ την Ελλάδα και να συναντήσω όλους τους φίλους που έχω εκεί».

Σχολείο
Σημείωση Νίκου Τσούλια, εκτός κειμένου των εφημερίδων

Η πρωτοβουλία του συνάδελφου Θανάση Λερούνη είχε στηριχτεί ποικιλότροπα από τις εκπαιδευτικές ομοσπονδίες ΔΟΕ και ΟΛΜΕ (ήμουν πρόεδρός της στο ξεκίνημα της προσπάθειας), και αποτελεί μια υπόθεση ζωής για τον ίδιο, τον οποίο ευχαριστώ για μια άλλη φορά από την ιστοσελίδα μου.  

Κατηγορίες:πολιτισμός
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: