Αρχική > εκπαίδευση > Το κίνημα της προοδευτικής εκπαίδευσης

Το κίνημα της προοδευτικής εκπαίδευσης

Rohrs, H. (1984), Το κίνημα της προοδευτικής εκπαίδευσης, Θεσσαλονίκη: Κυριακίδης

[Οι αποδελτιώσεις δεν αντικαθιστούν το διάβασμα των βιβλίων, αντίθετα το κεντρίζουν. Πρclip_image002οσφέρονται ως πρόταση μελέτης του σχετικού βιβλίου και για διευκόλυνση στη δική σας αποδελτίωση. Ο χρόνος γι’ αυτούς που διαβάζουν έχει … άλλη αξία]

Επιμέλεια: Νίκου Τσούλια

«1. Ελευθερία για μια φυσιολογική ανάπτυξη 2. Το ενδιαφέρον, κίνητρο για κάθε δραστηριότητα 3. Ο δάσκαλος καθοδηγητής και όχι ειδικός στα προβλήματα και τις ασκήσεις 4. Επιστημονική εξέταση της ανάπτυξης του παιδιού 5. Μεγαλύτερη προσοχή όλων των επιδράσεων πάνω στη σωματική του ανάπτυξη 6. Συνεργασία μεταξύ σχολείου και γονέων για την αντιμετώπιση των δυσκολιών του παιδιού 7. Το προοδευτικό σχολείο, τελικός στόχος της εξέλιξης της παιδαγωγικής».

Η γένεση του κινήματος της προοδευτικής εκπαίδευσης.

Η Εταιρεία Προοδευτικής Εκπαίδευσης ( Progressive Education Association ) ιδρύθηκε στις 4 / 4 / 1919. 13

Το παιχνίδι βέβαια έχει πάντα σχέση με αντικείμενα και προκαλεί μια τακτοποίηση του περιεχομένου του παιδικού κόσμου. 14

Η αντίληψη αυτή συμπληρώνεται με την ιδέα του Dewey: «Μαθαίνω ερευνώντας» ( learning by inquiry ). 14

Για το σκοπό αυτό διατυπώθηκαν και προσδιορίστηκαν οι παρακάτω εφτά αρχές:

«1. Ελευθερία για μια φυσιολογική ανάπτυξη 2. Το ενδιαφέρον, κίνητρο για κάθε δραστηριότητα 3. Ο δάσκαλος καθοδηγητής και όχι ειδικός στα προβλήματα και τις ασκήσεις 4. Επιστημονική εξέταση της ανάπτυξης του παιδιού 5. Μεγαλύτερη προσοχή όλων των επιδράσεων πάνω στη σωματική του ανάπτυξη 6. Συνεργασία μεταξύ σχολείου και γονέων για την αντιμετώπιση των δυσκολιών του παιδιού 7. Το προοδευτικό σχολείο, τελικός στόχος της εξέλιξης της παιδαγωγικής». 16 – 17

Το 1897 ο Dewey εξέδωσε ‘Το Παιδαγωγικό μου πιστεύω’/ My Pedagogic Creed. 23

«Η εκπαίδευση είναι γεγονός ζωής και όχι προετοιμασία για μελλοντική ζωή», στο ‘Το Παιδαγωγικό μου πιστεύω’. 23

«Η εκπαίδευση είναι η βασική μέθοδος για την κοινωνική μεταρρύθμιση και την πρόοδο», στο ‘Το Παιδαγωγικό μου πιστεύω’. 24

« Η εργασία είναι στην ουσία της κοινωνική, αφού οι ανθρώπινες δραστηριότητες εξυπηρετούν ανθρώπινες ανάγκες και σκοπούς και έχουν στόχο τη διατήρηση των σχέσεων τόσο με τους άλλους όσο και με τα αντικείμενα που αποτελούν τον κόσμο που ζούμε. Ακόμα και δραστηριότητες που εξυπηρετούν τη διατήρηση της ζωής έχουν εξελιχτεί έτσι, ώστε να ταιριάζουν σ’ ένα κοινωνικό πλαίσιο που έχει τροποποιήσει στο σύνολό τους τις ενστικτώδεις δραστηριότητες και τις ιδέες του ανθρώπου »[1].

Έτσι η Παιδαγωγική βρισκόταν ταυτόχρονα σε στάδιο διαμόρφωσης και μεταμόρφωσης. 30

« Όχι η γνώση καθεαυτή, είναι ο πραγματικός σκοπός του σχολείου, αλλά η ανακάλυψη του πώς αποκτάται η γνώση, όταν χρειάζεται »[2]. 30

Σκοπός του κινήματος της προοδευτικής εκπαίδευσης είναι η δημιουργία μιας άμεσης και ζωντανής σχέσης μέσα από τον εξανθρωπισμό της σχέσης εκπαιδευτικού – μαθητή. 35

Αν εξετάσουμε την ιστορική εξέλιξη της Νέας Εκπαίδευσης ως μέρος της μεταρρυθμιστικής Παιδαγωγικής, το κίνημα που αρχίζει κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα μπορεί να χαρακτηριστεί ως ανακάλυψη καινούριων εκπαιδευτικών δρόμων, διαφορετικών για κάθε περιοχή. Οι σπουδαιότερες κινητήριες δυνάμεις που βρίσκονταν πίσω απ’ αυτές τις νέες ιδέες, ήταν η κριτική στον πολιτισμό, που ήταν συνάμα και κριτική στο σχολείο και η εν τη γενέσει ατομική ψυχολογία. Τα προγράμματα της Νέας Εκπαίδευσης εξελίχτηκαν σχετικά απομονωμένα και διαφορετικά από περιοχή σε περιοχή επειδή η εξασφάλιση της επικοινωνίας έγινε με αργό ρυθμό. 37

Χωρίς μια κοινωνικοεκπαιδευτική θεωρία, που τελικά χρειάζεται κοινωνικοπολιτική θεμελίωση, ο Counts θεωρεί, αδύνατη μια προοδευτική εκπαίδευση. 41

W. Kilpatrick: Αναφορικά με την εκπαίδευση νομίζω πως το σημερινό κακό κοινωνικό σύστημα έχει πολύ περισσότερη δύναμη για την αυτοσυντήρησή του, απ’ ό,τι τα σχολεία μας για μια οποιαδήποτε αλλαγή του. 43

2. Οι εκπρόσωποι του κινήματος της προοδευτικής εκπαίδευσης.

Για να εκπληρώσει εξάλλου το σχολείο την αποστολή του αυτή πρέπει να είναι ανοιχτό για τα μεγάλα προβλήματα της μεγάλης κοινότητας. Τα προβλήματα αυτά υφίστανται βεβαίως μέσα στα σχολικά έναν παιδαγωγικό μετασχηματισμό. 50

… ο εκπαιδευτικός … δημιουργώντας καταστάσεις, όπου το βίωμα οδηγεί το παιδί στο να ρωτά. Στο βάθος πρόκειται για τη μάθηση της μάθησης, που κάνει τον άνθρωπο να βρίσκεται σε όλη τη ζωή του σ’ έναν διάλογο με τον κόσμο που τον περιβάλλει. 54

Η μάθηση ως διαρκής διαδικασία της διαλεύκανσης των εμπειριών, είναι τελικά μια αναπαραγωγή της πολιτιστικής και κοινωνικής ζωής. 54

Dewey: « … στην τέχνη της αγωγής, την τέχνη, που είναι η δυσκολότερη και η πιο σημαντική απ’ όλες τις ανθρώπινες τέχνες »[3]. 66

Dewey: « Δε βλέπω, πώς μπορεί να αρνηθεί ένας οποιοσδήποτε τίμιος μεταρρυθμιστής παιδαγωγός στις δυτικές χώρες, το γεγονός, πως το ανταγωνιστικό πνεύμα και η επιθυμία για ιδιωτικό κέρδος στην οικονομική μας ζωή αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο στην επιδίωξή του να συνδέσει το σχολείο με την κοινωνική ζωή». 68

Οι παιδαγωγικές ιδέες του W. Kilpatrick στηρίζονταν βασικά στην πεποίθηση πως οποιαδήποτε μορφή μάθησης τότε μόνο έχει επιτυχία, όταν ενσωματώνεται στη ζωή θέτοντας έτσι σε κίνηση μια αδιάκοπη διαδικασία που εξελίσσεται διαλεκτικά. 72

Βασικά πίσω απ’ αυτή τη θεωρία της μάθησης βρίσκεται ολοζώντανη η πλατωνική θέση, πως η ανθρώπινη ζωή ολοκληρώνεται μόνο μαθαίνοντας. 72 – 73

Θεωρείται ο κατεξοχήν εκπρόσωπος της προοδευτικής εκπαίδευσης… 75

Ο W. Kilpatrick βλέπει πολύ σωστά το επίκεντρο της παιδαγωγικής του Froebel στην ιδέα της αυτενέργειας ( self activity ) και καταφέρνει με πολλή ευαισθησία να εξηγήσει τη βασική διατύπωση του Froebel: « Να κάνεις το εσωτερικό εξωτερικό, το εξωτερικό εσωτερικό και να βρίσκεις για τα δύο την ανώτερη ενότητα ». 79

Ο W. Kilpatrick διατύπωσε πολύ πριν τον R. Rosenthal την επίδραση του Πυγμαλίωνα, που αποβλέπει στο να διεγείρει τη θέληση για μάθηση. 84 – 85

* Ο W. Kilpatrick… ήδη στις εισηγήσεις του αναφέρει: « Μαθαίνουμε ό,τι ζούμε, μετά ζούμε ό,τι μαθαίνουμε », « Η μάθηση δεν είναι μόνο και κυρίως σχολική υπόθεση του σχολείου. Είναι ουσιαστικά υπόθεση της ίδιας της ζωής. Μόνο μαθαίνοντας μπορούμε να ενεργούμε λογικά, γι’ αυτό πρέπει να μαθαίνουμε συνεχώς»[4]. 85

« Αν θέλει κανείς να φέρει μια αποφασιστική αλλαγή στην εκπαίδευση θα πρέπει να αλλάξει τον πολιτισμό »[5]. 89

Μόνιμη φροντίδα του Kilpatrick είναι να βοηθήσει να γίνει στον καθένα συνείδηση, πως η διδασκαλία είναι πρωτίστως συνειδητή συμμετοχή στη διαμόρφωση του ανθρώπου, διδασκαλία ζωής που δεν έχει πολύ σχέση με την ξερή μετάδοση γνώσεων. 90

Η κοινωνικοπολιτική ευθύνη του δασκάλου φθάνει μέχρι την υποχρέωση για υπεύθυνη συμμετοχή στην ανθρώπινη διαμόρφωση κοινωνικής πραγματικότητας. 91

Στο συμπέρασμά του από μια ανάλυση και κριτική της « κουλτούρας των μπίζνες, όπως την ονομάζει (the miseducative effects of our business system), λέγει τα: « Θα πρέπει να επιβληθεί σωστότερη κατανομή του εισοδήματος, διαφορετικά θα διατηρηθεί η σημερινή κατάσταση της αδικίας και της ανασφάλειας και πέρα απ’ αυτά δεν θα μπορούμε να πουλάμε αυτά που παράγουμε »[6]. 91

« Στο μέτρο που μπορώ να καταλάβω, το σύστημα του κέρδους πρέπει να καταργηθεί. Όσον αφορά την εκπαίδευση πάλι, διαπιστώνω πως το παρόν κακό κοινωνικό σύστημα έχει μεγαλύτερη εκπαιδευτική αποτελεσματικότητα, ώστε να διατηρεί τον εαυτό του, ενώ το σχολείο δεν μπορεί να κάνει και πολλά πράγματα, ώστε να το αλλάξει »[7]. 92

« Η εκπαίδευση όμως θα πρέπει πέρα από όλα αυτά να βοηθά αποφασιστικά στη ανανέωση της ζωής »[8]. 92

Ο Rugg και το παιδοκεντρικό σχολείο.

* Κοινωνική πρόοδος και ανθρώπινη εξέλιξη είναι δυνατές μόνο όταν τα σχολεία δεν μεταδίδουν γνώσεις για τη διατήρηση του κατεστημένου, αλλά μας ανοίγουν τα μάτια γι’ αυτό που θα είναι αύριο αναγκαίο και σήμερα παρουσιάζεται απλώς ως τάση. 102

Ο Rugg συμπλήρωσε το παιδικεντρικό σχολείο με την ιδέα της σχολικοκεντρικής κοινότητας ( school – centered community ), σύμφωνα με το ευρύ περιεχόμενο που δίνει στον όρο εκπαίδευση. 104

« Αν θα μπορούσε να συγκεντρωθεί και οργανωθεί ο πλούτος του σύγχρονου και δημιουργικού κόσμου των ιδεών, τότε θα είχε στη διάθεσή του ο άνθρωπος αρκετή σοφία, για να κατευθύνει τους νέους του κόσμου. Το σχολείο του μέλλοντος θα μπορούσε να δημιουργηθεί σήμερα »[9]. 107

Ο εκδημοκρατισμός της ζωής μέσω της εκπαίδευσης: George Counts

Στο έργο του « Οφείλει το σχολείο να κτίσει μια νέα κοινωνική τάξη πραγμάτων; » ( Dare the School Build a New Social Order? ), που κυκλοφόρησε το 1932 αξιώνει από τους εκπαιδευτικούς να προάγουν την ελευθερία και την κοινωνική ισότητα – προπάντων στις περιπτώσεις, που αυτές δεν είναι καθόλου εξασφαλισμένες. 119

3. Τα προοδευτικά εκπαιδευτικά συστήματα.

* « Το σύστημα Gary …προσπαθεί να ευθυγραμμίσει το σχολείο στις πολύ διαφορετικές ανάγκες και ικανότητες του παιδιού»[10]. 129 – 130

Το σύστημα Dalton. Η εξατομίκευση της διδασκαλίας αποτελεί το γενικότερο σκοπό που επιτρέπει τη μάθηση σύμφωνα με τον ατομικό ρυθμό του μαθητή, έτσι ώστε να ικανοποιούνται όλες οι ανάγκες των παιδιών. 136

Έτσι δεν είναι μόνο το learning by trying μια παράφραση της αρχής του Dewey ( learning by doing ) αλλά και η προσπάθεια να επιλέγονται ζωντανές εμπειρίες ως σημείο αφετηρίας για τη μάθηση. 138

« Το αργόστροφο παιδί μπορεί να περιοριστεί στα κύρια σημεία του θέματός του και να εργαστεί πάνω σ’ αυτά, μέχρι να γίνει απόλυτος κύριός τους »[11]. 142

Η Parkhurst: « η δεύτερη βασική αρχή του συστήματος Dalton είναι η συνεργασία, ή όπως εγώ προτιμώ να την ονομάζω, οι διαπροσωπικές σχέσεις μέσα στη ζωή της ομάδας ». 144

« Το σχολείο που είναι οργανωμένο σύμφωνα με το σύστημα Dalton αποτελεί μια μικρή κοινωνία και δεν προετοιμάζει μόνο για τη ζωή, αλλά είναι το ίδιο ζωή »[12] ( but is life itself ). 145

Η μέθοδος σχεδίου εργασίας ( project ).

Kilpatrick: « Σχέδιο εργασίας σημαίνει την ιδέα μιας προγραμματισμένης δράσης που γίνεται με όλη την καρδιά μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον »[13] (the conception of whole – hearted purposeful activity proceeding in a social environment ). 156

Η μάθηση και η ζωή βρίσκονται στο σχέδιο εργασίας σε στενή σχέση, γιατί οποιοσδήποτε προγραμματισμός γίνεται με σκοπό τη δράση και μόνο με τη δράση ολοκληρώνεται. 157

* Kilpatrick: « Μαθαίνουμε αυτό που ζούμε και το μαθαίνουμε καθώς ζούμε » ( we learn what we live and we learn it as we live ). 163

Η προοδευτική εκπαίδευση στο στάδιο της δοκιμασίας.

Από τη εποχή του προέδρου Jefferson παραμένει ζωντανή η άποψη πως ένα πολιτικό αξίωμα είναι κατά κύριο λόγο εκπαιδευτικό αξίωμα. 170

Η έντονη εξατομίκευση της διαδικασίας μάθησης στο παιδοκεντρικό σχολείο είναι δυνατόν να οδηγήσει στην αποκοπή του σχολείο από τον κοινωνικό του περίγυρο, αν δεν καταβληθεί ιδιαίτερη και συνειδητή προσπάθεια κοινωνικής του θεμελίωσης. 171

Έχουμε δηλ. στην περίπτωση αυτή μια διαρκή σύγκρουση ανάμεσα στο Εγώ και στο Εμείς, όπως το περιγράφει ο H. Rugg: “ The perennial conflict of I and We”. 171

Η δημιουργία της σωστής ισορροπίας ανάμεσα στην ατομικοποίηση και την κοινωνικοποίηση ως αλληλοεξαρτώμενες πλευρές της διαδικασίας της αγωγής είναι πράγματι το αποφασιστικότερο πράγμα που μπορεί να εξασφαλίσει την παραπέρα εξέλιξη της προοδευτικής εκπαίδευσης. 172

Μερικές από αυτές ( τις έννοιες ) κατέληξαν σε στερεότυπα και όπως όλες οι προκαταλήψεις είναι πολύ φορτισμένες συναισθηματικά και ασφαλώς δε συμβάλλουν στην καθαρότητα της σκέψης. 173

… δύο παιδαγωγικοί κόσμοι…

Στην προετοιμασία αυτή ανήκει επίσης και η καλλιέργεια της ικανότητας του επιστήμονα να βλέπει κριτικά την ίδια του την εργασία και τις συνέπειές της και να κάνει έγκαιρα μεθοδολογικές βελτιώσεις καθώς και η ετοιμότητά του να αποσπάται από αγαπητές του συνήθειες και να ακολουθεί νέους δρόμους στην αναζήτηση της αλήθειας[14]. 183

Αναφορικά με τη στάση των εκπαιδευτικών έχει πολύ σημασία η διαπίστωση πως η αυστηρή εξειδίκευση περικλείνει τον κίνδυνο να αποξενωθεί ο εκπαιδευτικός από τους σκοπούς της αγωγής των νέων. ( blinds them to youth needs ). 183

Το θέμα που προκαλεί εντύπωση, καθώς γίνεται έντονα αισθητό, είναι το γεγονός ότι οι ιδέες της προοδευτικής εκπαίδευσης δε βρήκαν καμιά ανταπόκριση στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών. 187

Ρήξη με την παράδοση.

Οι οπαδοί της προοδευτικής εκπαίδευσης κατηγορήθηκαν ως εκπρόσωποι ενός παιδαγωγικού αναρχισμού… , οι Dewey και Counts κατηγορήθηκαν ως φιλοκομμουνιστές. 190

Η προοδευτική εκπαίδευση εξελίχτηκε από το 1890 έως το 1940… 193

… προσπάθεια να οδηγήσει σε έναν ζωντανό διάλογο το παιδί και το αντικείμενο διδασκαλίας με τη διδακτική λειτουργία του δασκάλου. 194

* Συσσώρευση γνώσεων μόνο για τη γνώση είναι όχι μόνο πράγμα περιττό, αλλά ίσως μάλιστα και βλαβερό. Ο βασικότερος σκοπός της αγωγής είναι η ανάπτυξη της δημιουργικότητας. 197

Ότι η μαζική παραγωγή και η τεχνολογία της επικοινωνίας συμβάλλουν αποφασιστικά στην κοινωνικοποίηση της κρίσης και της συμπεριφοράς είναι μια ερμηνεία που επιβεβαιώνεται και στην Ευρώπη με πολλά γεγονότα. 200

Dewey: « Πρώτα – πρώτα η απουσία οποιασδήποτε σύνδεση της διδασκαλίας με ό,τι το παιδί είδε, αισθάνθηκε και αγάπησε έξω από το χώρο του σχολείου ( outside of school ) έχει ως αποτέλεσμα μια εντελώς τυπική και συμβολική επεξεργασία κάθε διδακτικής ενότητας στο σχολείο. Η δεύτερη βασική αιτία αυτής της εντελώς τυπικής διαδικασίας είναι η έλλειψη κινήτρων για μάθηση »[15]. Από τις πρώτες του παιδαγωγικές εργασίες μέχρι το ώριμο έργο του « Experience and Education » παρέμεινε βασικός στόχος του Dewey να αντιδιαστείλει το δικό του μοντέλο σχολείου από το παλιό φορμαλιστικό σχολείο του βιβλίου ( bookish school ). 206

… το σχολείο με την απομονωμένη του τοποθεσία ή τα ψηλά ή τα γαλακτισμένα παράθυρα, αλλά άνοιγμα των παραθύρων και των θυρών για μια γόνιμη συνεργασία με τη ζωή… 206

Ανεξάρτητα από τις σύγχρονες ιστορικές της διασυνδέσεις, η προοδευτική εκπαίδευση είναι ένα Κεφάλαιο της Ιστορίας της Παιδαγωγικής που δεν έκλεισε ακόμη, είναι μια παιδαγωγική στοχοθέτηση που δεν αφορά μόνο την εποχή μιας αλλά την παιδαγωγική κάθε εποχής. 207

Η περίπτωση της Μοντεσσόρι, που θα μπορούσε να διανοίξει καινούριους δρόμους, έμεινε ανεκμετάλλευτη όσον αφορά τις πραγματικές της μεθοδολογικές της δυνατότητες. 217

Το παρελθόν στο παρόν.

Όπως στην Ευρώπη έτσι και στις Η.Π.Α. η μεταρρυθμιστική κίνηση αρχίζει με μια κριτική της υφιστάμενης κοινωνικής δομής από πολιτική, κοινωνιολογική και παιδαγωγική σκοπιά. 218

Η καταδίκη του σχολείου του Dewey είχε ως αποτέλεσμα μια τυποποίηση του σχολείου, το οποίο εργάζεται όλο και περισσότερο με κριτήρια τη διδακτέα ύλη και τις επιδόσεις των μαθητών. 220

Η προοδευτική εκπαίδευση ένας διαρκής σκοπός. 229

… η εμπειρική κατεύθυνση δεν παίζει τον αποφασιστικότερο ρόλο στην Παιδαγωγική. Αντίθετα η φιλοσοφικοπαιδαγωγική ερμηνεία κερδίζει ξανά έδαφος, ενσωματώνει όμως μέσα στην ιστορική προοπτική, από την οποία βλέπει τα πράγματα, τα εμπειρικά δεδομένα. 230

… η πειθαρχία και η ελευθερία δεν αποτελούν αντιθέσεις, αλλά πράγματα που το ένα απαιτεί με το άλλο, με την προϋπόθεση βέβαια πάντοτε πως η σχέση τους διαμορφώνεται παιδαγωγικά και όχι με μορφή εξουσίας και υποταγής. 234

« Ήρθε η ώρα για μια νέα προοδευτική κίνηση, η οποία θα αναλάβει την πρωτοπορία για μια κίνηση παιδαγωγικής και κοινωνικής αλλαγής »[16]. 236

Το σχολείο του Dewey και ο κύκλος του, όπως γενικά η μεταρρυθμιστική Παιδαγωγική, έκαναν μια αρχή, η οποία θα εξακολουθήσει να ζει, γιατί είναι απαλλαγμένη από ρητορική προοδευτικότητα και έχει τη δύναμη να ενσωματώνει κριτικά την παράδοση από τον Πλάτωνα, τον Rousseau, τον Pestalozzi, τον Frobel, τον Thorndike μέχρι τον James σε μια παιδαγωγική προσπάθεια, η οποία αναζητά το κριτήριο της επιτυχίας της σε έναν καλώς εννοούμενο πραγματισμό, δηλ. στο κατά πόσο πετυχαίνει στην πράξη. 239 – 240


[1] John Dewey and Evelyn Dewey: Schools of Tomorrow. New York 1915, S. 164

[2] John Dewey and Evelyn Dewey: Schools of Tomorrow. New York 1962, S. 13

[3] Progressive Education and the Science of Education. In: Progressive Education. Vol. V. 1928, S. 204

[4] W. Kilpatrick: the Art and Practice of Teaching, New York, 1937, s. 2.

[5] W. Kilpatrick: The Social Philosophy of Progressive Education. In Progressive Education. Vol. XI, 1935, S. 290.

[6] W. Kilpatrick: Education and the Social Crisis. New York 1932, S. 40

[7] W. Kilpatrick: The Social Philosophy of Progressive Education. In: Progressive Education. Vol. XI, 1935, S. 292

[8] W. Kilpatrick: Education and the Social Crisis. New York 1932, S. 4.

[9] Harold Rugg: Foundations for American Education. New York 1947, S. 3.

[10] R. Bourne: The Gary Schools. Cambridge ( Mass. ), London 1970, S. 167.

[11] Evelyn Dewey: The Dalton – Laboratory – Plan. New York 1922, S. 8.

[12] C. D. Kimmins, Belle Rennie: The Triumph of the Dalton Plan. London o. J. ( 1926 ), S. 100

[13] W. Kilpatrick: The Project Method. In: Teachers College Record. Vol. XIX, 1918, S. 319

[14] W. Aikin. The Story of the Eight – Year Study. New York 1942, S. 127

[15] John Dewey: The Child and the Curriculum. Chicago and London 1966, S. 24 / 25.

[16] H. Taylor: The Whole Child: a Fresh Look. In: P. Woodring, J. Scanlon ( Eds.): American Education Today. New York, Toronto, London 1963, S. 60 f.

Κατηγορίες:εκπαίδευση Ετικέτες:
  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: