Αρχική > αποδελτιώσεις > Η γραμματική των πολιτισμών

Η γραμματική των πολιτισμών

clip_image001[4]Braudel, F. (2002), Η γραμματική των πολιτισμών, Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, σ.

[Οι αποδελτιώσεις δεν αντικαθιστούν το διάβασμα των βιβλίων, αντίθετα το κεντρίζουν. Προσφέρονται ως πρόταση μελέτης του σχετικού βιβλίου και για διευκόλυνση στη δική σας αποδελτίωση. Ο χρόνος γι’ αυτούς που διαβάζουν έχει … άλλη αξία.
Θεωρώ πως κάθε διάβασμα βιβλίου απαιτεί κορφολόγημα των σημαντικότερων «βλαστών» του κειμένου για καλύτερη μελέτη και για βιβλιογραφική χρήση]

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

… την τάση να θεωρούμε την Ιστορία σαν μια διαδοχή γεγονότων που συνωστίζονται μέσα σε ένα βραχύ χρονικό διάστημα. 44

..μέσα στην πολύμορφη φυσιογνωμία της σημερινής εποχής, βρίσκονται δύο παρελθόντα: το ένα πρόσφατο, το άλλο, λιγότερο ή περισσότερο μακρινό. Μια πρόσφατη Ιστορία έρχεται τρέχοντας προς το μέρος μας, ενώ μια άλλη, μακρινή Ιστορία, μας συνοδεύει περπατώντας αργά. 45

Ο σύγχρονος κόσμος είναι κόσμος εν των γίγνεσθαι. 47

Ο Καρλ Μαρξ διακρίνει από τη μια τις υποδομές (υλικές) και από την άλλη το εποικοδόμημα (πνευματικό), το οποίο μάλιστα έχει και άμεση εξάρτηση από τις προηγούμενες. 54

Το παρελθόν όλων των πολιτισμών δια μέσου των αιώνων δεν είναι τίποτε άλλο από μια ατέλειωτη σειρά αμοιβαίων δανείων, που δεν τους αφαίρεσαν ούτε τις ιδιομορφίες ούτε την πρωτοτυπία τους. 58

..ο δυτικός πολιτισμός ήδη από την εποχή που αναπτύσσεται η ελληνική σκέψη, έτεινε προς τον ορθολογισμό, επομένως προς την απομάκρυνση από τη θρησκευτική ζωή. 78

Συχνά, στο σημείο συνάρθρωσης δύο μεγάλων περιόδων, εμφανίζονται μυαλά που ενσαρκώνουν μεμιάς πολλές γενιές ανθρώπων: ο Δάντης (1265 – 1321) στο τέλος του «λατινικού» Μεσαίωνα, ο Γκαίτε (1749 – 1832 ) στο τέλος της πρώτης σύγχρονης περιόδου της Ευρώπης, ο Νεύτων στο της κλασικής Φυσικής, ή ακόμη, αλλά πλέον με τις τρομακτικές διαστάσεις της νέας σημερινής επιστήμης, ο Α. Αϊνστάιν (1879 – 1955). 82

Κατά κανόνα, ένας πολιτισμός αποφεύγει να υιοθετεί πολιτισμικά αγαθά που θέτουν σε αμφισβήτηση κάποια από τις θεμελιώδεις δομές του. 85

…στον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα, για τον οποίο ο τρελός όπως και κάθε απόκληρος της κοινωνίας ήταν, κατά κάποιο λίγο πολύ μυστηριώδη τρόπο, απεσταλμένος του Θεού. 89

Σε γενικές γραμμές, αυτό το χρονικό διάστημα των δέκα αιώνων [330 π.Χ. και μετά…] αποτελεί ένα εκπληκτικό «αποικιστικό» επεισόδιο, όπου οι Έλληνες εξουσιάζουν τον απέραντο και ακαθόριστο χώρο που εκτείνεται ανάμεσα στη Μεσόγειο και στον Ινδικό ωκεανό. 102

… ο ελληνικός πολιτισμός παραμένει στη θέση του, και επανέρχεται πάλι κυρίαρχος μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, τον 5ο αιώνα, όταν πάρει τη σκυτάλη στα χέρια του το Βυζάντιο, δηλαδή και πάλι ο ελληνικός πολιτισμός. 102

Οι Άραβες φιλόσοφοι, θαυμαστές του Αριστοτέλη, είναι υποχρεωμένοι να διεξάγουν έναν διάλογο με συνεχώς καινούρια επεισόδια, ανάμεσα στην προφητική αποκάλυψη του Κορανίου και σε μια ανθρώπινη φιλοσοφική εξήγηση, βρίσκονται και οι δυο σε εναγώνια αντιπαράθεση, και απαιτούν αμοιβαίες υποχωρήσεις και από την πλευρά του Λόγου και από την πλευρά της πίστης. 150

Η πολιτική δεν είναι καρτεσιανή θεώρηση των πραγμάτων. 171

Ο εκμηχανισμός είναι οπωσδήποτε ικανός να στρεβλώσει, να καταστρέψει και να αναδημιουργήσει τούτη ή εκείνη τη δομή ενός πολιτισμού. Αλλά ο ίδιος δεν είναι πολιτισμός. 186

Ο πόλεμος, ο των πάντων γεννήτωρ, Bellum omnium mater, γέννησε και τον σύγχρονο κόσμο. 444

Μέσα σε όλες τις αλλεπάλληλες συσσωρεύσεις προνομιακών «ελευθεριών», ποια είναι άραγε η μοίρα της ατομικής ελευθερία; Η ερώτηση δεν έχει κανένα νόημα αν αναφερόμαστε στην ελευθερία το ατόμου με τη σύγχρονη σημασία της: στην ελευθερία κάθε ανθρώπου ως ανθρώπου, από μόνο το γεγονός ότι είναι άνθρωπος. 447

Στο επίπεδο της διανόησης, το ιδεώδες είναι ο uomo universale του Αλμπέρτι, ο οικουμενικός άνθρωπος. Τον 17ο αιώνα, με τον Καρτέσιο, ολόκληρο το φιλοσοφικό σύστημα έχει ως αφετηρία το cogito, δηλαδή το σκεπτόμενο άτομο. 448

Από τις ελευθερίες στην ελευθερία: να μια φράση που διαφωτίζει μία από τις πιο βασικές κατευθύνσεις της ευρωπαϊκής ιστορίας. 451

Ο όρος φιλελευθερισμός σημαίνει δηλώνει ταυτόχρονα μια πολιτική θεωρία (ενίσχυση της νομοθετικής και της δικαστικής εξουσίας και περιορισμός της εκτελεστικής, και υπό αυτή την έννοια αντιτίθεται στον αυταρχισμό) – μια οικονομική θεωρία, που τελεί υπό το νικηφόρο έμβλημα «laissez faire, laissez passer», το οποίο αποκλείει οποιαδήποτε μορφή κρατικής παρέμβασης στις οικονομικές συναλλαγές μεταξύ ατόμων, κοινωνικών τάξεων ή εθνών – μια φιλοσοφική θεωρία που διεκδικεί την ελευθερία της σκέψης και υποστηρίζει ότι η θρησκευτική ενότητα δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση ούτε για την κοινωνική ενότητα ούτε για την ενότητα του Έθνους, πράγμα που συνεπάγεται κατ’ ανάγκην την ιδέα της ανεκτικότητας, του σεβασμού του άλλου και του ανθρώπινου όντος, σύμφωνα με το αρχαίο ρητό: Homo homini res sacra = ο άνθρωπος είναι ιερός για τον άνθρωπο. 452

Ο φιλελευθερισμός αποτέλεσε το ιδεώδες του δυτικού πολιτισμού και, όσο και αν προδόθηκε, εξακολουθεί να υπάρχει στην κληρονομιά μας, όλων των Ευρωπαίων, στη γλώσσα μας, στα αντανακλαστικά μας. 454 – 455

Cogito ergo sum = Νοώ άρα υπάρχω, του Καρτέσιου… 459

Σταντάλ (1850): «Ο ουμανισμός εγκαθιδρύει μια ατομική και μια συλλογική ηθική – εγκαθιδρύει ένα δίκαιο και μια οικονομία – προσφέρει τροφή σε μια τέχνη και σε μια λογοτεχνία». 466

Μόνο ο Τερτυλλιανός ύψωνε τη φωνή του: «Τι κοινό υπάρχει μεταξύ Αθηνών και Ιεροσολύμων!». 468

Ο Έρασμος ήταν σαφής επί του προκειμένου: «Άγιε Σωκράτη, πρέσβευε υπέρ ημών!». 474

Η Ευρώπη σχηματίστηκε, όπως και ο κορμός των δέντρων, από διαδοχικά στρώματα, διαφορετικής ηλικίας το καθένα. 479

…ο προτεσταντισμός, αντίθετα με τον καθολικό του αντίπαλο, συμπορεύεται με το μεγάλο φιλελεύθερο αιώνα. 482

Μια «πραγματική» επανάσταση κινείται πάντοτε κατά ενός σύγχρονου κράτους και εκ των έσω, με σκοπό την αυτομεταρρύθμιση. 485

Τζόζεφ Νήντχαμ: « Η Ευρώπη δεν δημιούργησε μια οποιαδήποτε επιστήμη, αλλά την παγκόσμια επιστήμη». 494

Κάθε επιστημονική πρακτική εγγράφεται κατά κανόνα σε μια γενική εξήγηση του κόσμου. 494

Από τον 13ο αιώνα ως τις ημέρες μας, η δυτική επιστήμη γνώρισε μόνο τρεις γενικές εξηγήσεις, τρία συστήματα του κόσμου: το αριστοτέλειο σύστημα, παλαιά κληρονομιά, που κάνει την εμφάνισή της στις ερμηνείες και στις θεωρήσεις του δυτικού κόσμου τον 13ο αιώνα. Το σύστημα του Καρτέσιου και του Νεύτωνα, που ιδρύει την κλασική επιστήμη και εμφανίζεται ( αν εξαιρέσουμε την αποφασιστική συμβολή της σκέψης του Αρχιμήδη) ως πρωτότυπη δημιουργία της Δύσης. Τέλος, η θεωρία του Αϊνστάιν (1905) που εγκαινιάζει τη νεότερη επιστήμη. 495

Η άνευ προηγουμένου οικονομική άνθηση του 18ου αιώνα έδωσε μια μεγάλη άνθηση σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ η Ευρώπη ‘έγινε η αυταρχική καρδιά του. 501 – 502

Η Ευρώπη είναι ταυτόχρονα ενότητα και ποικιλία. 535

Και οι διάφορες εθνικές ενότητες δεν αποτελούν άρνηση της ευρωπαϊκής πραγματικότητας. 535

Είναι αδύνατον να οικοδομηθεί η Ευρώπη, αν δεν στηριχτεί στις αρχέγονες δυνάμεις που τη δημιούργησαν και που δουλεύουν ακόμη στα κατάβαθά της. 563

Ο self made man, ο αυτοδημιούργητος, είναι ο αντιπροσωπευτικός τύπος εκείνης της Αμερικής, που ίσως σήμερα οδεύει προς την εξαφάνισή της. 623

Ο πασίγνωστος στίχος του Ερρίκου Χάινε «μια καινούργια άνοιξη θα σου δώσει πίσω όσα σου πήρε ο χειμώνας», που συχνά επαληθεύεται στους ανθρώπους, ισχύει ακόμη περισσότερο όταν πρόκειται για ολόκληρα έθνη. 637

Κατά τον Μαρξ…

– Για τον άνθρωπο, η εργασία είναι ένα μέσο να απελευθερωθεί από τη φύση, να της επιβληθεί. 723

– Μέσα στην κοινωνία, η οποία είναι και εργασία και απελευθέρωση, βρίσκονται ταυτόχρονα και «η φυσική ουσία του ανθρώπου» και η «ανθρώπινη ουσία της φύσης». 723

– Η σύγχρονη κοινωνία μετέτρεψε την εργασία σε μέσο υποδούλωσης. 723

Απαγορευμένη η έκδοση των έργων του Ντοστογιέφσκι μέχρι το 1955. 739

Σε όλες τις υπεραναπτυγμένες βιομηχανικά χώρες, στην Ευρώπη όπως και στην Αμερική, η γενίκευση της παιδείας είχε ως αποτέλεσμα της εξειδίκευσή της και για ό,τι αφορά τη γενική μόρφωση, την πτώση του επιπέδου. 740 – 741.

Σήμερα η έρευνα δεν είναι θέμα καλύτερου επιστήμονα αλλά καλύτερης ομάδας. 745

Κατηγορίες:αποδελτιώσεις Ετικέτες: ,
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: