Αρχική > φιλοσοφία > Πλάτωνος Συμπόσιον

Πλάτωνος Συμπόσιον

Πλάτωνος (2001), Συμπόσιον, Αθήνα: Ι. Κολλάρος, σ.

[Οι αποδελτιώσεις δεν αντικαθιστούν το διάβασμα των βιβλίων, αντίθετα το κεντρίζουν. Προσφέρονται ως πρόταση μελέτης του σχετικού βιβλίου και για διευκόλυνση στη δική σας αποδελτίωση. Ο χρόνος γι’ αυτούς που διαβάζουν έχει … άλλη αξία]

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

Πρόλογος, Ι. Συκουτρής

… να βαδίσουν μαζί του τον δρόμο τον τραχύν, τον μόνον δρόμον προς την προσωπική των ευδαιμονίαν και την ευδαιμονίαν του συνόλου, τον δρόμον προς την γνώσιν, αλλά και προς την γνώσιν των ορίων της γνώσεως. 18

Ο Έρως γίνεται χειραγωγός προς την φιλοσοφίαν, λαχτάρα και χαρά μαζί, πόθος και όλβος του απολύτου. 19

…νοσταλγική μελαγχολία. 24

Δεν προφθάνεις να τα κοιτάξης [τα ωραία πράγματα], και είναι πλέον ανάμνησις. 24

Αλλ’ η επιμονή του Πλάτωνος εις τον πλάγιον λόγον αποδεικνύει, ότι απέδιδε μεγάλην σημασίαν εις το να εξάρη την δια των διπλών και τριπλών κατόπτρων, ούτως ειπείν, διάθλασιν των γεγονότων. 27

… ο προτείνας το θέμα (ο πατήρ του λόγου)… 36

Ο ενθουσιασμός του ανάπτει εύκολα και λαμπαδίζει ζωηρά – αλλά και ξεθυμαίνει εύκολα, όπως η φλόγ’ από ξηρά χόρτα, χωρίς να συντήξει τον εσωτερικόν του κόσμον εις ένα έργον μόνιμον δυνατής και αυτοβούλου προσωπικότητος. 81

Ο πόθος του αγαθού εμφανίζετ’ εδώ ως καρπός του έρωτος, όχι ως αφετηρία του, ή μάλλον αυτή αύτη η ουσία του,… 89

…δια να καταλήξει εις τον Αχιλλέα, το κλασσικόν παράδειγμ’ ανωτερότητος, με το οποίον εμφανίζεται εις την ιστορίαν ο ελληνικός λαός, κηρύσσων ότι όχι η ζωή, αλλά το περιεχόμενόν της είναι το μέγιστον και ιερώτατον του ανθρώπου αγαθόν. 90

…ενώ είναι ο έρως γενική φυσική (μεταφυσική καλύτερα) αρχή επεκτεινόμενη εις όλον το οργανικόν κόσμον και εις όλα ανεξαιρέτως τα φαινόμενα της ανθρωπίνης ζωής και της φύσεως (τα ανθρώπινα και τα θεία), εις τον μικρόκοσμον και τον μακρόκοσμον. 109

Ο Έγελος ορίζει την αγάπην ως συνείδησιν της ενότητος μ’ έναν άλλον. 123

…αισθάνεται μόνο μέσα του πως φουσκώνουν της αγάπης σαν της θαλάσσης τα κύματα και τον παρασύρουν προς τα εκεί, εις μίαν ένωσιν όπου όλα μαζί τα συναισθήματα, λαχτάρα και γλυκασμός, πόθος και πόνος, φόβος και όλβος, θ’ απαρτίζουν μία πολύφωνον συγχορδίαν, όπου το εγώ και το συ σβήνουν μέσα εις ένα χάος αιωνιότητος, από το οποίον προβάλλει δυναμωμένη μία άλλη ύπαρξις με την αδιάσπατον σύνδεσιν των δύο ψυχών και των δύο σωμάτων – αυτήν ακριβώς που ο ποιητής μας παρουσίασεν εις τους πρωταρχικούς ανθρώπους (Στην Γένεσιν: οστούν ε των οστών μου και σαρξ ε της σαρκός μου). 124

… οι σφιχταγκαλιασμένοι ερασταί αισθάνονται, αλλά δεν ημπορούν να εκφράσουν. 125

… ο Έρως είναι θεός, μεγάλος θεός. 126

Για τον Σωκράτην: ως νικώντα εν λόγοις πάντας ανθρώπους. 147

… ή όπως ο δελφικός θεός, δια τον οποίον με θαυμασμόν παρατηρεί ο Ηράκλειτος: ούτε λέγει ούτε κρύπτει, αλλά σημαίνει. 158

… ο διάλογος με την Μαντινικήν ξένην δεν είναι παρά συνομιλία του δισυπόστατου Σωκράτους με την ιδίαν την ψυχήν του, του μανθάνοντος Σωκράτους προς τον Σωκράτη τον διδάσκοντα και αποκαλύπτοντα. 159

…δεν είναι έρως απλώς, αλλ’ έρως τ ι ν ό ς. 187

Αφού είναι πόθος κατοχής εκείνου που στερείται, και πόθος αιώνιας κατοχής, άρα αιώνιος και ως πόθος, οδηγεί ο έρως έξω των πεπερασμένων ορίων του ανθρώπου, είναι αγών κατά του χρόνου. Έτσι ο έρως είναι φαινόμενον ανθρώπινον ως προς την αφετηρίαν του, αλλά ταυτοχρόνως όχι ανθρώπινην ως προς την τάσιν και το τέλος του. 188

Ούτε θεός είναι λοιπόν ο Έρως ούτε θνητός – τι είναι λοιπόν; Δαίμων, απαντά η Διοτίμα. 192

Ο Δαίμων αποκαθιστά την επικοινωνίαν μεταξύ του θείου και των ανθρώπων, ώστε να ημπορή ο άνθρωπος να εξυψώνεται μέχρι της γνώσεως και της μιμήσεως του θείου, χωρίς να χάνη τούτο από την ανέφικτον τελειότητα και την ευδαιμονίαν του δια του συγχρωτισμού προς την ανθρωπίνην μηδαμινότητα. 194

…ο έρως κινείται μεταξύ θεών και θνητών, μεταξύ σοφίας και αμαθείας. 197

Διότι αυτό είναι το νόημα του μύθου: η εσωτερική αντινομία της ανθρωπίνης ψυχής, όταν υπό το κράτος ισχυρών συγκινήσεων συνειδητοποιή εαυτήν, τα δυνατότητάς της και τα σύνορά της. Μέσα εις τον έρωτα υπάρχει το αίσθημα της απουσίας των αξιών, αλλά και η κίνησις προς αυτάς. 198

… ότι το αγαπώμενον είν’ ένα κομμάτι το εγώ σου, το καλύτερον ίσως, ότι σου ανήκε κάποτε – ότι είναι άτι που πρόκειται όχι ν’ αποκτήσης, αλλά ν’ ανακτήσης. 198

Κάθε άνθρωπος που γεννάται εις τον κόσμον, δεν είναι δημιούργημ’ αποκλειστικόν των γονέων του – εις την βαθυτέραν του φύσιν είναι πάντοτε νέα ύπαρξις – ένα δώρον, που μας στέλλει από τα μυστηριώδη της βάθη η Αρχή της Ζωής, η ψυχή του κόσμου, δια να ομιλήσω πλατωνικώς, αυτήν που τόσο ωραία ο Πλάτων χαρακτηρίζει ως μακάριον ζώον. 208

Το έρωτος το νόημα είναι, ότι συμμετέχει ο άνθρωπος, η θνητή ατομική ύπαρξις, εις το έργον της Δημιουργίας, συνεργάζεται με την παγκόσμιον πηγήν της Ζωής εις την διατήρησιν, αλλά και την βελτίωσιν της Ζωής – εις το ξεπέρασμα της θετικής, της προσκαίρου μας υπάρξεως προς το Απόλυτον, προς το αθανατίζειν εφ’ όσον ενδέχεται. 208 – 209 Ο έρως λοιπόν είναι αθανασίας πόθος είναι μεταφυσική αρχή, όχι φαινόμενον φυσιολογικόν. 209

Και εδώ λοιπόν ο έρως είναι κάτι που κινείται μεταξύ της φθαρτότητος και της αιωνιότητος, χωρίς ν’ ανήκη εξ ολοκλήρου ούτε εις το ένα ούτε εις το άλλο. 212

… ως που ν’ απαρτισθεί η αθανασία, η αμεταβλησία της γνώσεως. 212

Ούτε ημπορούσε να παρίδη ο Πλάτων – ο οποίος περιφρονεί τόσο πολύ την γραπτήν διάδοσιν των ιδεών – ότι καλλιτεχνική και ηθική δημιουργία υπάρχει και εις την προσωπικήν επαφήν των ψυχών. 217

Δεν αγαπάς εκείνο- το παιδί σου αγαπάς, και εις το βάθος δεν αγαπάς παρά το εγώ σου, που αντιπροσωπεύει αυτό το πνευματικόν παιδί – την αθανασία σου. Αλλά πώς θα είναι δυνατόν να πραγματοποιηθή η αθανασία της συνθέσεως αυτής, παρά αν ο προσωπικός κόσμος των αξιών, που αντιπροσωπεύει, γίνουν κτήμα και φύσις και του αγαπωμένου προσώπου, ώστε να εξασφαλιστεί η αιωνία αναπαραγωγή των, ένα φιλοσοοφείν και φιλοκαλείν αδιάλεπτον; 218

Έτσι ο έρως γίνεται παιδαγωγία – παιδαγωγία η οποία δεν είν’ επαγγελματικό καθήκον ή ματαιόδοξος επίδειξις ανωτερότητος ή υπολογισμός ανταλλαγμάτων, αλλά προέκτασις του εγώ σου του αληθινού, μέσα εις ατμόσφαιραν μοιραίας, θαρρείς, και προκαθορισμένης ψυχικής συγγενείας, όπου σβήνει η διάκρισις μαθητού και διδασκάλου, όπου δίδεις μαζί και λαμβάνεις, όπου ενώπιος ενωπίω ομιλείς προς τον εαυτόν σου. 218-219 Από τοιαύτην σχέσιν μαθητού και διδασκάλου εξορίζεται πλέον κάθε μηχανικότης ή παθητικότης και το παλαιόν πρόβλημα των σοφιστών περί του διδακτού της αρετής χάνει το νόημά του. Η αρετή είναι διδακτή – δια του έρωτος, αλλά εις τον έρωτα δεν γίνεται πλέον διδασκαλία και καθοδήγησις εγκεφαλική – ένωσις γίνεται δύο προσώπων εις ολόκληρον το ψυχικόν των προς δημιουργίαν του νέου όντος, της αληθείας και της αρετής, που υπάρχουν δυνάμει μέσα του. 219

… ο πλατωνικός έρως είναι μάλλον μία εκ των μορφών της φιλοσοφίας. 225

ο πλατωνικός έρως είναι πάντοτε έρως προς εφήβους όχι προς γυναίκας, έχει χαρακτήρα απολύτως παιδαγωγικόν και φιλοσοφικόν… 230

Πλατωνισμός: φιλοσοφία και ζωή, χριστιανισμός: θρησκεία και ζωή. 231

… η αγάπη αποτελεί την προϋπόθεσιν της ευτυχίας του ανθρώπου, αφού είναι νίκη κατά του θανάτου… αποτελεί τον μεσάζοντα μεταξύ του θείου και του θνητού, ο στενός δεσμός … προς ανωτέρας, ασυλλήπτους εις την κοινήν λογικήν γνωστικάς δυνάμεις. 232

Ο Νύσης Γρηγόριος: «η δε γνώσις αγάπη γίνεται». 241

Και όμως, εις την αντίθεσιν μεταξύ Έρωτος και Αγάπης έχομεν την αντίθεσιν του αντικειμενικού πνεύματος της ελληνικής διανοήσεως προς την αρχήν της εσωτερικής ελευθερίας, που χαρακτηρίζει τον χριστιανισμόν. 243

Η αγάπη στρέφεται προς όλους, ο Έρως ποτέ. 243

Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Αγάπη αποδεικνύεται ως η κατ’ εξοχήν ελευθέρα αγάπη, διότι είναι απόλυτος δημιουργία του εγώ, όχι ένας κρίκος αλύσεως αιτιωδών ή τελολογικών σχέσεων. 244

Το amare amabam (αγαπούσα να αγαπώ) του Αυγουστίνου κανένας αρχαίος Έλλην δε θα ημπορούσε να ειπεί. 244

Κείμενο.

… πώς ύστερα από το Χάος ανεφάνησαν αυτά τα δύο, η Γη και ο Έρως. 178a

… και το γήρας είν’ ως γνωστόν, γοργόν – γοργορότερα μας καταφθάνει παρ’ όσον πρέπει. Αυτό λοιπόν, είναι εις την φύσιν του Έρως να μισή, και ούτ’ από μακράν να πλησιάζη, αλλά με νέους πάντοτε συνευρίσκεται και ευρίσκεται {μετά δε νέων ’αεί ξύνεστίν τε και έστιν}. 195b

Σημείωση Ι.Σ.: Ανάγκη είναι η προσωποποίησις των αδυσώπητων της φύσεως νόμων, που λειτουργούν τυφλά και αναπόφευκτα και ευρίσκονται έξω πάσης ηθικής. 195c

Είναι δε σωφροσύνη (αυτό είν’ αναγνωρισμένον) κυρίαρχος να είσαι των ηδονών και των επιθυμιών. Από τον έρωτα όμως ισχυροτέρα καμία δεν είναι, λέγουν, ηδονή. Ως κατώτεραι λοιπόν, κυριαρχούνται φυσικά υπό του Έρωτος, και αυτός κυριαρχεί – και αφού κυριαρχεί των ηδονών και επιθυμιών, ασύγκριτον ο Έρως θα έχει σωφροσύνην. 196c

Ο Έρως… είναι αυτός που δημιουργεί΄
στους ανθρώπους ειρήνη,
στα πελάγη γαλήνη
κι απανεμιά.
τους ανέμους κοιμίζει,
στα θλιμμένα χαρίζει
ύπνο κορμιά.

{ειρήνην μέν ’εν ’ανθρώποις, πελάγη δέ γαλήνην νηνεμίαν, ’ανέμων κοίτην, ύπνον τ’ ’ενί κήδει}. 197c

Αυτός είναι, που την εχθρότητα μας αφαιρεί, με οικειότητα μας πλημμυρεί {…πραότητα μέν πορίζων, ’αγριότητα δ’ ’εξορίζων} 197c

….των σοφών το θέαμα, των θεών το καύχημα, ζηλευτός εις τους αμετόχους, θησαυρός δια του κατόχους – της Απολαύσεως, της Ανέσεως, της Ευμαρείας, των Θελγήτρων, της Λαχτάρας, του Πόθου πατέρας – αγρυπνεί δια τους καλούς, αδιαφορεί δια τους κακούς… 197d

{…θεατός σοφοίς, ’αγαστός θεοίς – ζηλωτός ’αμοίροις, κτητός ευμοίροις – Τρυφής, Αβρότητος, Χλιδής, Χαρίτων, Ιμέρου, Πόθου πατήρ – ’επιμελής ’αγαθών ’αμελής κακών}. 197d

…όλων μαζί θεών και ανθρώπων στόλισμα – οδηγητής πανεύμορφος, πανίσχυρος. Αυτόν ν’ ακολουθεί χρεωστεί ο κάθε άνθρωπος μ’ αρμονικά υμνολογήματα, εις το τραγούδι του να ενώνη την φωνήν του, που τραγουδεί και των θεών και των βροτών όλων τα στήθη σαγηνεύει. 197e

{… ξυμπάντων θεών τε και ’ανθρώπων κόσμος – ηγεμών κάλλιστος και ’άριστος, ώ χρή έπεσθαι πάντα άνδρα εφυμνούντα καλώς, ωδής μετέχοντα ην άδει θέλγων πάντων θεών τε και ανθρώπων νόημα}. 197e

Τι είναι ο Έρως; … κάτι μεταξύ θνητού και αθανάτου. 202d

Ο Έρως… κυνηγός φοβερός, εξυφαίνων διαρκώς νέα σχέδια, της φρονήσεως επιθυμητής και επινοητικός, την γνώσιν ζητών επί ζωής, τρομερός εις το να μαγεύη με γοητείας, με βότανα, με ωραία λόγια… 203d

{θηρευτής δεινός, αεί τινας πλέκων μηχανάς, και φρονήσεως επιθυμητής και πόριμος, φιλοσοφών δια παντός του βίου, δεινός γόης και φαρμακεύς και σοφιστής} 203d

… πότε ανθεί και ζη, όταν ευπορίαν εύρη, πότε αποθνήσκει και πάλιν ξαναζωντανεύει, χάρις εις την πατρικήν του φύσιν… 203d

Ο Έρως είναι φιλόσοφος… 204b, {Έρωτα φιλόσοφον είναι…} 204b

Διότι όντως το αντικείμενον του έρωτος είναι ωραίον, τρυφερόν, τέλειον, αξιομακάριστον… 204c

Γνωρίζεις ότι ποίησις είναι κάτι γενικόν- πάσα αιτία μεταβάσεως οιουδήποτε πράγματος από την ανυπαρξίαν εις την ύπαρξιν είναι ποίησις…205b

Διότι και η ένωσις ανδρός και γυναικός τοκετός είναι. Το φαινόμενον δε αυτό είναι θείον, και είναι τούτο το αθάνατον στοιχείον μέσα εις την ζωικήν μας φύσιν, που είναι θνητή: η κυοφορία και η γέννησις. 206c

Αθανασίαν δε οφείλει ταυτοχρόνως με τ’ αγαθόν να ποθή ο έρως, εφ’ όσον στρέφεται προς την παντοτινήν του αγαθού κατοχήν. Κατ’ ανάγκην λοιπόν, και η αθανασία επίσης είναι του έρωτος αντικείμενον. 207e

Και όχι μόνον εις το σώμα▪ αλλά και εις την ψυχήν, οι τρόποι, τα ήθη, αι αντιλήψεις, αι επιθυμίαι, αι ηδοναί, αι λύπαι, οι φόβοι, τίποτε απ’ αυτά δεν παραμένει αναλλοίωτον εις κάθε άτομον, αλλά γεννώνται μεν άλλα, άλλα δε χάνονται. Πολύ δε περισσότερον παράδοξον είναι ακόμη, ότι και αι γνώσεις, όχι μόνο άλλαι μάς έρχονται και άλλαι μας αφήνουν, 207e και ποτέ δεν είμεθα οι ίδιοι ως προς τα γνώσεις, αλλά και μία και μόνη γνώσις έχει την ιδίαν τύχη. Διότι αυτό που ονομάζουμε μελέτην, γίνεται με την προϋπόθεσιν ότι η γνώσις εξαφανίζεται – άλλωστε η λησμοσύνη είν’ εξαφανισμός γνώσεως, ενώ αφ’ ετέρου η μελέτη, εισάγουσα νέαν παράστασιν αντί της αποχωρούσης, διατηρεί την γνώσιν, ώστε να φαίνεται πως παραμένει η ιδία. {λήθη γαρ επιστήμης έξοδος, μελέτη δε πάλιν καινήν εμποιούσα αντί της απιούσης μνήμην σώζει την επιστήμην, ώστε την αυτήν δοκείν είναι}208e.

Μετά ταύτα θα μάθη να θεωρή το κάλλος της ψυχής άξιον μεγαλυτέρας τιμής παρά το σωματικόν. {μετά σε ταύτα το εν ταις ψυχαίς κάλλος τιμιώτερον ηγήσασθαι του εν τω σώματι}. 210b

Μετά τας πράξεις θα τον οδηγήσουν προς τα γνώσεις, ώστε να ιδή και γνώσεων επίσης κάλλος και να εκτείνη το βλέμμα προς την ευρείαν πλέον του κάλλους περιοχήν…. 210c… αλλ’ αντιθέτως, με το βλέμμα γυρισμένον προς το απέραντον της ωραιότητος το πέλαγος και από το θέαμα εκείνου εμπνεόμενος, πλήθος ωραίους και υψηλούς λόγους να γεννά και σκέψεις εις έναν πόθον μέσα πνευματικότητος ανεξάντλητον, έως ότου, ενισχυμένος εις το στάδιον αυτό και ωριμασμένος, ν’ αντικρύση την επιστήμην εκείνην, την μίαν και μόνην, της μιας ωραιότητος, που είναι τοιαύτη περίπου. 210d

Διότι αυτό ακριβώς είναι η ορθή προς τα ερωτικά οδός, είτε αυτοβούλως βαδίζεις είτε υπ’ άλλου οδηγείσαι, 211b ν’ αρχίζης από τα ωραία εδώ κάτω εν όψει εκείνης της ωραιότητος και ν’ ανεβαίνης διαρκώς, μεταχειριζόμενος, βαθμίδας, ούτως ειπείν, από το ένα προς τα δύο και από τα δύο προς όλα τα ωραία σώματα, και από τα σώματα τα ωραία προς τας ωραίας πράξεις και από τας πράξεις προς τας μαθήσεις τας ωραίας, έως ότου από τα μαθήσεις φθάσης εις εκείνην τελικώς την μάθησιν, η οποία είναι μάθησις εκείνου του απολύτου κάλλους, όχι άλλου, και γνωρίσης αυτό τούτο το κάλλος το απόλυτον. {και από των καλών σωμάτων επί τα καλά επιτηδεύματα, και από των επιτηδευμάτων επί τα καλά μαθήματα, έστ’ αν από των μαθημάτων επ’ εκείνο το μάθημα τελευτήση, ό έστιν ουκ άλλου ή αυτού εκείνου του καλού μάθημα, και γνω αυτό τελευτών ό έστι καλόν. 211c

…δεν ξέρω αν έχη κανείς αντικρύσει τ’ αγάλματα μέσα του. 216e

… όλοι σας άλλωστε έχετε μεταλάβει από τον παράφορον ενθουσιασμόν και τον διονυσιασμόν της φιλοσοφίας… {πάντες γαρ κεκοινωνήκατε της φιλοσόφου μανίας τε και βακχείας…} 218b

Κατηγορίες:φιλοσοφία Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: