Αρχική > αποδελτιώσεις > Ελευθερία και πολιτισμός

Ελευθερία και πολιτισμός

[οι αποδελτιώσεις δεν αντικαθιστούν το διάβασμα των βιβλίων, αντίθετα το κεντρίζουν]

Ντιούη, Τ. (1939), Ελευθερία και πολιτισμός, Αθήνα: Γ. Παπαδημητρίου, σ.

clip_image001

Τούτη η χώρα, πούδωσε στον κόσμο το παράδειγμα της εξωτερικής ελευθερίας, του χρωστάει και της πνευματικής χειραφέτησης το παράδειγμα. Γιατί στον τόπο μας η χειραφέτηση η πνευματική έχει μονάχα ονομαστική αξία. 12

Στην ακμή του ΙΗ΄ αιώνα ο Διαφωτισμός, η κυρίαρχη θεωρία, έδωσε τελικά την ανώτερη θέση στη λογική, στην πρόοδο της επιστήμης και στην παιδεία. 21

« Η ιστορία είναι η αλλοτινή πολιτική και η πολιτική είναι η τωρινή ιστορία ». 21

Στην ελληνική περίοδο βλέπουμε να δίνεται από τον Αριστοτέλη τόσο κυρίαρχη θέση στον πολιτικό παράγοντα ώστε όλες οι οικονομικές πράξεις οι ομαλές να περιορίζονται στο νοικοκυριό. 21

Θα παραδεχτούμε τη μονιστική θεωρία ή την πλουραλιστική; 23

Στ’ ανθρώπινα όντα οι όροι του πολιτισμού παίρνουν τη θέση των αποκλειστικά φυσικών όρων. 29

Ελεύθεροι είναι όσοι κυβερνάνε τον εαυτό τους σύμφωνα με τις επιταγές της λογικής. 32

… το πρώτο και κύριο που έχουμε να εξετάσουμε είναι με ποιους τρόπους γίνεται η αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ανθρώπινη φύση και στις πολιτιστικές συνθήκες. 42

Μας κάνει ακόμα να μη βλέπουμε δοκούς που είναι μες στα μάτια μας. Και δοκοί είναι οι δικές μας οι προκαταλήψεις οι φυλετικές. 45

…ένα από τα στοιχεία της ανθρώπινης φύσης πούχουνε συχνά παραγνωριστεί και στη θεωρία και στην πράξη, είναι η ικανοποίηση που προέρχεται από την αίσθηση πως παίρνεις μέρος σε κάποια δημιουργική δράση. Και τούτη η ικανοποίηση μεγαλώνει ανάλογα με την ευρύτητα του δημιουργικού έργου που έχεις αναλάβει. 46

Αν θέλεις να εξασφαλίσεις ένα ορισμένο πολιτικό αποτέλεσμα, πρέπει να φροντίσεις να είναι τέτοιες οι οικονομικές συνθήκες ώστε να τείνουν να φέρουν αυτό το αποτέλεσμα. 64

… η ελευθερία είναι αναπόσπαστο στοιχείο της κάθε ατομικής ιδιοσυστασίας. 68

Ποτέ δεν ισχυρίστηκε πως είναι ίσες οι φυσικές ικανότητες. Η ισότητα ήταν αρχή πολιτική και νομική και όχι ψυχολογική. 75

Η ιδέα ότι στα κοινωνικά φαινόμενα κυριαρχεί ο νόμος της ανάγκης, ο νόμος της αιτιότητας, υπήρχε στην ατμόσφαιρα της πνευματική εδώ κι έναν αιώνα, καθώς και η ιδέα της ανάπτυξης, της ‘εξέλιξης’. 94

Μα όλες οι απόλυτες θεωρίες τείνουν να πάρουν θεολογική μορφή και να ξυπνάνε εκείνη τη θερμή συγκίνηση που σε περασμένους καιρούς συνδεόταν με τις θρησκείες που έκαναν σταυροφορίες. 96 – 97

Και κάθε απόλυτη πίστη αποτελεί απόδειξη ότι δεν υπάρχουν όρια στην ερμηνευτική ικανότητα. 97

… έτσι η πιθανότητα και ο πλουραλισμός είναι τα διακριτά γνωρίσματα της τωρινής επιστήμης. 98

Μόνο βαθμιαία το έργο της επιστήμης και τα ειδικά της συμπεράσματα ξεκαθαρίσανε πως η επιστήμη δεν ανταγωνίζεται τη θεολογία στην επιδίωξη μια και μοναδικής τελικής εξήγησης κι έτσι δεν είχε την ανάγκη να ζητήσει τη δικαίωσή της από τη θεολογία. 99

Της κοινωνίας γνώρισμα είναι η σύγκρουση και η προστριβή των συμφερόντων. 101

Τον διαλέξαμε λοιπόν τον μαρξισμό για παράδειγμα μονιστικής παγκόσμιας θεωρίας για την κοινωνική αναγκαιότητα. 102

Το επιμύθιο δεν είναι πως πρέπει άκριτα να εξυμνήσουμε την εμπειρική, πλουραλιστική και πραγματιστική μέθοδο. Αντίθετα το μάθημα που πρέπει να μάθουμε είναι πόση σημασία έχουν οι ιδέες, ένα σωρό ιδέες που στην πράξη γίνονται γόνιμες υποθέσεις. 110

Είναι πολύ πιο σωστό να πούμε για το μαρξισμό πως τη φύση την ανθρώπινη δεν τη λογαριάζει, δε τη θεωρεί παράγοντα αποτελεσματικό παρά μόνο αφού την καθορίσουν οι δυνάμεις της παραγωγής. 113

Κάθε μονολιθική θεωρία για τη λειτουργία της κοινωνίας και για την αιτιοκρατία που βασιλεύει σ’ αυτή τείνει να έχει μια απάντηση έτοιμη για τα προβλήματα που παρουσιάζονται. 115

Η επιστήμη είναι φυσικό όχι μόνο να ανέχεται παρά και να ευνοεί την ανομοιότητα στις γνώμες. 117

Η δημοκρατία και η ανθρώπινη φύση.

* Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι το ενδιαφέρον για την ανθρώπινη φύση γεννήθηκε τον καιρό που διακηρύχτηκαν τα πολιτικά δικαιώματα όλου του λαού σε αντίθεση προς τα δικαιώματα μιας τάξης που είχε τάχατες οριστεί από το Θεό ή από τη Φύση να κυβερνάει. 118

Η γνώμη σε αντιδιαστολή με τη γνώση καλλιεργεί τις διενέξεις. 131

Τρουισμός είναι το να πούμε πως οι γενικές ιδέες, όταν δεν μπορούν να ελεγχθούν από την παρατήρηση των πραγματικών γεγονότων και να αναθεωρηθούν ανήκουν στην περιοχή της υποκειμενικής γνώμης. 132

… επειδή μας δείχνει χτυπητά το πως μετατρέπεται πρώτα – πρώτα ένας τρόπος διαγωγής κοινωνικής σε μια ψυχική ιδιότητα του ανθρώπου και δεύτερο ένα υποθετικό ζήτημα ψυχολογικό σε βάσης αξιολόγησης – σε ζήτημα ηθικό. 135

* Κανένα οξύ δεν έχει τόση δύναμη διαβρωτική όση έχει η μισαλλοδοξία που δείχνουμε σε ανθρώπους επειδή ανήκουν σ’ ένα σύνολο που έχει ένα ορισμένο όνομα. 144

Επειδή ίσα – ίσα της δημοκρατικής ελευθερίας η υπόθεση είναι υπόθεση της πιο άρτιας πραγματοποίησης κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας, θα επαναστατήσουν κάποτε οι ανθρώπινες δυνατότητες, όταν καταπιέζονται και καταπνίγονται. 147

Η επιστήμη και ο ελεύθερος πολιτισμός.

Δε μπορούμε να έχουμε πια την απλή πίστη του Διαφωτισμού, που διαβεβαίωνε πως η πρόοδος της επιστήμης θα δημιουργούσε ελεύθερους θεσμούς διασκορπίζοντας το σκοτάδι της αμάθειας και της δεισιδαιμονίας, που είναι οι αιτίες της ανθρώπινης σκλαβιάς, οι στύλοι της δεσποτικής διακυβέρνησης. 149

Κι έπειτα τις προσπάθειες της επιστημονικές τις περιβάλλει βέβαια κάποιος φωτοστέφανος. 153

Δεν έχουμε ανάγκη να ανατρέξουμε στου Πλάτωνα τη θεωρία πως η γνώση ή εκείνο που περνάει για γνώση είναι ο μόνος αποφασιστικός συντελεστής της ιδέας του Αγαθού και έτσι αυτός βασικά καθορίζει τις πράξεις των ανθρώπων. 157

Γιατί η επίδραση της επιστήμης, τόσο στα μέσα όσο και στους σκοπούς, δεν ασκείται άμεσα στα άτομα. Ασκείται έμμεσα, με την ενσωμάτωση της επιστήμης στον πολιτισμό. 163

Αν εξαιρέσουμε του επιστήμονα τη νοοτροπία, όταν οι άνθρωποι αφήνονται στον εαυτό τους, οι εικασίες πάνε να γίνουν γνώμες και οι γνώμες δόγματα. Είναι ενοχλητικό για τον άνθρωπο να μην αφήνει τις αρχές και τις πεποιθήσεις του να αποκρυσταλλωθούν, ώσπου να έρθει η επιβεβαίωσή τους. Ακόμη και σήμερα, όταν αμφισβητούμε κάτι που βεβαιώνει ο άλλος, του κακοφαίνεται, γιατί το παίρνει για προσβολή της εντιμότητάς του. 165

* Ο φόβος για το άγνωστο, ο φόβος για την αλλαγή, για την καινοτομία, που τον είχαν σε όλες τις εποχές πριν γεννηθεί η επιστημονική νοοτροπία, παράσερνε τους ανθρώπους σε αλύγιστες πεποιθήσεις και συνήθειες. 165

Και όμως η μελλοντική τύχη της δημοκρατίας είναι συνυφασμένη με την εξάπλωση της επιστημονικής νοοτροπίας. 169

* Τα σχολεία έχουν την τάση να μαραίνουν τη φυσική περιέργεια του παιδιού. 160

Όσο δεν κανονίζεται η ύλη και η μέθοδος της διδασκαλίας με βάση τη διαμόρφωση της επιστημονικής νοοτροπίας, το εκπαιδευτικό τάχα έργο των σχολείων θα είναι σχετικά με τη δημοκρατία μια δουλειά επικίνδυνη, μια δουλειά που γίνεται στο βρόντο. 169

Το ζήτημα είναι να πετύχουμε να ενώσουμε τις ιδέες και τις γνώσεις με τους άλογους παράγοντες της ανθρώπινης συγκρότησης. 170

… το δημόσιο λειτούργημα είναι δημόσια παρακαταθήκη… 171

Ιστορικά ο ισχυρισμός πως η επιστήμη δεν έχει ηθικό χαρακτήρα υποστηρίχτηκε από του θεολόγους και από τους συμμάχους τους, τους μεταφυσικούς. 173

Η δημοκρατία και η Αμερική.

* Τζέφφερσον: «Τίποτα δε μένει αμετάβλητο εξόν από τα φυσικά, τα αναφαίρετα δικαιώματα του ανθρώπου». 176

*Τζέφφερσον: «Ξέρω πως οι νόμοι και θεσμοί πρέπει να πηγαίνουν χεροπιασμένοι με την πρόοδο της ανθρώπινης σκέψης». 177

… επιθυμία του να γίνει γενική κατανομή των αγαθών ώστε να μην υπάρχουν μεγάλες οικονομικές διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους. 182

Ιδανικό ηθικό του ανθρώπου πρέπει να είναι την εξουσία που απέκτησε πάνω στην υλική φύση, να η μεταχειριστεί για να περιορίσει, για να εξαφανίσει την εξουσία του ανθρώπου πάνω στον άνθρωπο. 186

Στοιχείο του δημοκρατικού προβλήματος είναι η ανάγκη να μεταμορφωθεί η υλική αλληλεξάρτηση σε αλληλεξάρτηση ηθική, ανθρώπινη. 187 – 188

Η δυσαρμονία η γνωστή με το όνομα σύγκρουση επιστήμης και θρησκείας αποτελεί απόδειξη ότι στα θεμέλια του πολιτισμού μας υπάρχει διχασμός ανάμεσα στις ιδέες που παίρνουν τη μορφή των γνώσεων και στις ιδέες που απευθύνονται στην καρδιά και στη φαντασία και που γίνονται άμεσα κίνητρα διαγωγής. 189

Όπως έγραψα εδώ και μερικά χρόνια, «η εξομοίωση της ανθρωπολογικής επιστήμης με τη φυσική δεν αποτελεί παρά μια απλή μορφή της απολυτοκρατικής λογικής, ένα είδος απολυταρχίας της φυσικής επιστήμης». 193 – 194

Ο αγώνας για τη δημοκρατία πρέπει να κρατηθεί σε τόσα μέτωπα όσοι είναι και οι κλάδοι του πολιτισμού: στην πολιτική, στα οικονομικά, στις διεθνείς σχέσεις, στην παιδεία, στην επιστήμη και στην τέχνη, στη θρησκεία. 196

Αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που μπορεί αν βγάλει η ανθρώπινη πείρα, είναι πως για να πραγματοποιήσουμε δημοκρατικούς σκοπούς είναι απαραίτητο να χρησιμοποιήσουμε δημοκρατικές μεθόδους. 198

… η προσφυγή σε μεθόδους μονιστικές, απλοϊκά γενικευμένες, απολυταρχικές, με όποια μορφή και αν γίνεται, είναι προδοσία της ανθρώπινης ελευθερίας. 198

  1. Δεν υπάρχουν σχόλια.
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: