Αρχική > αποδελτιώσεις > Η σοφία του Ρίλκε

Η σοφία του Ρίλκε

Baer, U. (2009), Η σοφία του Ρίλκε, Αθήνα: Πατάκης, σ.

[Οι αποδελτιώσεις δεν αντικαθιστούν το διάβασμα των βιβλίων, αντίθετα το κεντρίζουν. Προσφέρονται ως πρόταση μελέτης του σχετικού βιβλίου και για διευκόλυνση στη δική σας αποδελτίωση. Ο χρόνος γι’ αυτούς που διαβάζουν έχει … άλλη αξία]

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

Εισαγωγή Baer, U.

Συνυφαίνοντας το καθημερινό με το υπερβατικό ο Ρίλκε αφήνει μες από τα ποιήματά του να εννοηθεί και εξηγεί λεπτομερώς στα γράμματά του ότι το κλειδί για τα μυστική της ύπαρξής μας μπορεί και να βρίσκεται μπροστά μας. 15

… ορίζει την αγάπη λέγοντας πως είναι για τον σύγχρονο άνθρωπο ό,τι ήταν για τους παλιούς η προσευχή προς τους χαμένους θεούς μας. 19

Όταν αναπνέουμε, όταν τρώμε, όταν κοιμόμαστε και όταν αγαπούμε, όταν υποφέρουμε και όταν χαιρόμαστε, πάντοτε υποκείμεθα σε ρυθμούς που δεν μπορούμε να ελέγξουμε απολύτως. 38

Φρίντριχ Σίλερ και Τζον Κιτς: «Η ομορφιά εξασθενεί και μειώνεται, όταν την αναζητούμε μόνο σε ό,τι μας τέρπει – μόνο προσωρινά ξαποσταίνει εκεί. Ενοικεί ωστόσο άγρυπνη μέσα σε κάθε πράγμα, εσώκλειστη, κι αναδύεται μόνο για όποιον πιστεύει στην απανταχού παρουσία της και δεν κάνει βήμα προτού εκείνος επίμονα ορκιστεί στ’ όνομά της. 44

Στα γράμματα του Ρίλκε υπαινίσσεται ότι, εάν δεν γράφουμε, ίσως να μην καταφέρουμε να συλλάβουμε τις ακριβώς συμβαίνει και να παραλύσουμε απέναντι στην ίδια την πραγματικότητα. 45

Για τον βίο και το ζην

Είμαστε οι μέλισσες του αόρατου

… όχι μόνο μεταμορφώνουμε αυτή και την επόμενη στιγμή αλλά τρέπουμε και το παρελθόν εντός μας, το συνυφαίνουμε με τον εαυτόν μας…97

Ό,τι πιο αληθινό το αποκομίζουμε βλέποντας. 99

Διότι ιδιοκτησία σημαίνει φτώχεια και φόβος – κατέχει κανείς δίχως έγνοιες μόνον ό,τι κατείχε άλλοτε και τα’ άφησε να φύγει. 100

…σοφία είναι να βρεις το ρυθμό της κάθε ξεχωριστής περίπτωσης. 101

Οι επιθυμίες είναι οι αναμνήσεις από το μέλλον μας! 101

Γίνετε παλιομοδίτες μόνο για μία ημέρα, και τότε θα δείτε πόση αιωνιότητα κρύβετε μέσα σας. 102

Όσο ζω, μου φαίνεται ολοένα και πιο απαραίτητο να αντέξω, να καταγράψω μέχρι τέλους όλα όσα υπαγορεύει το γεγονός της ύπαρξής μου… 103

Είναι αδύνατον να εξαντλήσει ο νους την απεραντοσύνη του βίου και τις δυνατότητές του. 103

… ακόμη και το πιο ξερό κλαρί μπορεί να τα καταφέρει και να δώσει ένα φύλλο, ένα άνθος, έναν καρπό. 103-104

… η μικρή σοφία της ζωής συνίσταται στην αναμονή… 106

Πρέπει να κάνει κανείς μέτρο της ζωής του τη μέγιστη δυνατότητα που φέρει εντός του. Διότι η ζωή μας είναι μεγάλη, και χωρά μέσα της τόσο μέλλον, όσο εμείς μπορούμε να κουβαλήσουμε. 107

… οι κατηγορίες μέσω των οποίων εκδηλώνεται η ζωή παραμένουν ασύνδετες και μη ενοποιήσιμες για την πρόσληψή μας… 111

… ο κόσμος είναι φτιαγμένος έτσι ώστε να διαθέτει αρκετό χώρο για να συμπεριλάβει τα πάντα: ό,τι υπήρξε δεν χρειάζεται να φύγει από τη μέση, αρκεί να μεταμορφωθεί σιγά- σιγά, ενώ και ό,τι μέλλεται να υπάρξει δεν πέφτει απόν ουρανό την τελευταία στιγμή αλλά βρίσκεται ανέκαθεν δίπλα μας, γύρω μας και στην καρδιά μας, περιμένοντας το νεύμα που θα το καλέσει να φανερωθεί. 118

Αφού η αγάπη κορυφώνεται μες απ’ τη δύναμη της θέλησης, αυτό σημαίνει ότι η δύναμη της θέλησης μπορεί να επιτύχει πολλά παραπάνω, όταν επιθυμούμε να βοηθήσουμε. 118-119

Παντού το εφήμερο γκρεμίζεται σ’ ένα βαθύ Είναι. 120

Διότι δικό μας καθήκον είναι νε εγχαράξουμε την προσωρινή, την εύθραυστη τούτη γη τόσο βαθιά, με τόσο πόνο και τόσο πάθος μέσα μας, ώστε η ουσία της να αναστηθεί και πάλι μέσα μας «αόρατη». Είμαστε οι μέλισσες του αόρατου. Αέναα συλλέγουμε το μέλι του ορατού, για να το συσσωρεύσουμε στη μεγάλη χρυσή κυψέλη του αόρατου. 121

Πιστεύω στο γήρας. Να δουλεύουμε και να γερνάμε, αυτό περιμένει η ζωή από μας. 125

Πόσο υπέροχο είναι να γερνάμε, όταν έχουμε χτίσει τη ζωή σαν αληθινοί χειρώνακτες – δεν υπάρχουν τότε αναμνήσεις που να μην έχουν υποστασιοποιηθεί ως πράγματα, τίποτε δεν είναι παρελθόν: όλα στέκουν εδώ, πραγματικά, μπρος σε μια πραγματικότητα συναρπαστική. Στέκουν εδώ και υπάρχουν και έχουν γίνει αποδεκτά από κάτι σπουδαιότερο, συγγενεύοντας με το πιο μακρινό παρελθόν και μπολιασμένα με το μέλλον. 126

Για τη συνύπαρξη

Να ‘μαστε κάπου συναρμοσμένοι: έτσι εκπληρωνόμαστε: συνεισφέροντας τη μοναξιά μας σε μια κοινή υπόθεση. 131

Συχνά συμβαίνει μια ευτυχία σαν κι αυτή που βιώσατε δίνοντας και παίρνοντας αγάπη, όχι μόνο να απελευθερώνει νέες δυνάμεις σ’ έναν νεαρό άνδρα, αλλά και γενικά να αποκαλύπτει άλλα βαθύτερα στρώματα της φύσης του, από όπου αναφύονται κατόπιν καταλυτικά τα τρομερότερα ευρήματα… 136-137

Να μπορεί να βοηθάς σημαίνει πάντα να βοηθάς κάπως και τον εαυτό σου! 142

Κανένα βιβλίο, όπως και καμία ενθαρρυντική κουβέντα, δεν επιτυγχάνει κάτι αποφασιστικό, αν ο αποδέκτης τους δεν έχει προετοιμαστεί από εντελώς απροσδόκητα γεγονότα για μια βαθύτερη πρόσληψη και υποδοχή: αν δεν έχει ούτως ή άλλως φτάσει η ώρα για περισυλλογή. 143

Το να συμπάσχεις σημαίνει ταπεινότητα, το να μιμείσαι ματαιοδοξία… 144

… υποχρεωμένοι να θεωρούμε το Άλλο οπωσδήποτε λάθος, κακό, εχθρικό, αντί απλώς «Άλλο», δεν καταφέρνουμε να αποκτήσουμε μια χαλαρή και δίκαιη σχέση με τον κόσμο… 145

Διότι στη ζωή ουσιαστικά κανείς δεν μπορεί να βοηθήσει τον άλλον – το μαθαίνουμε ξανά και ξανά, σε κάθε διαμάχη και σε κάθε σύγχυση: είμαστε μόνοι. 147

Για την εργασία

Οφείλουμε να αναμείξουμε σε τέτοιο βαθμό τη δουλειά με τους εαυτούς μας ώστε οι εργάσιμες ημέρες να τραπούν από μόνες τους σε μέρες αναψυχής και να γίνουν αυτές η πραγματική αναψυχή μας. 154

Καθήκον είναι να αγαπάς το δύσκολο… Πρέπει να είσαι εκεί, όταν σε χρειάζεται. 155

Συχνά μου συμβαίνει να αναρωτιέμαι αν η εκπλήρωση έχει τελικά καμία σχέση με την επιθυμία. Όσο η επιθυμία είναι αδύναμη μοιάζει μισή και έχει ανάγκη την εκπλήρωση, σαν να ήταν αυτή το μισό που ακόμα λείπει, προκειμένου να γίνει κάτι ανεξάρτητο. 157

Θα ‘λεγε κανείς πως ο λόγος που ένας βίος θεωρείται κάποτε σπουδαίος και έντονος έγκειται ακριβώς στο ότι ενστερνίστηκε υπέρμετρες επιθυμίες. 157

Το υπέρτατο όμως καθήκον είναι να μετατρέψει κανείς τα ταπεινό σε σπουδαίο, το αδιόρατο σε απαστράπτον – να φωτίσει έναν κόκκο σκόνης ώστε να τον δούμε ως ένα αναπόσπαστο μέρος του όλου και, βλέποντάς τον στο εξής να βλέπουμε και όλα τα αστέρια και τη βαθιά συνάφεια των ουρανών, στην οποία κι αυτό ανήκει ως τα μύχια. 158

Προεικάσουμε …

Πόσο αντιστρατεύεται τη φύση η τέχνη: είναι η πιο παθιασμένη αντιστροφή του κόσμου, η επιστροφή από την αιωνιότητα, καθ’ οδόν από την οποίαν αντικρίζουμε την ειλικρινέστερη όψη των πραγμάτων. 165

Μέρη, τοπία, ζώα, πράγματα: στη πραγματικότητα ‘όλα αυτά δεν ξέρουν τίποτα για εμάς – περνούμε από μέσα τους σαν εικόνα μες απ’ τον καθρέφτη. Περνούμε από μέσα τους: σ’ αυτό συνοψίζεται η σχέση μας μαζί τους, κι ο κόσμος γίνεται απροσπέλαστος σαν εικόνα: από πουθενά δεν μπορούμε να εισχωρήσουμε. 166

Για τις δυσκολίες και τις αντιξοότητες

Η δυστυχία και ο πόνος, ακόμη και στις πιο ακραίες εμφανίσεις τους, είναι διαρκώς εν δράσει σε κάθε δεδομένη στιγμή ανάμεσα στα ανθρώπινα πλάσματα. 173-174 Είναι μια σταθερά, όπως υπάρχει και σταθερά της ευτυχίας – μονάχα η κατανομή αλλάζει. 174

«Μα, ποιος θα ανακαλούσε ένα ξέσπασμα χαράς;», έγραφα κάποτε σ’ ένα ξεχασμένο ποίημα. 179

Για την παιδική ηλικία και την εκπαίδευση

Συμβαίνει συχνά οι άνθρωποι να αγνοούν παντελώς πόσο όμορφος είναι ο κόσμος και πόση μεγαλοπρέπεια φανερώνεται στα πιο μικρά πράγματα, σ’ ένα λουλούδι, σε μια πέτρα, στο φλοιό ενός δέντρου ή στο φύλλο μιας σημύδας. 187

Η τέχνη είναι μια παιδική ηλικία. 188

Το να έχει παιδική ηλικία σημαίνει να ζεις χίλιες ζωές πριν από τη μία. 190

Η παιδική ηλικία είναι μια χώρα εντελώς ανεξάρτητη απ’ τα πάντα – η μόνη, στην οποία υπάρχουν βασιλιάδες. 190

Οι γονείς ποτέ δεν θα ‘πρεπε να θέλουν να μας διδάξουν τη ζωή – διότι μας διδάσκουν τη δική τους ζωή. 192

Καθένας μας θα έπρεπε να οδηγείται μόνο μέχρι εκείνο το σημείο όπου καθίσταται πλέον ικανός να σκέφτεται μόνος του, να δουλεύει μόνος του, να μαθαίνει μόνος του. 192-193

Το σχολείο θα ‘πρεπε πάνω από όλα να λογαριάζει το άτομο, όχι την τάξη: η ζωή και ο θάνατος κι η μοίρα, και αυτά στο κάτω – κάτω για το άτομο φτιάχτηκαν. 193

Η σύγχρονη εκπαίδευση στο σύνολό της δεν είναι παρά μια αδιάκοπη μάχη ενάντια στο παιδί, όπου και τα δύο μέρη καταφεύγουν τελικά στα πλέον κατακριτέα μέσα. Το δε σχολείο συνεχίζει απλώς αυτό που άρχισαν οι γονείς. Είναι ένας συστηματικός πόλεμος κατά της προσωπικότητας. Περιφρονεί το άτομο, τις επιθυμίες και τους πόθους του, και θεωρεί καθήκον του να το πιέσει να κατέβει στο επίπεδο της μάζας. 194

… η ζωή πρέπει στο σχολείο να μεταμορφώνεται – αν είναι να γίνει κάπου πιο ευρεία, πιο βαθιά, πιο ανθρώπινη, τότε αυτό πρέπει να γίνει στο σχολείο. 195

Μια σειρά ασύλληπτων σφαλμάτων οδήγησε το σχολείο να γίνει ακριβώς το αντίθετο: η ζωή και η πραγματικότητα εξοβελίστηκαν μακριά του. 195

Αυτό σημαίνει να είσαι νέος: η βαθιά πίστη στις πιο όμορφες εκπλήξεις, η χαρά της καθημερινής ανακάλυψης. 197

Διότι μες στις δυσκολίες κρύβονται οι φιλικές δυνάμεις, τα χέρια εκείνα που μας πλάθουν. 198

…θα ‘θελα να δηλώσω πως δεν είμαστε – αναπλάθουμε τον εαυτό μας διαρκώς και τον μετασχηματίζουμε στο σημείο τομής όλων των επιρροών που εισέρχονται στη σφαίρα της ύπαρξής μας. 198

Για τη φύση

Δεν έχει ιδέα ότι υπάρχουμε. 202

Ο άνθρωπος δεν οφείλει να αγαπά τη φύση ούτε το Θεό – οφείλει ωστόσο να συμπεριφέρεται απέναντί του όπως κι εκείνη. 201

Για τη μοναξιά

Όχι τη ζωή ως χρόνο αλλά εκείνη την άλλη ζωή, τη ζωή των μικρών πραγμάτων, τη ζωή των ζώων και των μεγάλων πεδιάδων. 207

Και γι’ αυτό θέλω να πετάξω από πάνω μου κάθε υπεροψία, να μη βάζω τον εαυτό μου ψηλότερα ούτε και από το μικρότερο ζωάκι και να μην τον θεωρώ σπουδαιότερο από μια πέτρα. 208

Οι πιο μοναχικοί είναι αυτοί που συμβάλλουν περισσότερο σ’ ό,τι κοινό ανάμεσα στους ανθρώπους. 209

… είμαστε πράγματι απέραντα μόνοι όλοι μας, και με εξαίρεση κάποιες πολύ σπάνιες εξαιρέσεις, απλησίαστοι. 210

… τότε η αγάπη και η φιλία υπάρχουν για να προσφέρουν στο διηνεκές την ευκαιρία της μοναχικότητας… 210

Το να είσαι μόνος είναι πραγματικά ελιξήριο. 217

Άρα οι ερωτευμένοι εκτίθενται μεν σε άπειρους κινδύνους, είναι ωστόσο ασφαλείς απέναντι στις ασήμαντες εκείνες απειλές που εξαντλούν και διαβρώνου τόσες σπουδαίες απαρχές πραγματικού συναισθήματος. Καθώς επιθυμούν και προκαλούν διαρκώς τον άλλον να επιτύχει κάτι ακραίο, κανείς τους δεν μπορεί να αδικήσει τον άλλον περιορίζοντάς τον. Αντιθέτως, γεννούν ακατάπαυστα ο ένας για τον άλλον νέον χώρο και νέους ορίζοντες και ελευθερία, όπως κι εκείνοι που αγαπούν το θεό εξακόντιζαν απ’ την καρδιά τους και εγκαθίδρυαν στα βάθη των ουρανών την απεραντοσύνη και τη βασιλεία του Θεού. 223

Για την ασθένεια και την ανάρρωση

Ο πόνος δεν δέχεται ερμηνείες.

Πόσο επικίνδυνη και αμείλικτη είναι η ζωή, ως την τελευταία στιγμή – πλάσμα για τα καλά εξημερωμένο, κρύβει όμως μέσα της τόσες ακόρεστες δυνάμεις, που την απειλούν σαν άγρια ζώα. 228

… για να γεννηθεί ο πόθος και η ελεύθερη βούληση να συνεχιστεί το ένα μέσα στο άλλο. 230

Που αρχίζει η ψυχή, που συντηρείται απ’ το ίδιο της το μυστήριο; 236

… απέναντι στη σφαίρα της καθολικότητας προς την οποία αρχίζει να στρέφεται ο ετοιμοθάνατος. 236

Για την απώλεια και το θάνατο.

Ακόμη κι ο χρόνος δεν «γιατρεύει»… Απλά βάζει τα πράγματα στη θέση τους κι επιφέρει τη τάξη. 246

Μόνο και μόνο επειδή σε μιαν απρόσμενη ροπή της σκέψης μας τον αποκλείσαμε, άρχισε ο θάνατος να μας φαίνεται όλο και πιο ξένος, και επειδή τον κρατήσαμε αποξενωμένο, έγινε εχθρός μας. 251

… υπάρχει άραγε τίποτα που δεν είναι γεμάτο αναμνήσεις; 253

… αναθέστε στο πένθος σας την αποστολή να ανακαλύψει τι προσδοκούσε εκείνος από εσάς, τι ήλπιζε για εσάς, τι σας ευχόταν. 253

Ο θάνατος δεν είναι παρά ένα αμείλικτο μέσον προκειμένου να εξοικειωθούμε και με την αθέατη πλευρά της ύπαρξής μας. 256

Όσο ζει ο πατέρας μας δεν είμαστε παρά ένα ανάγλυφο σκαλισμένο πάνω του (εξ ου και τραγικότητα των συγκρούσεων). Μόνο μέσα από τούτο το πλήγμα γινόμαστε ολοκληρωμένο άγαλμα, ελεύθεροι, αχ, ανοιχτοί προς όλες τις πλευρές… (αφού η μάνα, η θαρραλέα, προσπάθησε εξ αρχής όσο περισσότερο να μας εκθέσει στον έξω κόσμο). 259

Όποιος αποφασίζει οριστικά αποδεχτεί κάποτε τη φρίκη της ζωής, για να μην πω να την πανηγυρίσει κιόλας, δεν γίνεται ποτέ κύριος των ανείπωτων εξουσιών που διαθέτει η ύπαρξή μας, βαδίζει στο περιθώριο και, όταν έρθει κάποτε η ώρα της κρίσης, δεν θα έχει υπάρξει ούτε ζωντανός ούτε νεκρός. 264

Θα πρέπει να λάβουμε υπόψη πως είμαστε πάντοτε το ίδιο κοντά στο θάνατο, απλώς δεν υπάρχει κάποια αισθητή αντίσταση σ’ αυτόν – ενώ η φύση σε τέτοιες στιγμές ξαφνικού συναγερμού κινείται εναντίον του με κάθε μέσον που διαθέτει κι έτσι, ακριβώς τη στιγμή που πασχίζει να απομακρυνθεί από αυτόν παντοιοτρόπως, μοιάζει να δημιουργείται μια στενή σχέση με τον θάνατο. Στην πραγματικότητα το απλό δεδομένο της ζωής μας φέρνει τόσο κοντά του, ώστε θα ήταν απολύτως αδύνατον να τον πλησιάσουμε ακόμα περισσότερο… 265

Αδιαμφισβήτητα υπάρχει θάνατος μες στη ζωή και με εκπλήσσει που όλοι κάνουν πως το αγνοούν… 265

Πρέπει να μάθουμε πώς να πεθαίνουμε: εδώ έγκειται η ζωή ολόκληρη. 266

Ο θάνατος είναι η πλευρά της ζωής που είναι στραμμένη μακριά μας, είναι αθέατη για μας: πρέπει να μοχθήσουμε για την επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατότητας της συνειδητότητας της ύπαρξής μας, που θα ενοικεί και στις δύο ετούτες περιοχές, θα τρέφεται ανεξάντλητα και από τις δύο… 267

Κλίνω ολοένα και περισσότερο, ευρισκόμενος σε κατάσταση προσωρινότητας, προς μια συναίνεση με το Όλον, εκεί όπου υπάρχει εντεινόμενη αλληλοδιείσδυση και σύντηξη μεταξύ ζωής και θανάτου. 268

Για τη γλώσσα

Καθετί ξεχωριστό απαιτεί και μια γλώσσα ξεχωριστή, για να μη βυθιστεί στη σιωπή… Το να λες το ίδιο πράγμα με τα ίδια λόγια δεν συνιστά πρόοδο. 273

Δεν τίθεται θέμα, επ’ ουδενί, να φτιάξουμε βιβλία «βοηθητικά», η βοήθεια δεν μπορεί να βρίσκεται σ’ ένα βιβλίο αλλά, στην καλύτερη περίπτωση, στη σχέση που αναπτύσσει ο αναγνώστης προς το βιβλίο: εκεί στον χώρο που μένει ελεύθερος ανάμεσα στον αναγνώστη και το βιβλίο (τον παράξενο τούτο χώρο, που έχει τον αντίστοιχό του στον φανταστικό χώρο της ζωγραφικής και στην αίσθηση του χώρου που περιβάλλει ένα γλυπτό και κυριαρχείται απ’ αυτό) μπορεί να καταστεί διαφανής η παρεξήγηση περί βοήθειας. 274

Όταν δημιουργώ, είμαι αληθινός… 277

Τρομάζει κανείς όταν αναλογίζεται πόσα πράγματα μπορούν να φτιαχτούν και να γκρεμιστούν με τις λέξεις. Είναι τόσο απομακρυσμένες από μας, παγιδευμένες μες στην αιώνια ανακρίβειά τους, αδιάφορες απέναντι στις πιο επείγουσες ανάγκες μας – τραβιούνται απότομα τη στιγμή που τις αγγίζουμε. Γιατί έχουν τη ζωή τους κι εμείς τη δική μας. 278

Είναι παρά φύση να χωριζόμαστε απ’ τα βιβλία με τα οποία συμφωνούμε, ακριβώς όπως είναι σημαντικό να μην κρατάμε για πολύν καιρό κοντά μας τους ανθρώπους για τους οποίους ισχύει το ίδιο. 278

Εξ’ άλλου κατά μία έννοια τα πάντα υπάρχουν με σκοπό να γίνουν εικόνες για χάρη μας. 281

Για την τέχνη

Είναι τόσο λυπηρό που ο Θεός δεν ήταν καλλιτέχνης. 287

Τα έργα τέχνης προκύπτουν πάντοτε ως αποτέλεσμα του ότι η ύπαρξη βρέθηκε σε κίνδυνο, βίωσε μια ακραία εμπειρία που κανείς δεν μπορεί αν πάει πέρα απ’ αυτήν. 285

Ένα έργο τέχνης είναι εξισορρόπηση, ισορροπία, καθησύχαση. 285

Η τέχνη εμφανίζεται ως η κοσμοθεωρία του ύστατου στόχου. 286

Διότι η τέχνη ταυτίζεται με την παιδική ηλικία. Τέχνη σημαίνει να μην ξέρεις ότι ο κόσμος ήδη υπάρχει και γι’ αυτό να φτιάχνεις έναν κόσμο. 287

Η νιότη είναι το ανικανοποίητο. 287

Η τέχνη μοιάζει στα μάτια μου σαν την προσπάθεια ενός ατόμου να έρθει σε συνεννόηση με όλα τα πράγματα, πέρα από τη στενότητα και το σκοτάδι, για τα μικρά και τα μεγάλα, και να προσεγγίσει μέσα από τέτοιους συνεκτικούς διαλόγους τις τελευταίες πηγές ζωής, που σιγοψιθυρίζουν… Τα μυστικά των πραγμάτων συντήκονται εντός του με τα πιο βαθιά του αισθήματα κι αρχίζει να τ’ ακούει δυνατά σαν να ‘τανε δικοί του πόθοι. Η πλούσια γλώσσα τούτων των απόκρυφων εξομολογήσεων είναι η ομορφιά. 293

Τέχνη είναι το πάθος για το Όλο. 303

Την ελευθερία θα πρέπει να τη συστήνουμε μόνο σε όποιον ξέρει τι θα πει απεριόριστη ευθύνη. 304

… ξεκινά από τα μικρά πράγματα η αγιότητα: η απλή ζωή μιας αγάπης που άντεξε, που χωρίς να περηφανεύεται γι’ αυτό μετέχει στα πάντα, μόνη της, διακριτικά, χωρίς να λέει ούτε λέξη. 308

Αυτό είναι το δικό μας παρόν και εμείς του ανήκουμε, είτε του θέλουμε είτε όχι, και μόνο χάρη σ’ αυτό και με τα δικά του μέσα κατορθώνουμε (περιστασιακά) να το υπερβούμε. 321

Για την πίστη

Ο Θεός είναι το αρχαιότερο έργο τέχνης… κακοδιατηρημένος, με πολλά κομμάτια να ‘χουν προστεθεί κατά προσέγγιση εκ των υστέρων…

Επανάσταση για μένα θα σήμαινε την απλή και καθαρή δικαίωση του ανθρώπου, και της δουλειάς που επιθυμεί και μπορεί να κάνει. 324

Η θρησκεία είναι μια ροπή της καρδιάς, καθώς απλώνεται γύρω της το σύμπαν τέλειο. 331

Η προσευχή είναι μια βίαιη διαδικασία παραλληλισμού των προσδοκιών μας, που διασχίζει το σύμπαν χωρίς να φτάνει πουθενά. 332

Πολιτισμός σημαίνει προσωπικότητα. 340

Όμως η αγάπη δεν μπαίνει σε πραγματική τροχιά παρά μόνο όταν δεν χρειαζόμαστε τούτο το κέλευσμα για να δοθούμε μ’ όλη μας την καρδιά σε μιαν αγάπη, που της αρκεί πλέον ένα νεύμα, μια κατεύθυνση. 344-345

Ποιος δεν λαχτάρησε να δει τις ακτίνες της καρδιάς του να διαθλώνται μπρος στα μάτια του και να χύνονται σε μιαν άλλη ζωή; 345

Η μεγαλύτερη φρίκη στη σχέση μεταξύ δύο ανθρώπων προκύπτει από το γεγονός ότι κανείς τους δεν μπορεί να δει σήμερα την αγάπη για την οποία χθες υπήρξε ικανός. 345

… διότι ο χριστιανισμός αποδεικνύεται ξανά και ξανά, μπρος στα ίδια μας τα μάτια, ανίκανος να αποτελέσει αντίβαρο στη δυστυχία μας. 346

Η χαρά, απλά, είναι μια καλή εποχή για την καρδιά, είναι το απώτατο όριο των όσων ο άνθρωπος ορίζει. 351

Στον κόσμο τούτο κάθε χαρά είναι πραγματική πέρα για πέρα – μόνο μες τη χαρά εξακολουθεί να πραγματώνεται η δημιουργία (η ευτυχία, αντίθετα, είναι μονάχα ένας αστερισμός ήδη υπαρχόντων πραγμάτων, που μπορούν να γίνουν αντικείμενο υποσχέσεων και ερμηνείας). 351

Για τη καλοσύνη και την ηθικότητα

Η βία είναι εργαλείο χονδροειδές, που δεν σηκώνει εξάσκηση. 362

Για τον έρωτα

Ο έρωτας, αν τον λογαριάσουμε μαζί με την Τέχνη, δεν είναι άραγε τα μόνα διαβατήρια υπέρβασης των ανθρώπινων όρων, ώστε να γίνουμε πιο μεγάλοι, πιο γενναιόδωροι, πιο δυστυχισμένοι, αν χρειαστεί από τον κοινό άνθρωπο; 367

Να πάρουν τον έρωτα στα σοβαρά, να τον αντέξουν, και να τον μάθουν όπως μαθαίνουμε ένα επάγγελμα – αυτό πρέπει να κάνουν οι νέοι. 367-368

Ο έρωτας είναι το πραγματικό κλίμα της μοίρας. 368

Η σκέψη ότι η στιγμή του έρωτα, που τον βιώνουμε ως κάτι μοναδικό, κάτι τόσο ολοκληρωτικά και βαθιά δικό μας, θα μπορούσε ξεπερνώντας το άτομο, να προσδιορίζεται τόσο από το μέλλον (το μελλοντικό παιδί) και από την άλλη μεριά, απ’ το παρελθόν, είναι τρομακτική. 371

… ο μικρός ναός της νιότης… 374

… η αθωότητα είναι από μόνη της αντίσταση και τίποτε δεν μπορεί να την καταστρέψει εντός μας, εφόσον δεν αφήσουμε κανέναν να μας φορτώσει με ενοχές. 377

Δεν είναι θαυμάσιο να διαβεβαιώνεις τον εαυτό σου ότι ο έρωτας μπορεί αν σου δώσει τέτοια δύναμη, ότι σε τελική ανάλυση αφορά κάτι που μας ξεπερνά εντελώς και ότι, παρ’ όλα αυτά, η καρδιά έχει το θάρρος ν’ ανοίξει πανιά με προορισμό τούτη την αυθυπέρβαση, τούτη τη θύελλα που θα απαιτούσε μια ολόκληρη καινούρια Γένεση; 379

Θα συνειδητοποιήσουμε σταδιακά ότι η μεγάλη καταστροφή στην εποχή μας έγκειται σ’ αυτό εδώ το γεγονός, στην απώθηση και την περιθωριοποίηση της ερωτικής πράξης, και όχι στο κοινωνικό ή οικονομικό πεδίο. 380

Να γίνει παράθυρο για ν’ ατενίζω διευρυμένο το σύμπαν της ύπαρξης. 382

Αγαπιέμαι σημαίνει τυλίγομαι στις φλόγες. Αγαπώ σημαίνει φέγγω καίγοντας λάδι ανεξάντλητο. Αγαπιέμαι σημαίνει παρέρχομαι, αγαπώ σημαίνει διαρκώ. 383

Το θαύμα που ζουν κάθε φορά όσοι αγαπούν πραγματικά, έγκειται στο ότι όσο πιο πολλά δίνουν, τόσο πιο πολύ αποκτούν από την απολαυστική, θρεπτική εκείνη αγάπη, απ’ τη οποία αντλούν τη δύναμή τους τα λουλούδια και τα παιδιά και που θα μπορούσε να βοηθήσει όλους τους ανθρώπους, αρκεί να την αποδέχονταν, χωρίς να αμφιβάλλουν. 383

Είναι στη φύση κάθε αγάπης αμετάκλητης αργά ή γρήγορα να μην μπορεί πια να συναντήσει τον αγαπημένο παρά μόνο στο άπειρο. 383

Όταν ούτε καν τα νεκρά πράγματα δεν μπορούμε να τα κρατήσουμε για πάντα (γιατί διαλύονται και μεταβάλλεται η ουσία τους), πώς περιμένουμε να αντιμετωπίσουμε οριστικά κάτι ζωντανό και παλλόμενο; Στο κάτω-κάτω, ζω σημαίνει μεταμορφώνομαι. 386 Και οι ανθρώπινες σχέσεις, που είναι κομμάτι της ζωής, είναι ό,τι πιο ευμετάβλητο υπάρχει, ανατέλλουν και δύουν απ’ τη μια στιγμή στην άλλη. 386 -387 Και εραστές είναι εκείνοι που, όταν συναντώνται και όταν αγγίζονται, καμιά στιγμή δεν μοιάζει με την άλλη. 387

Όποιος αγάπησε μια φορά, όποιος για μια φορά τυλίχτηκε στις φλόγες, δεν κάνει να θεωρεί τον εαυτό του δυστυχή. 387

Όποιος κατάφερε μια φορά να εισέλθει στη μακαριότητα της αγάπης, βρίσκεται πια μέσα της και από εδώ και πέρα κάθε στέρηση, κάθε πόθος δεν είναι πια γι’ αυτόν παρά το βάρος της πληρότητάς του! 388

Τι μεγαλείο αδυσώπητο, αλλά και πόσο τρομερό είναι να ανάβεις στον άλλον τη φλόγα του έρωτα, τι πυρκαγιά, τι καταστροφή, τι καταβαράθρωση! Βέβαια το να φλέγεσαι εσύ ο ίδιος, αν το μπορείς, αυτό αξίζει και τη ζωή και το θάνατο. 388

Γιατί όσοι αγαπούν περιβάλλονται από ασφάλεια και τίποτε άλλο, πέρα ως πέρα. 389

Έχουμε τη δυνατότητα να αγαπήσουμε τόσο βαθιά, που οι αδυναμίες του αντικειμένου της αγάπης μας να αρχίσουν να μας φαίνονται συγκινητικές, θαυμάσιες, και να γίνουν αφορμή για να το αγαπήσουμε ακόμη πιο πολύ! 390

Κατηγορίες:αποδελτιώσεις Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: