Αρχική > εκπαιδευτικός > Ελλιπής η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Ελλιπής η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

clip_image001

Του Νίκου Τσούλια

Παρά το γεγονός ότι το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας έχει σημαντική ανάπτυξη στις τελευταίες δεκαετίες και με δεδομένες τις ριζοσπαστικές αλλαγές που συμβαίνουν στο κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό πεδίο, η επιμόρφωση δεν έχει διαμορφώσει σταθερά και ισχυρά χαρακτηριστικά προκειμένου να συνεργήσει στην βελτίωση της ποιότητας της παρεχόμενης μόρφωσης.

Οι λόγοι μπορούν να εντοπιστούν είτε στην έλλειψη ολοκληρωμένου σχεδίου από την πλευρά της πολιτείας για την αναβάθμιση της εκπαίδευσης είτε στην έλλειψη οικονομικών πόρων για την ουσιαστική στήριξή της καθώς στην χρόνια απουσία μιας συγκροτημένης πολιτικής για την επαγγελματική ανάπτυξη του εκπαιδευτικού. Σε μεγάλο βαθμό, η όποια δυναμική αναπτύχθηκε στην επιμόρφωση τα τελευταία χρόνια οφείλεται στην εξασφάλιση πόρων από τα προγράμματα της Ε.Ε., αλλά παραμένει το δομικό πρόβλημα μιας συγκροτημένης και μακροπρόθεσμης πολιτικής για την επιμόρφωση.

Βέβαια αρκετά προβλήματα οδήγησαν στην ιδέα της βελτίωσης των Π.Ε.Κ., τα κυριότερα των οποίων υπήρξαν:
α) η ανεπαρκής διδασκαλία στα σχολεία,
β) η απροθυμία των καθηγητών να συμμετέχουν, κυρίως γιατί πολλοί από αυτούς έπρεπε να διανύουν μεγάλες αποστάσεις και
γ) το αναλυτικό πρόγραμμα και η μορφή της κατάρτισης δεν ανταποκρίνονταν στις προσδοκίες των καθηγητών και απείχε πολύ από τον στόχο που επιθυμούσε η διοίκηση.
Έτσι, οι σχεδιαζόμενες βελτιώσεις για την αναδιοργάνωση των Π.Ε.Κ. (1995) ήταν: ένα Π.Ε.Κ. σε κάθε νομαρχία, διοικητική και εκπαιδευτική αυτονομία των Π.Ε.Κ., πολύμορφη κατάρτιση με έμφαση στην κατάρτιση μέσα στο σχολείο και ίδρυση πρόσθετων υπηρεσιών κατάρτισης[1]. Το 1994, ο πρόεδρος του Π.Ι. υποβάλλει έγγραφο για την αναδιοργάνωση του συστήματος επιμόρφωσης, επαναθέτει το αίτημα συνδυασμού της αρχικής κατάρτισης με την επιμόρφωση, υπογραμμίζει το ζήτημα της πρακτικής άσκησης, το ακατάλληλο σύστημα αξιολόγησης και προτείνει Εθνική Επιτροπή Επιμόρφωσης και με τη συμμετοχή της Ο.Λ.Μ.Ε.[2].

Η επιμορφωτική πολιτική με τη συνδρομή του 2ου Κ.Π.Σ. (1996–2000), αναπτύσσεται σε πέντε υποέργα στα πλαίσια της Ενέργειας 1.3.α. «Επιμόρφωση εκπαιδευτικών»:
1) Η επιμόρφωση ως μοχλός υποστήριξης εκπαιδευτικών αλλαγών (ταχύρρυθμα – υποχρεωτικά).
2) Η υποστήριξη, συμμετοχή και ανάδειξη πολλαπλών φορέων επιμόρφωσης με τον σχεδιασμό, ανάπτυξη, προγραμματισμό, υλοποίηση και αξιολόγηση πολλαπλών προαιρετικών επιμορφωτικών προγραμμάτων (ταχύρρυθμων ή μέσης διάρκειας).
3) Καινοτομικά επιμορφωτικά προγράμματα μορφής και περιεχομένου: Σχεδιασμός, ανάπτυξη και εφαρμογή ειδικών καινοτόμων πιλοτικών προγραμμάτων.
4) Σχεδιασμός, σταδιακή ανάπτυξη και καθιέρωση ενός ενιαίου πλαισίου πιστοποίησης και συστήματος βιώσιμων δομών, μηχανισμών και φορέων συνεχιζόμενης επιμόρφωσης και
5) Δράσεις υποστήριξης των έργων και δράσεων της ενέργειας και συμπληρωματικής υποστήριξης άλλων έργων του Υποπρογράμματος 1 στον βαθμό που συνδέονται με όρους συνέργειας και συμπληρωματικότητας μεταξύ τους.

Το κύριο επιχείρημα για τον χαρακτήρα της παρεχόμενης επιμόρφωσης στηριζόταν στη διαπίστωση της ελλιπούς παιδαγωγικής κατάρτισης των καθηγητών και της εξίσου ελλιπούς επιστημονικής κατάρτισης των δασκάλων[3], όσον αφορά δε το θεσμικό πλαίσιο της επιμόρφωσης, αυτό στερείται συστηματικότητας, αφού η διατύπωση σχεδίων για την ενδοϋπηρεσιακή εκπαίδευση των εκπαιδευτικών διακρίνεται για τον ασυντόνιστο και αποσπασματικό χαρακτήρα της, για την βεβιασμένη μεταφορά δάνειων προτύπων από το εξωτερικό και δεν υποστηρίζεται από ανεξάρτητη επιστημονική έρευνα[4].

Η κύρια κριτική που δέχθηκε ο θεσμός της επιμόρφωσης είναι η μέσω αυτής αναπαραγωγή του μοντέλου της εκάστοτε εκπαιδευτικής πολιτικής[5], γιατί ανεξάρτητα από οποιεσδήποτε διακηρυγμένες θέσεις για τον σκοπό και το περιεχόμενο της επιμόρφωσης, η πραγματική της λειτουργία επηρεάζεται κυρίως από γραφειοκρατικές και άλλες ιεραρχικής φύσεως εξαρτήσεις, ώστε στο επίπεδο της πράξης να υλοποιούνται μόνο οι πολιτικο–ιδεολογικές επιλογές των κυρίαρχων κοινωνικών δυνάμεων[6].

Η επιμόρφωση προϋποθέτει την ύπαρξη ακαδημαϊκής και επαγγελματικής εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών[7], που πρέπει να αποτελούν δύο σκέλη μιας ενιαίας και συνεχούς διαδικασίας, που αρχίζει με την έναρξη της θητείας του εκπαιδευτικού στην εκπαίδευση και ολοκληρώνεται με την έξοδό του από την ενεργό υπηρεσία[8]. Άλλωστε, η πρόοδος των γνώσεων επιβάλλει μια συνεχή κατάρτιση του εκπαιδευτικού, ανταποκρινόμενη στην αντίληψη της διαρκούς εκπαίδευσης[9], τον ακρογωνιαίο λίθο της κοινωνίας της μάθησης[10], μια επιμόρφωση που ανανεώνει το ενδιαφέρον για την γνώση και το οποίο συνυφαίνεται με τις ευρύτερες πολιτιστικές και κοινωνικο-οικονομικές και πολιτικές διεργασίες[11], αφού η συνεχής ανάγκη για ποιοτική αναβάθμιση καθιστά την επιμόρφωση επιβεβλημένη πρακτική, εφόσον οι πανεπιστημιακές σπουδές δεν προσφέρουν εκπαίδευση και ειδίκευση «μια για πάντα»[12].

Τονίζεται ότι η σχολική επιτυχία ή αποτυχία δεν έχει συνάφεια μόνο με την κοινωνική προέλευση και την κουλτούρα των μαθητών, αλλά και με την μόρφωση, την επιμόρφωση και μετεκπαίδευση των εκπαιδευτικών[13], την ικανότητα του εκπαιδευτικού σώματος να ανταποκρίνεται σε πολλαπλές απαιτήσεις και η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα της αρχικής εκπαίδευσης και της συνεχούς επιμόρφωσής του[14]. Η επιμόρφωση είναι θεσμός στρατηγικής σημασίας τόσο για την συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη και εξέλιξη των εκπαιδευτικών όσο και για τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη των ίδιων των εκπαιδευτικών συστημάτων[15] και η επαγγελματική επάρκεια του εκπαιδευτικού απαιτεί γνώση του αντικειμένου διδασκαλίας και διδακτική δεξιότητα, ικανότητα διαχείρισης της σχολικής τάξης και ερευνητική διάθεση, καθώς και ετοιμότητα για συνεχή εκπαίδευση–επιμόρφωση[16].

Κύριο χαρακτηριστικό της επιμόρφωσης είναι ότι αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της επαγγελματικής σταδιοδρομίας του εκπαιδευτικού, υπό την προϋπόθεση ότι νοείται ως μια συνεχής και επαναλαμβανόμενη διαδικασία, συστηματικά οργανωμένη, η οποία στοχεύει στην υποστήριξη της επαγγελματικής και ατομικής ανάπτυξης του εκπαιδευτικού προσωπικού[17], αλλά η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών είναι χωρισμένη σε δύο φάσεις (βασική εκπαίδευση και επιμόρφωση) χωρίς ενιαία σύλληψη, σύνδεση και συνέπεια[18]. Ο εκπαιδευτικός είναι απλώς ο εκτελεστής των προδιαγεγραμμένων διαδικασιών ρουτίνας, το ίδιο αποπροσωποποιημένος και αποξενωμένος από το έργο που εκτελεί, όπως και ο μαθητής[19], μπορεί να ενημερώνεται, αλλά όχι να συμμετέχει στην διαμόρφωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας των επιμορφωτικών προγραμμάτων που γίνονται γι’ αυτόν[20].

Από σχετική έρευνα επιβεβαιώθηκε ότι μπορεί να είναι και καταλυτικός ο ρόλος της σε περίπτωση που ενσωματωθεί στα προγράμματα σπουδών των σχολών εκπαίδευσης και επιμόρφωσης εκπαιδευτικών[21]. Πρέπει να υπάρξει μια ιεράρχηση και να δοθεί προτεραιότητα σε αυτούς τους παράγοντες κινδύνου που αποτελούν μέρος του εκπαιδευτικού συστήματος και αρμοδιότητα της πολιτείας, όπως είναι η ψυχοπαιδαγωγική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σχετικά με τον καθοριστικό ρόλο που ασκούν στη σχολική πρόοδο των μαθητών[22].

Τέλος, με βάση τα στοιχεία που δόθηκαν από το Τμήμα Επιμόρφωσης του Π.Ι. (7/2000), συμπεραίνεται ότι:
α) από το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο απουσιάζουν οι σύγχρονοι τρόποι επιμόρφωσης, η εξ αποστάσεως, η αυτοεπιμόρφωση, η δια βίου εκπαίδευση και η ενδοσχολική επιμόρφωση,
β) παρατηρείται διάσταση ανάμεσα στη ζητούμενη και προσφερόμενη επιμόρφωση,
γ) η εισαγωγική αφορά ένα πολύ μικρό μέρος διοριζόμενων και
δ) υπάρχει παντελής έλλειψη ετήσιας επιμόρφωσης[23].

[Το άρθρο αναφέρεται για την μέχρι το 2006 χρονική περίοδο]


[1]Επισκόπηση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος (1995), σ. 65, 66

[2]Αθανασοπούλου–Βραχάμη, Γ. (2003), Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα, Αθήνα: δ.δ., σ. 119, 120

[3]Ματθαίου, Δ. (1999), Επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, στο: ΥΠ.Ε.Π.Θ./ Π.Ι., Αναβάθμιση Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Αθήνα: ΥΠ.Ε.Π.Θ./ Π.Ι., σ. 48

[4]Χατζηπαναγιώτου, Π. (2001), Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών: ζητήματα οργάνωσης, σχεδιασμού και αξιολόγησης, σ. 98

[5]Φωκιάδη, Π. (2003), Προσεγγίζοντας την έννοια της επιμόρφωσης, στο: Ακαδημία Dillingen, Παν. Αιγαίου, Θεματικές επιμόρφωσης και μετεκπαίδευσης εκπαιδευτικών, Issues on Teachersinservice Training and Further Education, Αθήνα: Ατραπός, σ. 34

[6]Μαυρογιώργος, Γ. (2000), Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών: Οι μορφές της και το κοινωνικοπολιτικό τους πλαίσιο, στο: Γκότοβος, Α, Μαυρογιώργος, Γ., Παπακωνσταντίνου, Π., Κριτική και παιδαγωγική πράξη, σ. 89

[7]α) Ξωχέλλης, Π. (2003), Η ενδοσχολική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών: Ελληνικές εμπειρίες 1997-2000, Θεσ/νίκη: action Α.Ε., σ. 44

β) Καραμπίνη, Π., Ψίλου, Ε. (2005), Επιμόρφωση και επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Εμπειρική έρευνα και συμπεράσματα – επισημάνσεις και προτάσεις, σ. 139

γ) Πούλος, Κ. (2001), Παιδαγωγική και Διδακτική Κατάρτιση Πτυχιούχων Σχολών Θετικών Επιστημών, στο: Σύνδεση Τριτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, σ. 262.

δ) Μαυρογιώργος, Γ. (2000), Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών: Οι μορφές της και το κοινωνικοπολιτικό τους πλαίσιο, σ. 86

[8]α) Ξωχέλλης, Π. (2000) Η ενδοσχολική επιμόρφωση στην Ελλάδα: μια καινοτομία στη συνεχιζόμενη εκπαίδευση των εκπαιδευτικών, σ. 14

β) Ξωχέλλης, Π. (2003), Η ενδοσχολική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών: Ελληνικές εμπειρίες, στο: Ακαδημία Dillingen, Παν. Αιγαίου, Θεματικές επιμόρφωσης και μετεκπαίδευσης εκπαιδευτικών, Issues on Teachersinservice Training and Further Education, σ. 45

[9]Debesse, M. (1985), Ένα πρόβλημα κλειδί της σύγχρονης σχολικής εκπαίδευσης, στο: Debesse, M., Milaret, G., Οι παιδαγωγικές επιστήμες, σ. 218

[10]Χατζηπαναγιώτου Π. (2001), Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών: ζητήματα οργάνωσης, σχεδιασμού και αξιολόγησης, σ. 32

[11]Θεοδωροπούλου, Ε. (2003), Ειδικά θέματα στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, στο: Ακαδημία Dillingen, Παν. Αιγαίου, Θεματικές επιμόρφωσης και μετεκπαίδευσης εκπαιδευτικών, Issues on Teachersinservice Training and Further Education, σ. 308

[12]Φωκιάδη, Π. (2003), Προσεγγίζοντας την έννοια της επιμόρφωσης, ο.π., σ. 27

[13]Μπουζάκης, Σ. (2003), Προς μια κοινωνία της γνώσης και των πληροφοριών: προκλήσεις για την εκπαίδευση, στο: Ακαδημία Dillingen, Παν. Αιγαίου,Θεματικές επιμόρφωσης και μετεκπαίδευσης εκπαιδευτικών, Issues on Teachersinservice Training and Further Education, σ. 330

[14]Χαραμής, Π. (1996), Η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην Ευρώπη, Η λέσχη των εκπαιδευτικών, 15, σ. 26.

[15] Μαυρογιώργος, Γ. (1996), Σχέδιο πρότασης για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, Σύγχρονη εκπαίδευση, 89, σ. 19

[16]Ξωχέλλης Π. ( 2005 ), Ο εκπαιδευτικός στο σύγχρονο κόσμο, σ. 34

[17]Χατζηπαναγιώτου Π. (2001), Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών: ζητήματα οργάνωσης, σχεδιασμού και αξιολόγησης, σ. 97

[18]Ξωχέλλης Π. (2005), Ο εκπαιδευτικός στο σύγχρονο κόσμο, σ. 101

[19]Ιωαννίδου–Κουτσελίνη, Ι. (1997), Τα αναλυτικά προγράμματα σε μια μετανεοτερική εποχή, στο: Ο.Ε.Λ.Μ.Ε.Κ., Αναβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης, Λευκωσία: Ο.Ε.Λ.Μ.Ε.Κ., σ. 116

[20]Νικολακάκη, Μ. (2003), Διερεύνηση των προϋποθέσεων για μια αποτελεσματική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, Επιθεώρηση επιστημονικών και εκπαιδευτικών θεμάτων, 8, σ. 15

[21]Χατζηδήμου, Δ. (2003), Η μικροδιδασκαλία στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών, Θεσ/νίκη: Κυριακίδης, σ. 39, 40, 254.

[22]Πετρόπουλος, Ν. (2000), Σχολικές επιδόσεις, σχολική αποτυχία και σχολική εγκατάλειψη στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στο: ΥΠ.Ε.Π.Θ. / Π.Ι., Προκλήσεις στη σχολική κοινότητα, Αθήνα: ΥΠ.Ε.Π.Θ. / Π.Ι., σ. 212

[23]Μαυροειδής, Γ., Τύπας, Γ. (2001), Επιμόρφωση των εκπαιδευτικών: Τεχνική και μεθοδολογία επιμορφωτικών σεμιναρίων (σε σχέση με το Ν. 1566/1985), Επιθεώρηση επιστημονικών και εκπαιδευτικών θεμάτων, σ. 151-153.

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: