Αρχική > κοινωνία > Για μια τυπολογία της έννοιας «συνδικαλιστικό κίνημα»

Για μια τυπολογία της έννοιας «συνδικαλιστικό κίνημα»

Του Νίκου Ιωαννίδη, κοινωνιολόγου – εκπαιδευτικού

Η λογική της ηγεμονεύουσας ιδεολογίας, που σύμφωνα με τον Γκράμσι σκοπό έχει την αυθόρμητη συγκατάθεση των μαζών στην χειραγώγηση τους, φαίνεται ότι έχει περάσει ανεπιστρεπτί.

Στη διαμόρφωση του πολιτικού πεδίου κανένα «ηγεμονικό» μόρφωμα δεν μπορεί να κυριαρχήσει απόλυτα, αντίθετα εναλλακτικά σημεία επιρροής στην πολιτική και την κουλτούρα, μορφές αγωνιστικών διεκδικήσεων με πρωτοπόρα μηνύματα ασκούν πιέσεις, διαμορφώνοντας το νέο χάρτη των κοινωνικών δικαιωμάτων.

Ίσως αυτό σήμερα δικαιολογεί την προσφυγή στον ανορθολογισμό και την ωμότητα που διακρίνει τη λογική των κρατούντων. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη εποχή, η κρατική λογική φαίνεται αδύναμη και ανορθολογιστική. Είναι πολλές οι φωνές των διανοουμένων στην Ευρώπη, όπως αυτή του Ηαbermas, που ζητούν, πέρα από τον μετασχηματισμό της κοινωνίας, την επιστροφή του κοινωνικού κράτους, που αποτύπωνε μέχρι τώρα την κατοχύρωση των κοινωνικών δικαιωμάτων και την διευθέτηση των κοινωνικών συγκρούσεων, μέσα από την εξέλιξη των ιδεών που ήταν επηρεασμένες από την Ευρωπαϊκή ανθρωπιστική παράδοση.

Η σύγχρονη κοινωνιολογική οπτική προτάσσει την ποικιλομορφία αλλά ταυτόχρονα και το ευμετάβλητο των στόχων που θέτουν τα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα. Συναρτά τον βαθμό αποτελεσματικότητας τους με την ικανότητα αλλαγής των πολιτισμικών οριοθετήσεων κάθε εποχής.

Η έννοια «συνδικαλιστικό κίνημα» λοιπόν αποκτά περιεχόμενο όχι μόνο μέσα από την «συνδιαλλαγή» για την κατοχύρωση συντεχνιακών διεκδικήσεων αλλά μέσα από την ανάπτυξη νέων μορφών συλλογικής και ηθικής συμπεριφοράς.

Η φύση ενός κινήματος καθορίζεται από το πλήθος που το απαρτίζει, το βαθμό οργάνωσης του, την ένταση των διεκδικήσεων και την μετάδοση της αίσθησης συλλογικότητας στα μέλη του, από τον αντίπαλο που θα πρέπει να έχει σαφή χαρακτηριστικά ενός συνόλου. Σε όποια άλλη περίπτωση, δεν μιλάμε για κίνημα αλλά για μια ομάδα πίεσης που αποσκοπεί στην ικανοποίηση συντεχνιακών δικαιωμάτων.

Θα μπορούσαμε, μεταφέροντας και την άποψη του μεγάλου θεωρητικού των κινημάτων Αlain Touraίne, να θέσουμε και κάποια επιπλέον διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά στον χώρο των εκπαιδευτικών: α) την αίσθηση συμμετοχής σε να χώρο πνευματικής δημιουργίας όπως το σχολείο β) το βαθμό ενσωμάτωσης στο ρόλο που επιτελεί κάθε φορά η εκπαιδευτική κοινότητα γ)την αλληλεγγύη και τη συνοχή της εκπαιδευτικής κοινότητας, που αποτυπώνεται στη σχέση εκπαιδευτικών -μαθητών.

Η όποια ιδιομορφία στην σύνθεση αυτών των τριών παραγόντων οδηγεί σε αντίστοιχες παραμορφώσεις ή καλύτερα αμβλύνει την επιρροή του κινήματος των εκπαιδευτικών στις κοινωνικές εξελίξεις.

Στόχος του μελετητή αλλά και του ενεργού πολίτη είναι να κατανοεί τις αγκυλώσεις παρωχημένων μορφών δράσης και να αντιμετωπίζει την πρόκληση νέων μορφών συλλογικής συμπεριφοράς. Μ’ αυτή την έννοια, ο ρόλος του συνδικαλισμού φαντάζει ακόμη επίκαιρος είτε ως διαμορφωτή των πολιτικών εξελίξεων είτε- κυρίως – ως γενεσιουργού χώρου των κοινωνικών κινημάτων.

Η επικοινωνία είναι πάντα αμφίδρομη. Η επικοινωνία που ενώνει στα πλαίσια του ορθολογισμού των επιχειρημάτων και της αποτελεσματικότητας των Δράσεων, είναι αυτή που μπορεί να οδηγήσει σε ένα πολιτικό «πράττειν» ικανό, στο χώρο του συνδικαλισμού, να άρει τους διχασμούς που δημιουργεί η εξουσιαστική πραγματιστική λογική.

Θέτοντας το στοιχείο της ιστορικότητας, την έννοια που οι Γάλλοι κοινωνιολόγοι δανείζονται από τη φιλοσοφική παράδοση για να συνδέσουν, σε αντίθεση με τις θεωρίες της ανάπτυξης, την αλλαγή των κατεστημένων πολιτισμικών οριοθετήσεων με την εξέλιξη των δομών της κοινωνίας, θα πρέπει να αξιολογήσουμε αν ο συνδικαλισμός στην όποια του μορφή, αποτελεί ή όχι, εν δυνάμει, πράξη αλληλεγγύης και πολιτισμού.

Συνοπτικά η ανάλυση της προβληματικής του συνδικαλιστικού κινήματος είναι σήμερα συνδεδεμένη με την ύπαρξη ενός νέου επικοινωνιακού λόγο. Έχουμε οδηγηθεί σε μια εποχή, που οι προβληματισμοί στα πλαίσια του συνδικαλισμού δεν θέτουν μόνο το θέμα μετασχηματισμού της κοινωνίας αλλά πρωτίστως την υπεράσπιση του κοινωνικού κράτους ως στοιχείου ορθολογικού, στα πλαίσια της δυτικής παράδοσης .

Η γνώση και η ηθικότητα που πηγάζει απ’ αυτή αλλά και η ικανότητα επηρεασμού της σκέψης των νέων ,καθιστά τους καθηγητές κρίσιμο πόλο για την διαμόρφωση των ιδεολογικών παραμέτρων της εποχής. Χωρίς παρωπίδες και ιδεολογικά αδιέξοδα αλλά με την υιοθέτηση ενός λόγου επικοινωνιακού και συνάμα ορθολογικού , οφείλουμε να επηρεάσουμε τον κοινωνικό βιόκοσμο, επιδρώντας καθοριστικά στο πλαίσιο της γενικότερης κοινωνικής εξέλιξης.

Πολιτική και κοινωνική ενεργοποίηση των εκπαιδευτικών διεκδικήσεων στην Ευρώπη του «σήμερα»

Δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που πιστεύουν ότι σε μια ραγδαία διαδικασία παγκοσμιοποίησης, η εμφάνιση διεκδικητικών αιτημάτων που να αξιοποιούν την αντίληψη της μετάβασης στην νέα εποχή είναι λανθάνουσα και άτονη. Με την ίδια έννοια, είναι δύσκολο να αναζητηθούν κοινοί αξιακοί προσανατολισμοί σε γεωγραφικές ενότητες με διαφορετικούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης.

Συχνή αναφορά στο βαθμό απόκλισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι, για την παραδοσιακή αντίληψη, η διαφορά μισθών, που εκλαμβάνει τους εκπαιδευτικούς της Ο.Δ. της Γερμανίας, για παράδειγμα, σχεδόν ως μια άλλη κοινωνική κατηγορία (ανεξάρτητα αν το επάγγελμα του εκπαιδευτικού τυγχάνει πολύ χαμηλής εκτίμησης στη χώρα αυτή και χωρίς να παίρνει υπόψη του κάποιος τις αντίστοιχες αμοιβές στον ιδιωτικό τομέα, τις ώρες εργασίας ή και την λειτουργία της παραοικονομίας στο χώρα μας).

Είναι πιστεύω φανερή η ύπαρξη ενός κοινού πεδίου προσλήψεων που σχηματοποιεί την εικόνα του εκπαιδευτικού στην Δύση και αντίστοιχα πολλές κοινές δυσκολίες που μπορούν να διαμορφώσουν μια κοινή εμπειρία για συνδικαλιστική δράση στην εκπαίδευση. Aποτελεί μάλλον στερεοτυπική αντίληψη σε όλες τις δυτικές κοινωνίες η εικόνα του καθηγητή που έχει μόνιμη θέση, μικρό ωράριο εργασίας και μεγάλα διαστήματα διακοπών όλο το χρόνο. (Με κυνικό τρόπο ο πρώην Γερμανός πρωθυπουργός είχε αποκαλέσει τους εκπαιδευτικούς «τεμπέληδες» ή καλύτερα «σάκους απορριμμάτων») .

Αντίστοιχα, η εικόνα του εκπαιδευτικού συχνά ταυτίζεται με αυτή του αποτυχημένου σε μια καριέρα στον ιδιωτικό τομέα. Την ίδια στιγμή πληθαίνουν οι έρευνες που κατατάσσουν το επάγγελμα του εκπαιδευτικού σε μια από τις πιο επιρρεπείς κατηγορίες για την εμφάνιση σωματικών και ψυχικών ασθενειών.

Ο εκπαιδευτικός είναι αυτός που βλέπει το όνειρο της πολυπολιτισμικής εκπαίδευσης να καταρρέει , αυτός που δεν μπορεί να εμπνεύσει τον μαθητή, αφού η κοινωνική του εικόνα μοιάζει να είναι μειωμένη στα μάτια του. Είναι αυτός που βιώνει, σύμφωνα με ένα σύνθημα των νέων, την «εκπαίδευση του τίποτα». Οι νέοι συνάδελφοι σ’ όλη την Ευρώπη έχουν παρόλα αυτά πολλά αυξημένα κριτήρια, καθώς κινούνται σ’ ένα φαύλο κύκλο επιμορφώσεων, που συχνά καλούνται να πληρώσουν οι ίδιοι, και σε εξίσου αυστηρές και δύσκολες διαδικασίες επιλογής και μονιμοποίησης. Είναι μερικά από τα στοιχεία του κοινού τόπου μέσα στο οποίο κινείται η επαγγελματική εικόνα του εκπαιδευτικού.

2. Συγκλίσεις και όροι για διεθνείς εκπαιδευτικές διεκδικήσεις. Η μετεκένωση των διεθνών διεκδικήσεων στην Ελλάδα

Σε ένα νέο περιβάλλον, στο οποίο κυριαρχούν οι επικοινωνιακές τεχνολογίες ,κανείς δεν γνωρίζει αν η συνθετότητα των διεθνών διεκδικήσεων μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματική και πώς εξελίσσεται μέσα στο χρόνο. Πολλοί μιλούν για παρεμβατικές εξαγωγές δράσεων από τις ανεπτυγμένες χώρες, για διάχυση ή ευρηματική εσωτερίκευση προτύπων.

Όλοι όμως συμφωνούν στο ότι τα κινήματα πάντων των αποχρώσεων δεν καθορίζονται μόνο από υλικούς στόχους, αλλά αποτελούν ταυτόχρονα μορφώματα πολιτισμού .Η αμφισβήτηση των πολιτικά εξαρτώμενων συνδικαλιστικών δομών, η ανάδειξη αιτημάτων με αρνητικό τρόπο, η εμφάνιση εναλλακτικών δικτύων διακίνησης ιδεών και δράσεων, οι τρόποι μετάδοσης των πληροφοριών είναι από τα νέα χαρακτηριστικά των κινημάτων που επηρεάζουν και το συνδικαλιστικό κίνημα.

Στο χώρο των εκπαιδευτικών, το αίτημα για γνωστική απελευθέρωση από τις μέχρι τώρα αναγνώσεις του παραδοσιακού συνδικαλισμού συμπλέει με την αίσθηση απώλειας των κεκτημένων και το γενικότερο έλλειμμα δημοκρατίας που μπορεί να διαγνώσει κάποιος στην νέα παγκόσμια τάξη. Το αίσθημα διττής απειλής κυριαρχεί: απειλούμαι, γιατί δεν μετέχω, και ταυτόχρονα απειλούμαι από το μη διαφανή ρόλο των συνδικαλιστών .

Στο διεθνές συνδικαλιστικό κίνημα, οι ιδεολογικές αγκυλώσεις που επικρατούν μετά τον πόλεμο έχουν αρχίσει να ξεθωριάζουν, ενώ ταυτόχρονα κυριαρχούν κοινά προτάγματα η υπεράσπιση της δωρεάν παιδείας, προτάσεις που αφορούν την αξιολόγηση της γνωσιακής διαδικασίας και της εκπαιδευτικής οργάνωσης, του δικαιώματος ασφάλισης αλλά και η άρση των επιμέρους αρνητικών επιπτώσεων που δημιουργούν οι εθνικές πολιτικές για την παιδεία.

Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα της εξάπλωσης ενός κινήματος ‘’εκπαιδευτικής ανυπακοής’’ στην Γαλλία μέσα από το διαδίκτυο που συντονίστηκε από το μπλοκ ενός εκπαιδευτικού με αφορμή την αυταρχική δομή της σχολικής διοίκησης και της στάσης του γαλλικού Υπουργείου Παιδείας. Το 2009, 2500 εκπαιδευτικοί είχαν υιοθετήσει τις πρακτικές του εκπαιδευτικού Αlain Reffalo και 350.000 είχαν θετική γνώμη για αυτές ,όχι όμως και οι συνδικαλιστικές ηγεσίες. Η δημόσια εξήγηση από τον ιδεολογικό αυτουργό της κίνησης ήταν ότι δημιουργούνται έτσι πραγματικοί όροι διαλόγου και επιρροής της βάσης, πράγμα που δεν πετυχαίνουν τα διαβήματα ή οι απεργίες.

Μέσα σ’ αυτές τις συγκυρίες, η ελληνική πραγματικότητα βρίσκει το σύνολο των συνδικάτων να επηρεάζεται από τη γραφειοκρατική πατρωνία ,το λαϊκισμό, την ιδεολογική μονολιθικότητα, ενώ στον κλάδο καθολικεύεται η λογική του ατομικισμού και των προσωπικών λύσεων. Η μετεκένωση ή η ανάπτυξη πρακτικών «ανυπακοής» στην Ελλάδα αναδεικνύει την έλλειψη πολιτισμικών κριτηρίων και την προσφυγή στην διατομική βία και την ανομία (χωρίς πρόταση εναλλακτικής μετάβασης και ως αποτέλεσμα απουσίας σεβασμού των ανθρώπινων αξιών).

Προς αυτήν την κατεύθυνση, ο προσανατολισμός στον ορθολογισμό και την αλληλεγγύη των ευρωπαϊκών κινημάτων, στον καθαρό επικοινωνιακό λόγο, αλλά και η παραπέρα τόνωση των μορφωτικών τομέων των συνδικαλιστικών οργανώσεων, αποτελεί τη μόνη διέξοδο για την ανάδειξη του υγιούς συνδικαλισμού, δημιουργώντας το ιδεολογικό εφαλτήριο του. Η άντληση επιχειρημάτων από τη διεθνή εμπειρία μπορεί να κρίνει το μέτρο εξέλιξης των διεκδικήσεων, να αναδείξει και να καταξιώσει τους νέους όρους συμμετοχικότητας .

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Α.Gramsi, Οι διανοούμενοι, εκ. Στοχαστής Αθήνα 1971

2. R.Williams, Κουλτούρα και Ιστορία, εκ. Γνώση Αθήνα 1994

3. Ν.Πουλαντζάς, Για τον Γκράμσι, εκ. Πολύτυπο Αθήνα 1984

4. P.Bourdieu, Le sens pratique, Ed. de Minuit, Paris 1980

5. Alain Touraine, Le regard et le voix Paris 1976, Sociologie d’ action, Paris 1965

Le mouvement ouvrier 1984 Préface au traité de sociologie de travail Paris 1995

6. Habermas J., Αprès Marx, Paris, Aυτονομία και αλληλεγγύη εκ.Ύψιλον 1987

7. Ch. Tilly, Social Mouvements, 1768- 2004, Oι Ευρωπαϊκές επαναστάσεις, Ελληνικά Γράμματα

8. Ταrrow S. & Doug Imig, Protest and Politics in Europeanizing Polity, 2001 και Social Movement Society: Contentious Politics for a new century, 1998

9. Tσακίρης Αθανάσιος, Ο συνδικαλισμός των εργαζομένων στις τράπεζες, Διδ . διατριβή, 2006.

10. Cafe Babel. com, The European Magazine 14/10/2008.

11. Zeit online, 23-06-1995

12. Η κίνηση των ανυπάκουων (Die Bewegung der Ungehorsamen) 09.04.2009 Die Tageszeitung.

13. Σιακαντάρη Γ., Η αδυναμία του κράτους να επιβάλλει το νόμο και τα κινήματα ανυπακοής, εφ. Τα Νέα 23/02/2011 όπου αναλύεται η θεωρία του Ν. Ελιάς για την υιοθέτηση πολιτισμικών προτύπων σε μια κοινωνία.

13. Διεθνές Συνέδριο, «Συλλογικές δράσεις και κοινωνικά κινήματα τον 20° αιώνα» Πάντειο Πανεπιστήμιο 24,25/05/2006.

14.Ιωαννίδης Ν. , «Ιδεολογικοί και πολιτικοί αγώνες της νεολαίας, ο χαρακτήρας και η επίδραση τους στην Ελλάδα», (διδακτ. διατριβή) και «Εκπαίδευση και αναπαραγωγή στην Ελλάδα, μια άλλη υπόθεση» στο Ιστορικές και κριτικές προσεγγίσεις, (επιμ. Θ. Σακελλαρόπουλος ), εκ. Κριτική 1993, Πάντειο Πανεπιστήμιο.

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: